J****? ********

| Jfo/iTZ <@raivfo*dt %

% Jl. 3). $

1 8 E 0 B

JVo. i

n

THE LIBRARY OF THE

OF

MARYLAND.

i

0

I PLATES.

Digitized by the Internet Archive in 2014

http://archive.org/details/hieronymifabriciOOfabr_0

HIERONYMI

FABRICII

AB A QU APENDENTE

OPERA CHIRURGICA.

I

HIERONYMI

FABRICII

AB AQUAPENDENTE,

Medico-Chirurgorum toto orbe Praeclariffimi. Anatomes, & Chirurgiae in Celeberrimo Patavino Lycaeo Profefforis Supraordinarii

OPERA CHIRURGICA.

1 Ck t

(^UORUM PARS PRIOR^

PENTATEUCHUM CHIRURGICUM,

POSTERIOR

: OPERATIONES CHIRURGICAS

continet.

CUM INDICE LOCUPLETISSIMO CAPITUM

E T R E R U M.

t^AcceJferunt inflrumentorum 3 qu<e partim Autor 3 partim alii recens invenere ^ accurata delineatio.

Item,

I>e Abufu Cucurbitularum in Febribus Putridis DhTertatio, e Mufaeo ejuldem.

LVGDVNI B AT AV 0 RV M> Ex Officina B O U T E S T E N I A N A,

v

LIBRARY

C r Ck lO

*9

HIERONYMI FABRICII

AB AQ.UAPENDENTE

V I T A

Ex Elogiis Illuftriflimi & Reverendiflimi

JACOBI PHILIPPI TOMASINI

^moniae Praefulis.

leronymus Fabricius ab Aquapendente diclus , c civitate Tufciae inter Phalifcas , Aquapendentis nomirie , honeftis majoribus natus , virtute fu& generi per fe claro , & iliuftri Patrise lumen in- gens accendit. Patavium , bonarum afylum ar- tium , bonis avibus , ineunte adolefcefitia fe rece- pit, ibique alienam receptus in domum quorun- dam nobilium Venetorum , ex Lauredana gente , fub eorum clien- tela prima G^xcx , Latinaeque lingux rudimenta didicit , mox 8c Logicam, & Philofophiam omnem; cumque juvenis, & fingula- ri memoria , & acri ingenio praeditus eflet , non folum Viros il- los nobiles obfequio, fed animi candore , & ingenuitate demeruit, moribufque fuaviflimis , & afliduis lucubrationum laboribus , in- genia eorum , qua exemplo , qua exercitatione , ad amplectenda literarum ftudia mirifice excitavit ; ferentibus opem illis viciflim Fabricio , ut ad Medicinse ftudia fe Conferret. Quare tum in publicis Doctorum fcholis , tum in privatis congreflibus , erumpente jam veluti e latebris Aquapendentis fama , omnium omnino animos admiratione complebat. In Medicinge caftris €abrielem Fallopium , clariflimum ejus facultatis Interpretem , as vi fui iEfculapium , praeceptorem habuit, cujus ex ore, cum ejus domum frequens adiret , & eodem familiariter uteretur , facultatis illius flores , apis inftar fedulae colligebat, & in com- mentarios redigebat. Magiftrum in curandis etiam vulneribus ad- juvabat, & ubi res ferret , corporibus humanis fecandis fuam ipfi operam impendebat. Do&oris tandem infignia merito confecu- tus , maximo virtutis , & gloriae defiderio flagrare csepit. Itaque praeceptoris fui veftigia fecutus , ad morbos fanandos , ad curanda, vulnera , ad Anatomen exercendam , fefe totum eo conatu contu- lit , ut decedente Fallopio , nullus illo dignior , vel aptior fit

repertus , cui Anatomes exercenda? provincia a Screniflima Rep. Veneta mandaretur. In ea toto ille terrarum orbe percelebris , quadraginta annorum fpatio fingulari omnium applaufu verfatus eft , diftufque , omnes Anatomicos iux memoria mperafte. Pri- rnus ille Patavinis Athenis, a. SerenhT. Senatu Veneto, Theatri Anatomici ornamentum impetravit, in eoque primus admirabili auditorum concurfu , & fpe&atorum ingenti corona corpora huma- na dilfecuit. Chirurgiam muhis , & variis animadverfionibus lo- cupletavit , novis inftrumentis inftruxit , & faciliori methodo plu- rimas operationes fic abfolvit , ut ejus tum au*e y tum ingenio Chirurgiam illuftratam pofteri libere fateantur. Morbis omnibus, etiam cum de ^lute plane conclamatum videretur , mirabiliter Occurrit. Quar?5 ob cauffam Principibus Italis,& totius terrarum orbis Regibus charus , & ab omnibus mirum in modum expeti- tus , tanto erat in pretio , ut ei certatim omnes , tancjuam novo Numini , vitx (ux incolumitatem referrent acceptam , nec nili regiis decoratum muneribus ab fe dimitterent, ejus demum ima- ginem in Bibliothecis , & Mufeis fuis fummo in honore habitam colloearent. His dum bonis animi abundabat, Fortunae quoque muneribus affluxit. Siquidem ingentes opes lua fibi virtute colle- git, neptem ex fratre, Senatori Veneto nuptui tradidit. Patavi- nx civitatis jure donatus eft , & publicx Lecturas ergo mille au- reis , ac demum , ex Sereniflimi Senatus Veneti decreto Antecef. ffons Supraordinarii titulo, Collegii jure , Equeftri dignitate , ac aurea , totque merito decoratus , ubi nec tacendum illud , quod cum Illuftribus viris, opera fua perbenigne prseftita, oblatam ab eis' mercedem conftantiflime recufaret, variis ab iifdem, & ingentis retii muneribus tum aureis , tum argenteis , ornatus fuerit. Qui- us omnibus rite , & ordine, in armario, dilpofitis literis pra*- fcribi juflit.

LUCRI NEGLECTI LUCRUM. Qua quidem fententia , & humanitatem fuam , & aliorum mu- nificentiam introeuntibus omnibus aperiret. Extra portam S. Cru- cis, quarto ab Urbe lapide, ad Monticuli formam, aedificium ingens extulit , quod adhuc fortitum ab auclore , & a forma no- men fervat, & Aqmpendentis Monticulus appellatur. Varia, & il- luftria opera in Chirurgia, Arte medica, & Anatome typis eden- da curavit. Cibi minimi fenex , quique vel astate longaeva felfus, geftatoria fella deferebatur ad invifendos xgros. Anno artatis LXXX levem in morbum incidit, ex quo brevi priftinae valetudi- ni redditus , dum propriis rebus confulit , & teftamentum condit , profpiciens novos affines non quxfilfe generis conditionem , fed

ope^

opes oppugnare coepilTe, fra&us animo, graviter irerum &grota- vit , quod ab iis , quorum fide maxime nitebatur , violenter ha- beretur in dies , magis ac magis. Quamobrem ingravefcente morbo, non fine fufpicione veneni , cum vomitu biliofo , vita demum excidit ; & qui fecundam plane , dum viveret , divitiis , & honoribus au&us , fortunam expertus fuerat , omine tandem in- faufto, eandem fibi adverfam, & noxiam adinvenit. Dies funeris XXIII. Maji M.DC.XIX. celebratus eft publice ab erudito Viro Jo. Thuilio Marise Montano , & inEcclefia S. Francifci condi- tus , abfque Epigraphe.

Effigiem debemus tabulae a Francifco de Portia pictae , quam in- ter delicias fuas numerat Vir humanilTimus > & ad obfequia qux- que paratiflimus Marcus Franzinus, Patavinus Civis.

In Anatomici Theatri fuperiiminari , hxc de Fabricio exftant.

HIERONYMO FABRICIO AB A Ql) APENDENTE XXX. IAM ANNOS ANATOM. PROFESSORE.

Confcriptio.

i

DeViflone^ Voce, & Auditu. in fol.

De Mufctilorum artifcio, de Ojfium dearticulationibus 'fraclatus breves. in quarto.

De Motu locali Animalium fecundum totum. in 4.

De Gu/a, Ventriculo, & Inteflinis. in 4'

De Refipiratione, & ejus inflrumentis libcllos duos. in 4.

De Formato Fcetu. infiol.

De Formatione Ovi, & Pulli. infiol.

De Brutorum Loquela. infiol.

De Ofliolis Penarum. in fiol.

De Locutione, ejus inflrumentis. infiol.

Pentateucbum Chirurgicum. infiol.

Operationes Chirurgicas. infiol.

De Integumcntis totius Animalis. in 4.

Sub Hieronymi Senis nomine pofi: ejus obitum , Joannis Pr evotii cura prodiit. Praxis Medica ipjius nomine in Galliis vulgata , efl alterius. Confllia qunedam ipfiius Jofiephus Lauterbachius vulgavit Francofiurti.

Anatomiam meditabatur jufla magnitudinis ^iconibus illitflratam ,qua non ita dudum in Belgiuni tranflata.

AUTHOR AD LIBRUM SUUM

Liber , Augufti procul hinc pete limina Regis , I • Qitem pius obfervat Sarmata , Turca tremit. Neve rcformicles imitatos fydera vuitusy

Aut qua rapta Jovi fidmina dextra gerit. ^funxtt enim blandum cum majeftate favorem

Sic , reus ut metuat , fed bonus omnis amet. Cum fueris fupplex huic omnia lata precatus ,

Rex Vatum , dices , ore canendc facro , Hoc tibi , quem donis cumulafti Vrincipe dignis ,

Fabricius grato peclore facrat Opus.

DE AUTHORE.

EPIGRAMMA.

CHIRURGI procul efte Arabes, procul efteLatini, Et quos magna virum Graecia mater alit. Nam qux mira fimul didicit facere atque docere, Unam Fabricii fat mihi nolfe manum.

A L I U D.

RARA fides prifcis Medicina cur fit habenda Principibus , quorum nomina clara vigent ; Qtiaritis? haud dubium hoc poterit cuicumque videri,

Innumera illorum qui monumenta leget. Inveniet nam quadam illic vero abfona , quadam

Barbarica fpeciem qua feritatis habent. Suftu/it ifla Viri ratio fapientis , & ufus ;

Multaque tentando rettdit in melius. Nunc vobis, o qui Medicam properatis ad Artem^ Nil non audendum cft aufpice Fabricio.

Aloyfii Rubei Patav: PhiL ac Med: DoB:

INDEX CAPITUM

QUINQUE LIBRORUM,

ET APPENDICUM DE RE CHIRURGICA.

L I B E R I.

Qiio agitur de Tumoribus prseter naturam.

Cap. i . T"X E Tumoris appellationibus variis, & ejufdem definitione. I 2. De caufisTumorum internis, £5? externis.4 9. De differentiis, feu fpeciebus Tumorum. f 4. De generali Tumores curandi ratione, quo- ad Indicationes defumptas a fluxione, congeflione , partiumque in alienam fe- dem prolapfu. 9 f. De particulari Tumorum natura, & cura- tione\ ac primum de Inflammatione, ci- tra fuppurationem. 1 2

6. De curanda Phlegmone per fuppurationem.

7. De Accidentibus , qua curam Inflammatio-

nis impediunt, aut remorantur , ut funt Febris, Durities ^Dolor , &c. 46

8. De Eryfipelate. 48

9. De Oedemate. 62.

10. De Tumore flatuofo. 68

1 1 . De Scirrho. 73 De Tumoribus aquofis. 80 De Bubonibus non contagiofls. 8 3 De Phymate. 89 De Phygethlo. ibid. De Bubone Gallico. ibid. De Bubone peftifero. 9 1 De Carbunculo. ibid.

19. De Gangrana, Sphacelo. 9f

20. De Herpete. 107

21 . De Strumis. 1 10

22. De Cancro. 1 16.

23. De Herniarum differentiis. 127

24. De cura Hcrnia inteflinalis ,peritonao fal-

tem dilatato , vel relaxato. 1 19

zf. De cura Hernia inteflinalis, peritonao di-

frupto. 132 16. De cura Hernia omentalis. 1 34

27. De cura Hernia aquofie. 135*

28. De cura Hernia ventofa. 1 37

29. DeSarcoceles & Hydrofarcoceles curatione.

ibid.

30. De curatione Hernia varicofe. 1 39

APPENDIX Qiia agitur de Tumoribus quibufdam pa- tiicularibus.

De Eryfipelate in capite, velfacie. 140. a De Pfydracio. d

140. f

g

i

— 1

n

p

1 2

H 14

Jf 16

17

18

.D? topinaria. De Tumoribus cum follicttlo. De Atheromate. De Meliceride. De Steatomate.

L I B E R IL

In quo agitur de Vulneribus.

Cap. i.De Vulneribus generalis confideratio.

141

2 . De Vulnere Carnis fimplici. 145

3 . De fiftenda profufione Sanguinis in Vulneri-

bus. 144

4. De Inflammatione prohibenda. 14$" f. §)uomodo labia Vulneris ad mutuum conta-

clum fint applicanda , £5? applicata fer-

vanda. 1 fo

6. Ut pracavendum^ne quid labiis Vulnerum

intercidat. 1 60

7« De partis vulnerata fubflantia falubri con-

fervanda. ibid.

8. De V ulnere carnis compofito , feu cavo. 1 6f

9. DeCicatricum deformitate tollenda. 169

10. De Vulneribus Vaforum, idefl ,Venarumy

& Arteriarum. 1 7 1

1 1 . De V ulneribus Nervorum. 180

12. De V ulneribus Ligamentorum. 1 87

1 3 . De Capitis V ulneribus , £*? primum de par-

tibus Capitis anatomica confideratio , ad prefens negotium neceffaria. ibid.

1 4. .Dtf differentiis V ulnerum Capitis. 1 89 1 f . De fignis V ulnerum Capitis. 191

16. De curatione fimplicium , £5? exteriorum

V ulnerum Capitis . 1 94

17. De curanda Frablura Cranii^qua non per-

venit ad duram matrem. 1 98

18. De Fraclura Calvaria ^ad duram matrem

penetrante, ita tamen ut htec illafafit.

201

19. De V ulnere dura Meningis. 208

20. De Vulnere Membrana tenuis , & ipfius Cerebri , 210

2 1 . De 'Thoracis Vulneribus , primum de eo-

rum differentiis , 13 fignis prognofticis.

21 1

22. De Vulnere Thoracis penetrante ^fine inter-

norum membrorum lafione. i\z

23. DeVulnere Pulmonis, & Diaphragmatis.

zi6

** 24,

INDER QUINQUE LIBRORUM.

: \. DeVulncribus Abdominis-, 13 primum de corum differentiis , fignis , & prognoft.

217

1 f . De Vulnere Abdominispenetrante , cum exi- tu intejlini , aut omenti. 21 9

16. De InteflinorumVuJneribus. 223

27. DeVentricuii VuJnere. zzf

28. De Hepatis, Lienis, &c. VuJneribus.zz6

APPENDIX.

Qux agic de fingularum partium Vnlneribus.

De Vulneribus Frontis . 2 27

De V ulnere SuperciJiorum. 233 De VuUeribus Palpebrarum. 234 De V ulneribus Oculorum , 13 primb de in- cifione tunica cornea , 13 conjuncliva.

Hf

De Vulnere Oculi , c mV« humoris aquei.

239

.Dtf Vulncre Oculorum cum effufione humoris.

ibid.

Z)? VuJnereOculorum,profundiore. ibid. De Vulneribus Nafi. 240 jD? Vulnere Offis Nafi. 241 .Z)e Vulncre Cartilaginis Nafi. 242 De Vulneribus Genarum. 243 Z)? Vulneribus Labiorum. . 245*

Zte Vulneribus Auricularum. 245 X)? ^ ujneribus Lingua. 247 Vulneribus CoJli. 2fo. DcVuJnere afpera Arteria. ibid. De VuJnereGutturis, 13 Laryngis. zfi De Vulnerc V enarum, 13 Arteriarum jugu- larium. zfZ De Vuluere Spinalis meduJJa. ibid. Zte Vulneribus Gula. Zfz. DaVulneribus Articulorum. zff

L I B E R III.

Qui trac"ht de Ulceribus , & Fiftulis.

Cap. i.2)<? mmine , definitione , differentiis , #2«/^ , 5? prognofiicis Ulcerum in genere.

z6i

2. De curatione Ulcerum generaJi. 264

3. £)<? cwatione Ulcerum fimpJicium^ (3 pJ&-

norum , cavorum. 27 1

4. Z)<? Ulceribus agre curabilibus ; £5? primum

deUlcere cum vitiofi humoris affluxu^ ac proinde difficulter cicatricem admittente.

zSf

f. DeUlcere malignO) quoclCacoethes dicitary (3 primum de eo ,quod junclamhabet fic- cam intemperiem. 293

6. DeUlcere cum humicU intemperie. 297

7. Z)<? £//<r(?n? cum innmpcrie cajida fine mate-

ria. 300

8. DeUJcere cum frigida intemperie. 301

9. DeUJcere verminofo. 302

10. Z)e UJcere cum vffe c.orrupto. 303

1 1. De FiJJulis. 307

1 2. De FijluJis in ano. 3 1 z

A P P K N D [ X, Ad dodtrinam de Ulceribus.

319

I 3. De Ulcere in urctJjra agonorrhcea. 14. Dte Caruncula in callo vefica.

L I B E R IV.

Qui continet do&rinam de Fradturis.

CAp.i.De definitione, dffcrentiis, caufis9& fignis Fraclurarum. 2ty z . De arcenda lnflammatione in Fratluris.2 27

3. De curanda Fraclura tranfuerfa^fine vul-

nere^l3 primum de coaptandis fracli of- fis partibus. ibid.

4. Quomodo partes offis unita fervari debeant.

319

f . 6)uomodo offis fubfiantia falubris conferva- ri debeat. 332

6. De CaJlo in Fratluris generando. 334

7. De fymptomatibns Fraclura fupervenienti-

bus. 226

8. De curanda Fraclura cum vulnere, in qua

nec os nudatum efl, nec aJiquid offis fru- fluJum receffurum expeclamus. 339

9. De curandaFraclura cum vuJnere , in qua

os nudatum non efl , aJiquod tamen offis frufluJum rcceffurum expeclamus. 340 10. De Fraclura cum vuJnerefm qua os nuda- tum eft. 344

L I B E R V.

Quo de Luxationibus agitur.

Gkv.i.De definitione, differentiis, caufis^ fignis Luxationum in genere. 347

2. De curatione Luxationum univerfaJi. 35^0

3 . De particuJaribus Luxationibus^ & primum

de Luxatione MaxiJJa . 25*2,

4. De Luxatione Flumcri. $$6 f. De Luxationc Cubiti. z6z

6. Dc Luxatione Radii. 354

7. De Luxatione Carpi, feu Manus^ itemque

Metacarpi, (3 Digitorum. 26 f

8. De Luxationc Femoris. ibid.

9. De LnxationeGenu $66 10. De Luxatione TaJi, feu articuJi pedis, &

digitorum. \6$

F I N I S.

INDEX CAPITUM

OPERATIONUM

CHIRURGICARUM.

Ca

2.

3

4-

r-

6.

7; 8.

P- 10.

II.

12.

14

*f

irt

*7

18

2 0 2.1 22

*3 24

zf

z6

27

18 29

403 40 f 406

Rafatio , Chirurgiarum fingularum

partium corporishabetur catalogus. 377 p. 1 . De Fonticulo in futura coronali. 38 f De Operationibus Chirurgicis in Capitis V ul- neribus per vetl.es , terebras , forcipes , Serrulas,&c. 389 Z)? Capitis Chirurgiis qua fiunt in fincipite^ occipite, poftaures, infironte, & tem- poribus. 297 DeChirurgiisCrpitis hoclie obfoletis. 402 De Setaceo parando. De Exuftione occipitii in puernlis. De Hyihocephalo. DeVitio Palpeharum oculos irritantinm , ifij pnmum de Ancyloblepharo. 414 DeVerrucis Palpebrarum. 416 De Vefuis pinguibus , gravibufique in fiupe- riori Palpebra obortis. 417 De Hordeolo. ibid. De Chalazio. 418 De Palpcbrarum pilis oculos irritantibus.

ibid.

De Palpebris Iaxatis, ita ut cutis corruge-

tur , compiiccturque fupra oculum , £s?

ipfum operiat. 419 De Lagophthalmo. 420 De Eclropio. 42 1

De Sujfufione oculorum, Cataratla dicla,

ubi docetur modus novus mcdicamenta

oculis applicandi. De Staphylomate. De Ungue,feu Pterygio oculorum. De Encanthide.

De Hypopyis, fieu purulentis oculis. De Mgilope, vulgo Fiftula lacrimali dicla.

ibid.

De Eruto £5? amiffo oculo. 437 DePoIypo cxtrahendo. ibid. De Inftrumento Auclorispro Polypo extra-

hendo. 441 Dc Ozana , narium ulcere. 444 Dc Suffumigio Anglico cx Tabaco ^Chirur-

gia nafii orifque communi. 447 , De OrisChirurgiiS) & primb quomodo La-

biorum fififura curentur. ibid. ghiomodo curta Labia refarciantur , incifa

422 428 45i 43? 434

30.

33- 34-

3f- 36.

37- 38.

39.

40. 41. 42.

43- 44-

4f-

46. 47-

48. 49.

fo.

fZ.

n-

f4- ff-

glutinentur , eorumque carcinoma tolla-

tur. 448 Zte Gingivarum Chirurgiis yubi deEpuIide,

& Parulide agitur. 4^0 -D<? Chirurgia , <?«rt Gingiva erofe nutriun-

tur. 4^ r

Z)<? Dentium Chirurgiis , £5? />r/«z<? <^<? Z)?#- ex quacunque caufa con(lriclis.\b\d. De reliquis Dentium Chirurgiis. 4f f Z)<? Inftrumentis idoneispro Dentibusextra-

4f6

4f7 ibid. 460 461

hendis. Palati Chirurgice. De quatuor Lingua Chirurgiis. De Uva Chirurgia. De Tonfillis.

Quomodo fpina, aut officulum, aut quid- vis aliud in faucibus firmatum eximatur.

463

De Menti Chirurgia. 466 De Aurium Chirurgiis quatuor. ibid. De Colii Chirurgiis , £5? primb de Broncho-

cele , & tuberofo Tumorc , Gr^ <z;«/g<?

^'#0. 471 Z)<? Struma , docetur cura Colli

ex catarrho diftorti. 473 De Perforatione afipcra Arteria inAngina.

* 47f

Z)? Thoracis Chirurgiis: £5? primum deSe-

clione Thoracis in Empyemate. 483 Z)<? Thoracis Fiftulis. 497 Z)<? Papilla mamma exterius non apparen-

te, ficd intus occultata^ 6? de lacle con-

creto. foo Dc Mamilla mulicris Cancro afifiecla. f 02 De virorum Mammis, muliebrium in mo-

rem prominentibus. f 04

De Gibbofitate. f of

Chirurgia Abdominis\& primum de Ufilio-

nibus Iecoris , Lienis , & V tntriculi. f c<5 De Umbiiici prominentia. f 1 1

De rupto Pcritonao , tum in viris , tum in

feminis. f 1 4

De Perforationc Abdominis in Hydrope^feu

quomodo aqua hydropicis cmittatur. f 1 6 De modo fuendi Vulnera Abdominis. f 29 Dc Ventris Varicibus. f 3 3

2 f7>

INDEX OPERATIONUM

fj. De imi Ventris Abfcefiibus, & Fiftulis. f 54 f 8 . De V "fica vitiis Chirurgia indigentibus , £s?

primo de Urince fupprefftone. f 3 f

f9. DeCalculo extrahendo e vefica. f$p

60. DeChirurgiis Penis. f4f

61. Ad tegcndam colis Glandem detetlam. ibid.

62. Ad apcriendam Glandem teclam. f^rj

63. Ratio infibulandi adolefcentes. ^48

64. Z)<? Circumcifione. f49 6f. Modus eximendi Lapidem e meatuurinario.

ibid.

6(5. Z)e tfWo leniendi Urina ardorem in Gonor- rhcea. ffo

67. De auferendaCaruncula e meatu urinario.

68. Z)? coalitu Glandis cum praputio. f f 2

69. DeGlande non perforata. ibid.

70. De Excrefcentiis carnis inGlande ,& pra-

putio , i>#/g0 Porrifichi dicuntur.

7 1 . De Chirurgia Tefticulorum > ^

Herniis. fff

72. Z)e Bubonocele. f f7

73. De Hernia inteftinali. f6o

74. Z)<? Hernia Epiplocele. f 64 7f. De Hernia aquofa. ibid.

76. DeHernia carnofa , Gracis Sarcdcele dicla.

ibid.

77. Z)<? Hernia carnofa, aquofa fimul. f 6f

78. Z)e Ramice. ibid.

79 . Chirurgia circa naturalia Feminarum. f66

80. Z)£ Hermaphroditis . f 67

81. DeVitiis, quorum caufa Femina concubi-

tum non admittunt , 6? conceptio impe- ditur. f6p

82. Z)<? Hymene imperforato. fjz

83. De glutinatis Vulva labris. fjz.

84. Decarne, aut tuberculo , aut abfceffu, in

finu V vha adnatis. f 74

8f. DoUteri procidentia. fj6 86. rationeFcetus mortuus ex utero extra-

hatur. f77

87. Zte Secundis reliclis extrahendis. f 81

88. Z)<? Chirurgiis: & primo de Ano non

perforato. f%z

89. De Ani procidentia. f8j

90. Z)e Condylomate. f 84

91 . Z)? f#r#£ adnata, feu Marifcis, vulgoCre-

P- f8f p2. Z)<? Ulcere. ibid.

De Ani Fiftulis. f86 P4. Zte Hamorrhoidibus . f$z Pf. De Artuum Chirurgiis: & primo de Fon-

ticulis. 620 p6. Z)<? Gangrana ,& SphaceliChirurgia.6z6 97. De Chirurgiis Digitorumy & primo coha-

rentium. 6zp p8. Z)e curvoDigito ex ulcere,vel cicatrice re-

liclo. 630 pp. Zte rigidis Articulis reliclis. 631 100. Zte ^ra. 632

I o 1 . Zte Valgis. 635

102. DeUnguium Chirurgia, videlicet de re-

fecandis , £5? afperis lavigandis. ibid.

103. Z)e Pterygto, feu panaritio unguium.6^6

104. Zk Unguis pollicis pedis interius intrufio-

ne. 6zj iof. Z)e Varicum Chirurgia. 638

106. De Articulorum Uftione. 64.Z

1 07. Z)? Carnis Chirurgia : & primo , qua ad

Tumores pertinet , £5? Incifio dicitur. 648

108. Z)£ Chirurgia, qua in carne fit, Vulne-

rum curandorum gratia. 66 f

lop. DeTelis, Sagittis, & Globulis plumbeis e corpore extrahendis. 678

1 10. DeCarnis Chirurgia,qua ad Ulcera per-

tinet. 683

111. De Chirurgiis , qua ad Offa fpetlant : &

primo de Offium Fracluris , earumque va- riis differcntiis. 688

112. De Fraclura Ojfis maVe conformata. 724

113. De Luxatis. jzj

114. De Gummatibus. ibid.

II f . DeOffis Carie. jzg

F I N I S.

HIE-

Nomen.

UNIYERSITY OFMERYLKnd

UNIVERSALIS

HIERONYMI

FABRICII

AB AQU AP ENDENTE

LIBER PRIMUS.

De Tumoribus prater naturam.

C A P. I.

De Nomine^ & Definitione 'fumoris.

umor, Grascis oAx©-, idcm atque corporis humani eminentia in longitudine , latitudi- ne , 8c profunditate exuberans fignificat. Qujc , vel fecundum naturam eft, ut in capite, ventre, jun- fturis, 8c naturalibus eminentiisi vel iu- pra naturx modum , ut in mammis ]a£te turgentibus, ventre praegnantis, Sc hu- jufmodi reliquisj vel praeter naturam,ut in omni tumore a£tiones lxdente. De hoc uno prsefcnti nos opere tractabimus. Galenus oAkcv CpuV^, ideft, pra:- ter naturam. Hippocratcs otdtjpob, aphor. 34. fe£t. 4. 8c aphor. $7. ie£t. 6. quafi inflationem hunc nominat, licetGaleno fpecies quxdam tumoris cedema fit, ut fuo plenius loco indicabitur. Afiatici rvrpcCPais , tanquam condenfatum , 8c conglobatum vocant. Arabes apoitema nuncupant : quae tamen vox apud Gra> cos, figniflcatione multo contra6tiore , folum abfceflum, ideft, collec~be mate- rias in pus, aut in alienam fubftantiam converfionem denotat.

Quoad definitionem. Galenus tumo- res interdum reponit inter morbos par- rumgene-r.ium fimilarium, nimirum inter intem-

Sub quo morbo-

peries cum materia : interdum inter mor- re Tumoi bos inftrumentorum : nonnunquam ad continea- folutionem continui eofdem refert. Di-tur' citur quidem tumor intemperies cum materiae fluxione, cap. j*. 8c 13. lib. de diff. morb.cap.oMib. de cauf. morb.cap. 3. 8cp.lib.de inxq. intemp. Et ratio eftj quia tumor corripit partes fimilares,car- nem, membranas, ligamenta, 8cc. hu- mor enim in partem influens, primum venas replet majores, inde minorcs, 8c poftea etiam minimas: deinde extra va- fa delatus, intercapedines mufculorum, nervos, ligamenta, membranas, ipfam denique carnem pervadit,utomnia omni e parte.humore circumfufa in tumorem attolantur. Aliisvero locis tumores inter morbos organicos 1 ecenfentur: veluti cap. 1. lib. 1. de cauf. fympt. Et quidem hac etiam in parte non idem ubique fentire vidctur Galenus : modo enim figuram ait tumore vitiari , cum cavitates , 8c meatus naturales , obftruantur, cap. 7. lib. de difF. morb. cap. 7. lib. de cauf. morb. modo magnitudinem augeri prseter na- turam aflerit , nimirum cap. 0. lib. de difF. morb. 8c cap. 1 . lib. 1 3. meth. med. Denique foiutio continui a Galeno ad- jungitur tumori cap. 3. lib. de in*cq: intemp. Avicennas fecunda primi,do£tr. 1. cap. f . in tumore ftatuit omnis gene- ris morbos reperiri : fcilicet intemperiem cum materia, morbum in figura, in fi-

A tu,

LIBER PRIMUS

Tumoris definitio Galenica.

Propofita Galeni de- finitio in examen vocatur.

Definitio

tumoris

fecundum

audorem

quae per

partes ex-

plicatur.

tu, in magnitudine , & folutionem con- tinui.

Fallopius igitur retinet definitionem Galeni , cap. i . lib. I 5 . meth. med. quod tumor praster naturam fit morbus , in quo partes a naturali habitu in quantita- tc receflerunt. Quod idem eft , ac fi diceres, tumorem eflc morbum in ma- gnitudine au£ta. Hanc definitionem e- go quoque multos annos probavi : quia m omni tumore femper adeft magnitudo au£ta, non femper autem intemperies , & alii morbi: nam in hernia inteftinali, aut omenti, & in ipfis quoque luxatio- nibus adeft quidem magnitudo au£ta , non tamcn intemperies : in cedemate magnitudo au£ta eft , non tamen adeft permutata figura, aut contirn^i folutio: in phlegmone eft magnitudo au£ta, non tamen morbus in fitu.

Veium tamen diligentius propofitam definitionem confiderans,eam definitio- nem anguftiorem,& proinde legibus lo- gicis non omnino confentaneam efle vi- deo. Nam in eryfipelate exquifito non eft a£tu magnitudo fenfui evidens: unde Galenus cap. 1. lib. i. ad Glauc. ait ery- fipelas cxquifitum folius cutis aftectum efle. Prxterea, fi morbus, quo ad mor- bus eft, a£tiones laeditj etiarn morbus in magnitudine aucta lcedet a£tiones per magnitudinem au£tam: at in eryfipelate lacditur a£tio ab intemperie calida, non ab au£ta magnitudine,quaefenfibilisnon cft: 8c in hernia inteftinali, aut omen- ti, laeditur a£tio, fed non a magnitudi- ne au£ta, verum a morbo in fitu.

Quamobrem tumorem fic ego defi- niendum putaverim. Tumor praster naturam eft morbus, ut plurimum com- pofitus , ab eo denominandus , a quo a£tio lseditur. Morbus dicitur , ut ex- cludantur tubercula exigua , qualia in pubefcentium facie oboriuntur , quae quod a£tionem non laedant,tantum funt fymptomata, cap. 12. lib. de difF. morb. Dicitur morbus compolitus ; quia tu- mor, qui fit ab humoribus influentibus, junftam habet dyfcrafiam, quatenus illi humores funt calidi , frigidi , humidi, ficci: itemque tumor, qui ab omenti, aut inteftinorum prolapfu caufatur, au- £ta:magnitudiniconjun£tum habet mor- bum iri fitu. Et his, meo inducio, ad- du£tus rationibus Galenus, modo luiic, modo illi morborum generi tumorem fubjicit. Additur vero rn definitione,ut plunmum compofitus > quia tumores

quidam fimplicis morbi tenent ideam, nec , przeter magnitudinem auctam , alium moibum habent adjunctum, ve- luti fi quis obefus tantam corporis uni- verfi molem acquirat, ut loco moveri non poflit: aut, fi lingua eo ufque au- geatur, ut ore contineri nequeat: aut, fi glandula in collo valdc intumefcens a£tiones lasdat. In his tumoribus a£tio lseditur a fola au£ta magnitudine , non autem ab alio morbo: ideoquc hujus ge- neris tumores non funt morbi compofi- ti:Tandem in definitione monuimustu- morem efle denominandum ab eo,aquo adtio lxditur. Sic, quia eryfipelas Ije- dit a£tionem, quatenus eft intemperiesj ideo hic tumor dicetur morbus in intem- perie. In linguavero, & glandula fu- pra modum au£tis> in vafto, & obefo corporis habitu a£tio laeditur a magni- tudine au£ta: ideoque hi tumores nomi- nabuntur morbi in aucla magnitudine. Hernia in fitu moibus ftatueturi quo- niam in ea laiditur a£tio a morbo in fitu.

C A P. II.

De caufis Tumorum internis , 6? externis.

Duo funt, quse partem in tumorem elevant, five dicantur caufa con- jun£tiva, five proxima, feu immediata, nimirum Humor, & Pars aliqua corpo- ris.

Si pars corporis defcendens tumorem Pars cor-

excitet : caufa elt, tum inclinatio partis, pons tu" ,. 7. „ r . 7 morem

tum apertio ahcujus meatus. Apemo- excitans.

nis caufa eftRuptio, vel Dilatatio. Ru-

ptio habet caufas externas. nimirum

contufionem, incifionem, faltum, pon-

dus, motum concitatiflimum. Dilata-

tio autem meatus vel fit a caufis exter-

nis modo di£tisj vel ab internis, nimi-

rum humoribus , potiflimum pituitofis

generatis ob intemperiem frigidam, &

humidam alicujus partis principalis, ca-

pitis, jecoris, ventriculi, aut ob erro-

rem externum : 6c hi humores laxando

meatum dilatant.

Si humor immediate excitet tumo- Hum6r:

rem , hujus caufa eft , vel Congeltio, ^o[^tUr

quando humor in ipfa partc generatur,

6c congeritur; VelFluxio , cum humor

aliunde ad partem affeclam confluit ,

cap. 7. lib. z. ad Glauc. Congeftio fit

propter membri debilitatem in conco- «^««r^»?

ctione , & expulfione : quam fequitur

intempencs: quin etiam debihtas ex m-

temperie aliqua ortum trahit. Potiflima

autem

DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 6

autcm caufa tumorum praeter naturam eft fluxio, nimirum motus materia; de uno loco in alium. Confiderari ergo hic debet pars mittens , & recipiens 5 materia enim non per fe movetur, fed ab alio , fcilicet , a parte mittente per fniA.tn.ri- aariv, & a recipiente, per irfyv. Pulfus ^«5. ille fit non motu arbicrario, fed natura- li a robufta facultate expultrice irritata, aut qualitate , aut quantitate , id eft , pltthora, aut cacochymia,quorum cau- ia proxima interdum elt alicujus vifceiis dyfcrafia , nimirum ventriculi , lienis , jecoris, capitis, &c. femper vero con- currunt fex res non naturales, ad ple- thoram, & cacochymiam generandam. Pars ergo mittens, primum robufta fit neceffe eft; alias non expelleret: dein- de irritata. Attra&io fit a parte effecta, feu recipiente, dum , vel incaluit, vel dolet, cap. 1 1 . lib.de diff. morb. cap. 3. lib. 13. meth. Caloris caufa, vel eft ex- terna, ut res non naturales, vel interna, ut humores calidi , qui funt in genere cacochymia?, quas excitat vifceris ali- cujus dyfcrafia, aut caufa externa. Do- loris caufa eft intemperies , aut folutio continui : intemperies fit , vel a caufa externa, vel ab interna, &c.

C A P. III.

De differentiis , feu fpeciebus Tumorum.

Veras tumorum differentia: a duobus petuntur fontibus : nimirum ab hu- moribus influentibus, & a partibus de- cumbentibusj ab his enim duobus quo- que indicationespraxipuae fumuntur tu- mores curandi.

Primum autem dicendum de diffe- rentiis , qux fumuntur ab humonbus. Humores funt quinque: fanguis, bilis, pituita, humor melancholicus, materia flatuofa-, unde fiunt Phlegmone, Ery- flpelas,Oedema, Scirrhus, Tumor fla- tuofus. His etiam ferofi humores addi poffunt, qui diverfam tumorum faciunt fpeciem : unde male hos Tagaultius fub pituitofis comprehendit \ hi enim duo humores omnino funt diverfi ,cap.z. lib. de atra bile cap. 6. lib. 13. cap. 10. lib. de pleth. & differentes quoque tumores excitant, cap. z. lib. 3. de cauf. fymp. cap. 16. lib. de tum. p. n. fed videamus porro quot tumorum fpecies a fingulis humoribus.

Sanguis bonus, plus jufto influens in aliquam partem effkitPhlegmonem ,feu

Inflammationem, qux eft tumor factus a fanguine bono, & mediocrem craffitu- dinem obtinente,cap. i.lib.i. adGlauc, Hac diverfa pro partibus affe&is forti- turnominaj eft enim Phrcnitis, mem- branarum cerebri inflammatio: Ophthal- mia, tunicas adnatie oculi : Columella, feuvua, gargareonis : Tonfilke, glan- dularum , qua; in faucium initio mutuo opponuntur : Parifthmia, corporum fau- cium. Angina,laryngis: Pleuritis^ pleu- ras: Peripneumonia, pulmonum : Bubo, glandularum; & hujus bubonis dua; funt fpeciesi fi enim inflammata glandula ci- to adaugeatur, & ad fuppurationem ve- niat, <Pvpa, dicitur j fi una cum fangui- ne modica bilis mifceatur , & glandula inflammet£r, QvyiQXov dicitur. Porro in his difFerentiis, quaz a fanguine bono ortum trahunt , confideranda fanguinis tenuitas, & craffities, cap. 17. lib. 14. meth. Inflammatio enim, qus fi a fan- guine bono, craflb, corripit cutem, 8c carnem,& eft cum pulfatione: fa6ta ve- ro a fanguine bono fubtili, corripit tan- tum cutem, nec eft cum pulfatione, fed veluti fpina pungit; fecundum Avicen- nam, tertia quarti, tract. 1. cap. 1. A fanguine malo nullas fiunt tumoris fpe- ciesj quia fanguis, fi a natura fua decli- nans, fupra modum afletur, &: calefiat, pars ejus tenuior in flavam bilem, craf- fior in atram faceffit, cap. p. lib. 1. de dif.feb.cap. i2.1ib.2.de crif. Non enim carbo eft lnflammatioj ex atra enim bi- le oritur. AbfcefTus etiam, gangrama, & fphacelus non funt inflammationes , fed has confequuntur (non loquor de gangrama, quaj per fe fit) ideoque ac- cidentia phlegmones dici poffunt.

Bilis naturalis exfuperans, ideft,quasBiliofi tu? nec mordax eft, nec admodum crafla , mores- fed mitior, fi influat in aliquam partem, creatEryfipelas,qux eft affe&io in fum- ma cute j cap. 1 . lib. z. ad Glauc. Quod fi bilis fit non naturalis, nimirum crafla, & mordax, tunc excitatur tumoris fpe- cics , quas habet ulcus adjunctum , & exedit ipfam cutim , unde Herpes exe- dens dicitur, ab AvicennaFormica cor- rofiva, aCelfo,Ignis facer. Si bilis haec non naturalis fit quidem craffa, fed non ita mordax , & acris , excitat puftulas quafdam in cute frequentes, & exiguas, milio fimiles , & Herpes miliaris dici^ tur, ab Avicenna Formica miliaris, a Celfo fimiliter Ignis facer.

Pituita varios crcat tumorcs, prout pituitofi A z ipfatumores-.

LIBER PRIMUS

8

res,

ipfa eft varia, cap. 2. lib. de atra bile. Naturalis enim pituita infipida, & con- ftitutione tenuis , fi univerfum corpus occupet, exitat tumoris fpeciem, qua: Anafarca dicitur : fi vero in una parti- cula talis humor infederit, facit Ocde- ma, cap. 6. lib. de cauf. morb. Si pitui- ta fit non naturalis, £t quidem crafla, glutinofa, fuperexiccata, fit Scirrhi ge- nus, de quo cap. 4. lib. 2. ad Glau. Fit etiam ab hac pituita, Vitiligo alba,qii£e eft cutis defoedatio, cum fquamis qui- bufdam , cap. 2. lib. 3. de fymp. cauf. Si pituita lit falfa, & nitrofa, oriuntur A- chores, qui funt tumores in capite,cum paruis ulceribus , cap. if. lib. de tum. prxt. nat.cap.6-lib.de medic. facile pa- rabilibus. J Mdancho Humor melancholicus naturalis , id v»i tumo~eft, fanguis craffus, frigidus, & ficcus, influens in partem , erHcitScirrhi genus alterum, cap.4. lib. 2. ad Glauc.Diver- fa autem fortitur nomina , pro diverfis partibus afftciisi fi enim influat in glan- dulas, fit Struma, vulgo Scrophula: fi in fcrotum , Ramex , cap. 17. lib. 14. meth. fi in crura influat, venafque dila- tet , fiunt Varices , cap. io.lib. 2. ad Glauc. cap. 4. lib. de atra bil. Tumores etiam illi, qui Effufa, feu Nigrores ap- pellantur, fiunt a tali humore , & funt propinqui fcirrhis , & fenibus maxime contingunt, collifis venis, cap. io.lib. de tum. prtet. nat. Si humor melancho- licus naturalis ad cutem mittatur, exci- tatur duobus modis : vel fi humor me- Jancholicus fupra modum affetur, vel fi bilis fupra modum affetur, & ferveat, cap. 4. lib. de atra bile> 8c hic humor, nigra, feu atra bilis appellatur : hax, fi influat in univerfum corpus, fit tumoris fpecies, qua; Elephantiafis dicitur, eo quod carnem contrahat callofam, & ni- gram, qualem elephantes habent* vul- gus cum Avicenna Lepram nominat. Si humor hic unam partem occupet , fit Cancer, item Phageda:na, quas tamen non eft fimplex tumor, fed cum ulcere, 6v differt ab herpete exedente,quod hic uratcutim, Phagedtena autem, & cu- tim, & carnem liibjectam cap. 13. lib. de rum. p. n. fiunt etiam ab hoc humo- re cutis affectiones , Scabies , Lepra , Pfora, lib. 11. fimpl. Si atra bilis fupc- raffationem acquirat, feruorem intenfif- fimum , fit Carbo , feu Carbunculus , cap. 4. lib. de atra bil. cap. io.lib. 14. mcth.

Aquofus, feu ferofus humor, eft po- Aquofi tionis excrementum, cap. 16. libr. f . detumores' ufu part. Hic, fi in toto redundet cor- pore, prsecipue vero inabdomine, ex- citatur fpecies hydropis , quae Afcites dicitur, cap. 2. lib. 3. de fymp. cauf. Si in fcrotum dcfcendat, fit Hernia aquo- fa, vtyoKtjfrri. Si per umbilicum exeat, rurgidufque reddatur umbilicus, fit u- fyi(t<pct?\<&. Si influat in palpebram , pu- Uula qua:dam oritur, quam id efl, aquulam,appellat Galenus,cap. if. Ifag. & cap. 2. lib. f . de loc. aff. Vefi- cula: prxterea llla.-, quas ex motu, aut contaciu ferventis aquae auta ferro igni- to in cute excitantur, etiam funt tumo- res aquofi. Omnes denique tumores , in iis animalis partibus,in quas perducla e(t hxc humiditas, huc pertment, quos Papularum nomine Galenus compleclii- tur cap. 2. lib. 3. de fymp. cauf.

Humor flatuofus efficit tumores, qui Flatuofi kft(pvo-Kpct7x , id eft , flatuofi tumorestumores* dicuntur, variantque pro affecris parti- bus. Si enim plurimus flatus in toto corpore redundet, maximeque in hypo- chondriis colligatur , fit tumor , qui Tympanites dicitur. Si defcendat, fic Priapifmus, & Satyriafis. Si per umbi- licum exeat, fit Trnv^dLTi^AK^». In aliis partibus hi tumores flatuofi com- muniter iptyv o-r^ctrtt dicuntur.

Partes decuBitu fuo tumores efHcien- Tumores tes, duje funt, Inteftina, & Omentum. e Pa«iurn Si inteftinum defcendat infcrotum, fic ecu ltu' Hernia inteftinalis. Si omentum , fit Hernia omenti. Si inteftinum, aur o- mentum per umbilicum exeat, vocatur

Verum tumores non tantum fiunt ab Tumores humoribus puris, de quibus hactenus, q0nfitejX\ fed uc plurimum amiftis:cum enim hu- mifia ma- mores fint in venis, fi unus influit, fa-teria. cile etiam alrer influit , vel ratione te- nuitatis, vel continuitatis, vel vi vacui, vel alia ratione. Has differencias recen- fet Galenus, cap. p. lib. de tum. p. n. cap. 2. lib. 14. meth. cap. 1. lib. 2. ad Glauc. cap. 1 2. lib. z. de crif. Si ergo humores mifti influant in partem, vel pares funt in mirtione, vei impares. Si imparesjtunc fi fanguini, v. g. bilis mi- fceatur, fit Inflammatio eryfipelatofa? fi pituita, cedematofai fi humor melan- cholicus, fcirrhofa. Si bili exfuperanti mifceatur fanguis,iit eryfipelas plegmo- nofum: fi pituita, cedematofum> li hu- mor melancholicus, fcirrhofum. Si pi-

tui-

DETUMORIBUS PR/ET F.Il NATURAM.

10

Turnores, «jui mate- riam a

prsedidtis diveriam obtinere yidentur.

tuitre exfuperanri mifceatur fanguis, fit cedema phlcgmonofum , &c. Si humo- ri melanchohco exfuperanri mifceatur fanguis, fit fcirrhus phlegmonofus, &c. Si humores in miftione fint pares, fiunt tumores mediam naturam tenenres. cap. 2. lib. 14. meth. cap. I . lib. 1. ad Glauc. Sicum his quatuor humoribus mifcean- tur humores ferofi, aut flatuofi, pro- priae fiunt tumorum differentias, quibus tamen ab anriquis nulla funr impofita nomina. Quod fi partes corporis dc* cumbentes commifccantur, feu conne- cTantur, & in fcrotum decumbantj fit kvTi^i7ri7rhoKYj^riy fi aqun, & inteftina in fcrotum defcendat, fic v£powTf(>ox.yihtj j fi aqua,&intcftina perumbilicum excant, fic vtyairepoftQcbh©*.

Sunt quidam tumores, quorum ma- teria a propofitis diverfa videtur. Me- liceris enim continet melleam fere ma- teriam. Sceatoma, fevum. Atheroma, quafi pulticulam. Abfcefiiis nonnulli, pilos, carboncs,amurcam, lapides, re- ltes. Arramen hxc omnia ad aliquam humoris fpeciem referenda funt, calida, &ficca, adbilem, &c. Sic enim Avi- cennas atheromata, lteatomata , meli- cerides, aflerit fien c miftis phlegmate, & humore melancholico. Sic puftulx , qux Sudamina dicuntur,& curim exul- cerant, e miftis proveniunt humoribus, aph.21. fecT. 3. nimirum a fudoribus, £c biliofis humoribus. Perniones fiunt a melancholico , piruirofo, & ferofo hu- more miftis. EpinydTides, ab Avicen- na Efcharx dicTic, fiunt a miftione fan- guinis, bilis, phlegmatis, tertia quar- ti,tracT. i.cap. 13. Myrmccia, Achro- chordones, Thymion, Clavus, fiunr ab humoribus mclanchohcis, & pituicofis. PhlycT.x-nse fiunt ex aquofo Sc flatuofo humore mifto. Favi oriuntur a ferofis, craftis , glutinofis humoribus, cap. 8. lib. 1. per loc. Morbilli, Variola:, Sar- coma, Polypus, Dracunculus, Talpa, Teftudo, Condyloma, Parulis, Epulis, Leichen , Varus, Lentigo , Tei minthus , Staphyloma , Grando , riordeolum , Un- guis, Alphus, Mencagra, Reduviac, 6c li qui funt alii tumores, omnes ab hu- moribus miftis oriuntur.

C a p. IV. DE CURJTIONE. Tumorum Univerfali. uram tumorum gcneralem propo- nit Galenus cap. 90. art. parvre :

Quia eniin in tumore pars afFccTa eft re pleca , indicacur vacuacio maCeriae re- plenris. Hxc autem vacuatio fit, fi vel retropcllatur humor per repellentia, vel educacur pcr locum patientem, & hoc, aut fenfibilicer fcarificatione, & fecTio- ne,aut infcnfibditer per difcuricnria. A caufa: tamen ablatione curatio aufpican- da.

Unde cap. 2. lib. 15. meth. in tumo- ribus & fluxione duplex proponitur indi- catio , primum inhibitio humoris af- fluentis,deinde evacuario mareria2,qua3 influxit. Fluxio igitur aufertur tribus inftrumentis, repellcntibus, revellenti- bus, Sc iniercipientibus. In ufu autem repellentium , feprem cafus aGaleno ex- cipiuntur, in quibus rcpellere non licet. Primum , quando materia influit ad emuncToria, feu glandulas potiflimum, qua; funt poft aures, inque collo, cere bri excrementa fufcipientes \ irem fub axillis, quac cordis funt emun6Toria,de- nique in inguinibus, qua; jccoris dicun- tur emuncToria. Non crgo ab his par- tibus ad parres principes materia eft re- pellenda. cap. 2. libr. 2.pcrloc. Secun- dus cafus eft, cum influit materia vene- nofa, ut in carbone peftilenti, in bubo- ne Gallico, loc. cit. Tcrtio, cum ma- teria cririce fluit. com.aphor. 20.fecT. I. non enim moliri debemus motum con- trarium natura? bene operantisj imo fl is naiuras morus non fit fufficiens, po- tius naturam juvare, & ad partem afFc- cTam attrahere debemus. Quarto ati- nebimus a repellentibus, quando fluxio excitatur in corpore cacochymo , aut plethorico , capite. 2. lib. 3. per loc. Quinto, cum pars, ad quam fluit ma- teria, eft nimis imbecilla, ne calor par- tis exiguus a repellenciurnfrigiditate pe- nicus deftruatur. cap. 6. lib. 13. meth. cap. 7. lib.6. per loc. Sexto quando do- lor eft vehemensj tunc cnim potius do- lor paregoricis leniendus, quam repel- lencibus exafperandus, cap. 2. lib. 2. ad. Glauc. Poftremo, quando fluxio repit juxta partem principem , quemadmodum in eryiipelace in facie, aut in collojnon enim intropellenda materia , ne efficiat phrenitidem, aut anginam, aut quid fi- mile. Ad hos cafus G-uido trcs alios ad- jungit, fifluxio fiat a caufa primitivaj fi materia fit impacTa: & fi materia fit crafla, Sententia tamen hxc mihi non fatisfacit. Quantum cnim ad caufam primiuvam , feu cxternam y nos maxi-

A 3 me

Scopi cu-

randorum

tumorum.

Fluxio.

Quando repellcntia non ha- beant lo-

cum. r

t

II

me dcligimus rcpellentia: ut fi puer in terram decidens partem contundat, (ta- tim chartamapponimusaqua rofacea,aut aqua frigida madefa&am. Sic in vulne- ribus, contulionibus, & diltoi fionibus, ftatim utimur pofca, 8c aqua frigida,8c ovi albumine , aliifque repellentibus. Materiam vero impactam rcpellendam non efie Galenus ait cap. 6. lib. 1 3. me- th. quia repelli nequit. Denique cum ait materiam craflam non effe repellen- dam , refpondeo materiam etiam craf- fam, dummodo movetur, 8c fluit, pof fe etiam retro propelli; imoquanto craf- fior eft materia, tanto robuitiora exigit repellentia; unde Galenus cap. 16. lib. 13. meth. in achoribusbiliofis utitur re- frigerantibus; in pituirofis, ubi materia craflior fluit, adttringentibus. Parsmit- Porro fluxio cxcitatur a parte mitten- tens. te, vel recipiente. Mittens pars fluxio- nem non excitat, nifi irritata ab humo- ribus copiofls, velacribus, ccmolettis: quod fi humores fint naturales, 8c bo- ni, vitium dicitur plethora; fi contra, cacochymia. Oportet ergo tollere ple- thoram per evacuationem, cap. 7. lib. 13. meth. unde convenit venae fectio, frequens balneum , exercitatio, fricTtio , inunctiones calidae, & digerentes, ine- dia. Cacochymia autem purgatione va- cuatur. Plethorae, 8c cacochymias cau- fie proximas interdum funt res non na- turales, nimirum caufas externas, quas, fimoibum adhuc foveant, auferenda?, cap. 3. libr.^.meth. nonnunquam tamen pethora, 6c cacochymia fiunt ab intem- perie alicujus partis prarcipuce, jecoris, lienis, ventriculi,capitis, 8cc. qua,* dy- fcrafias corrigendar. Pars re- Si fluxio excitetur a parte recipiente, cipiens. hoc contingit, vel calore e motu, fri- ctione , igne , aere calido , fole , acri medicamento admoto , ubi indicantur refrigerantia; vel dolore, ubi caufas do- loris auferendce, aut faltem dolor lenien- dus per medicamenta anodyna. Haec de tumoribus, qui a fluxione fiunt. Congeftio Quod fi fiant a congettione, ob par- tis intempericm,vel imbecillitatem, dy- fcrafia erit corrigenda, & pars corrobo- randa.

Panium Si fiant tumores c partium decubitu, decubitus. partes jn locum naturalem impellenda; : Et, fi caufa decubitus fuit, aut dilata- tio, aut ruptio ipfius meatus, oriuntur indicationcs conltringendi, vel uniendi.

LIBER PRIMUS 11

C a p. V. DE PJRTICULARI VULGO

Tumorum natura

, £5? curatione : ac pri- mum quidcm de Inflammatione .

Quse de tumoribus generatim hacte- nus didta funt, ea deinccps fingu- lis accommodare fpeciebus , ac differentiis animus elt. Initium autem ab Inflammatione faciemus , quia ha;c frequentiflime accidit, H pluribus aliis morbis fupervenire confuevit, nimirum contufionibus , vulneribus , ulceribus , luxationibus , fracturis, &c. ut cap. 1. lib. 1. ad Glauc. & cap. 1 . lib. 1 3. meth. docet Galen.

Antiqui omnem calorem naturx mo- Significa-, dum excedentem appellabant inflamma-ta nomi_ ( tionem : & hanc faciebant duplicem :mS* unam ficcam, citra materia; influxum, ad quam,8c febrem referebant: alttr^m humidam, cum fluxione materia?, qua , fignificatione Galenus cap. 1 . & z. lib. 2. ad Glauc. omnes calidos tumores , u,c eryfipelas, herpetem, 8cc. appellat in- flammationes. Tertio inflammatio di- citur,quae tantum fit a fluxione fangui- nea: de qua 6c nos, miflis reliquis, age- mus.

Hasc autem duplex eft : alia vera, feu Differen- legitima, alia illegitima. Vera appel: tia ii ma" latur, quas fit a fanguine bono, 8c me ^["J^s diocriter craffo. Non vera, a fanguine vitiofo, idque, aut in fua fubftantia, aut per admiitionem akerius humoris. Si ianguis a natura tua recedat per com- mutationem propria; fubftantia; , non poteft fieri inflammatio; pars enim fan- guinis tenuior in flavam bilem, craflior vero in atram vertitur, cap. p. lib. z. de diff. feb. cap. 11. lib. 2. de crif. ut hic alias fiant tumorum difFerentiae. Si fan- guis a natura fua recedat, per admiltio- nem alterius humoris: tunc fit inflam- matio, fed non fimpliciter, verum cum additione mifti humoris; fi enim bilis mifceatur, dicitur inflammatio eryfipe- latofa. Solaautem ea, quae fit a bono, puroquefanguine,fimpliciter inflamma- tiodicitur: de qua jam agemus, ita ta- men, ut etiam non veras curatio indei elucefcat. Potefl; autem ha:c inflamma- tio contingcre in venis,nervis, ligamen- tis, membranis, &c. frequentius tamen in mufculis, qui natura calidiores funt, 8c fanguinei,majorefque ven.as obtinent» Porro, fi fanguis hic bonus, quo phle>

gmon ,

i3 DE TUMORIBUS PR/ETER NATURAM. 14

Caufa,

gmon, feu phlegmone oritur, fit fubti- lis , occupat cutim : fi craflus , vehe- mentius inflgitur in partes mufculo- fas : fi mediocris , medio fe modo habet. Et quamvis hxc phlegmone etiam cerebri membranas , hepar , 8c pulmones infeftare queati nos tamen de ea tantum, qux in partibus eft externis, agemus.

Fit ergo inflammatio , cum materia copiofior ad aliquam partem accedit y fanguis enim copiofior e copiofo potu , & cibo genitus irritat partes internas,ut infurgant ad expellendum fanguinem fu- perfluum, -primum ad vafa majora, de- inde ad minora, & minima, donec tan- dem e venis quafi expreflus, ad a^onu- pct7Xj feu inania mufculorum fpatia fe- ratur. cap. 6. lib. de inxq. intemp. cap. oj*. art. med. cap. 2. lib. 14. meth.

Signa phlegmones, id eft', fympto- mata ipfi fupervenientia funt fex,cap. 2. lib. 14. meth. com. 8. lib. 3. de fradt. Calor, rubor, dolor , tenfio , retinen- tia , 8c pulfatio. Calor adeft quia, 8c fanguis per fe calidus eft, 8c conftipatus difflari nequit,8c putridus calorem prx- ter naturam aquirit. Rubor e mulco ca- lore oritur, refertque fanguinis colorem. Dolor eft, quia adeft intemperies calida, & folutio continuitatis:dependens a ma- teria diftendente, comprimente, aggra- vante , 8c vellicante nervofas partes. Tenfio fit ob materiam infar£bam , 8c conftipatam. Qux etiam caufa eft reni- tentix. Pulfatio non femper adeft in- flammationi,fed quando inflammatio in- crementum fufcipit, 8c ad fuppuratio* nem pervenit. cap. i.lib. 13. meth. Hxc pulfatio eft motus arteriarum partis affe- £tx: 8c non fentitur a fanis corporibus, quoniam ut arterix dilatari queant,mul- ta circumfunt inania fpatiola , hxc vero fpatia fi repleamur, tunc pulfantes arte- rix percipiuntur.

Caufa inflammationis eft fanguis, qui influxit , 8c infixus eft ipfi membro. Fluxionis caufr eft pars mittens, & pars recipiens : Pars mittens fanguinem pro- pulfat,quia ab ejus copia irritatur. Cau- fse autem copis, feu plethorx, funt ex- ternx, maxime nimius cibus, 8c potusj item motus , fundendo fanguinem $ & quies,prohibendo evacuationes, fangui- nem cumnlant : fic fomnus, 8tvigilia: fic qux excernuntur, 8c fubfiftunt : tan- dem animi affectiones, ut ira, qux fan- guinem attenuat, &c fundit. Pars reci-

piens attrahit fluxionem, vel prx im- becillitate recipit. Caufa traftionis eft calor, vel dolor. Doloris caufa eft in1- temperies, vel folutio continui. Intem- peries modo extrinfecus advenit ex aere, vel medicamento calidiore, & motu, e morfu animalium venenatorum , &c. modo intrinfecus e plethora, qux fit a caufis externis, ut didum eft. Soluitur continuum, vel a caufa externa , ut a vulnere, diftorfione , contufione , &c. vel ab interna, ideft,a redundantia fan- guinis , qux diftendendo, dolorem fa- cit. Calor enim in parte recipiente ex- citatur , vel propter immodicum mo- tum , vel ob calorem Solis , aut ignis, aut ob acre medicamentum. De hiscau- fis vide cap. 3. 8c 6. lib. 13. meth.

Inflammationes in partibus exter- Progno- nis falubres funt , nifi fint admodum^111151, magnx, in quibus calore nativo exftin- 6to , temperies partis deftruitur, & in gangrenam,fphacelumque migrat. Qux oritur in juvene,xftivotempore,in par- te calida, & rara, in corpore non ple- thorico, citius curatur: 8c contra fi op- pofita.

Curatur inflammatio per fua tempora,Tempora quorum quatuor funt. Principium,duminflamma" fanguis adhuc influit. Augmentum ^101115, dum fanguis, qui influxit, redditur ca- lidior,8c alteratur per putredinem ,quo- niam extra propria vafa confifliti unde propter calorem fequitur fufio fangui- nis, fpiritufque generatur, qui partem inflammatam magis adauget, etiamfi ni- hil amplius influat. Status eft , dum fanguis in pus vertitur, 8c maximi o- riuntur dolores. Declinatio , quando materia codla, 8c in pus verfa digeritur, refoluitur, ac tumor imminuitur. com. 3-lib. 1 .de hum.cap. 3. lib.de tot.morb. temp.

Sicut ergo morbi tempora pro ratio- indicatio- ne fanguinis diftinguuntur, ita etiam in- nes. dicationes curandi phlegmonem a fan- guine fumuntur. Primum ergo quate- nus fanguis copiofior in corpore genera- tur, prohibenda eft hxc generatio per remotionem caufarum, qux fuperfluum fanguinem gignere poflunt. Secundo, quatenns generatuseft fanguis, nondum tamen movetur, prxcavendum eft, ne moveatur: id, quod fit, fi partis mit- tentis irritatio tollatur , nimirum ple- thora: deinde, fi paftis recipientis ca- lor refrigeretur, dolorque leniatur, ne attrahat. poftremo, fi ad motum fanguis

ine-

ineptus reddatur, refrigerando, incraf- fando, conceptacula conftringendo,ve- Jiiculum ferofum auferendo. Tertio , quatenus fanguis jam movetur, 8c fluit, cavendum , ne ad partem affe£tam per- veniat: id, quod fit rcvulforiis, Uefen- livis, 8c repellentibus.

Tandem , quatenus fanguis influxit, evacuandus eft a parte affefta : id , quod fit digerentibus» repellentibus, 8c fcari- ficatione, feu fe£tione.

De curationis parte priore , qu<e caujfie potijfimum antecedenti debetur.

Propofitis hifce fcopis fatisfacere pof- fumus tribus inftrumentis, nimirum Diarta, Chirurgia, 8c Pharmacia. Dista prohibet fanguinis fuperflui Diaeta generationem , genitum minuit , ine- ejusque ptumque ad fluendum rcddit. Proinde quantitas. erit renuis, qua: asgri faltem vires

fuftincat: ubi tamen pcrpenderc oportet inflammationis magnitudinem, vitse ge- nus, confuetudinem, astatem, anni tem- pus. Si igitur patiens fit debilis, 8c ru- fticus, conveniet panis in jure co&us, aut vituli, aut pulli : item ova, pedes vitulorum 8c caftratorum , itemque ca- pita, ptifana hordeacea, 8c oriza: potus erit jus macrum , five longum , aqua hordei. Si patiens fit debilis 8c urbanus, conveniet ptifana hordeacea, cum pul- lo contufo: potus erit aqua ftillatitia e pullo juveni. In aliis autem cafibus ci- bum oportet efle tenuem j abftinereque oportet asgrotantem a vino, a carnibus, ab ovis., ab omnibus unctuofis 8c pin- guibus, quas copiofum generant fangui- nem. Sic ergo cibus fua quantitate duo- bus fcopis fatisfacit: fanguinis enim ge- nerationem prohibet \ 8c jam genitum Qualitas Per acc'dens tamen minuit. Qualitate tfistae. vero prohibet, ne fanguis genitus mo- veatur 8c influat, eum cum ineptum ad motum reddit. Erit igitur vi£tus pri- mum refrigerans 8c incralTans : deinde vafa conrtringens : tertio urinam mo- vens, feu vehiculum fanguini detrahens, unde ad fluendum fegnis redditur. Si ergo inflammatio fit magna, quam ple- rumque febris comitatur, adtate, in ju- vene non obefo,fed latas venas habente, conveniet panis in tatas, 8t tenues por- tiones diffectus , igni aliquantifpcr ad- motus, ita ut vim ignis perfentiat, de- inde in aqua frigidiflima maceratus, cui modicum aceti lit admiftum : infpergi

LIBER PRIMUS

16

poteft aliquid facchari ,ad a?gri lubitum. Potus erit aqua cofta fimplex, aqua ci- chorei ftillatitia, autendiviae, fonchi, lattuca:. Si lata: fint vense , convenit panatella , in jure , cui plurima grana vuae acerbx , aut vuai crefpina; inco- quantur, vel etiam ribes: potus erit vi- num granatorum , aqua temperatum : vel aqua 8c acetum miftajvel aqua,ace- tum, 8c julep roiatum mifta: poft ci- bum exhibeatur faccharum rofatum , conferva cydoniorum, mala cydonia co- &a. Num autem ssger multo redundec fero, feu fanguinis vehiculo, cognofci- tur indc, quod folitus eft pati pruritum, aut puftulas, modice mingit, ac pluri- mum bibit item oculis ld apparet in emiffo fanguine, ferofo exiftente: tunc enim dabitur panatella e feminibus me- lonum: vel c pane, cum emulfione fe- minum melonum, item cucurbitas: po- tus erit aqua, cui incotta fit radix pe- trofelini. Quantum ad rcliquas res nonReliquse narurales : aer erit frigidus. Fugiaturres non motus , qui fanguinem fundit : fomnus naturaIee* fitmoderatus, vigilias enim immodicae fanguinis motum excitant alvus fit fa- cilis : ira vitetur , prascipue ubi febris comitatur.

Sequitur manuaria operatio. Vena? 2. fe£t;o ergo prohibet , fanguinem gcnj- Chiniigia tum fupei fluum moveri , 8c fluerej ipfum tum minuendo, tum rerngerando : nun- quam ergo hasc, fi modo vires permit- tunt, omittenda. Si igitur inflammatio eft magna, patiens juvenis robuilus,fan- guine abundans, tempus vernumj edu- cenda eft fanguinis libra,vel fefquilibra, etiam ad animi deliquium.comm.aphor. z6. fe6t. 1. nam ubi magna eft inflamma- tio, certe 8c febris adelt magna, 8c do- lor affligit vehemens , qux omnia ma- gnam evacuationem poftulant. Si phle- gmone magna , patiens autem non ita robuftus : tum emittendas faltem unc. vii. aut unc. viii. vei miflio fanguihis in duas vices pai tienda.

Si vires non permittant fe&ionem ve- narum majorum, aperiatur falvatella, c qua vires minus debilitantur: vel appli- centur cucurbitula? fcarificata;. Inter- dum quoque aliis modis fanguinem va- cuamus, uc fi phlegmone fequatur fup- prefiionem alicujus coniuetae vacuatio- nis : verbi gratia, fi patiens fit folitus fanguinem evacuare per hamiorrhoides j hx-que obftru6t;e fint ; hirudinibus fan- guis mittendus eit. Itera fi e naribus

fan*

i7 DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 18

(anguis e/Huere folitus, non effluxerir, & hac ratione oborta fit inflammatio, narium venae aperiendae funtj primum quidem, facto fomento exterius e rebus calefacientibus, & attrahentibus, uc e decofto maluas, anethi, pulegii, mo- xintus, irritatis naribus, aut aparine,aut folio fici, aut cortice illius pifcis, qui vulgo raja vocatur, aut alterius afperio- ris corporis. Similiter, fi mulieri men- fes fint obftru&i , erunt referandi. Sic ergo^venae fec~tio cavet, ne fanguis ge- nitus fluat.

ftevulforia Eadem vero etiam prohibere poteft,

venaefe- ne fanguis jam fluens perveniac ad partes

' affedtas, fi nimirum fanguis evacuetur c

loco parti affedtaecontrario. fic enim re-

vellendo retrahitur, ratione vacui. In

contrarietate autem hac definienda,cor-

pus eft in duas fecandum partes, in je-

cur, & renes, cap. 3. lib. 1 3. meth. &

in lib.de curationeper fang.mif. Sienim

fluxio ad hepar praecipitat, vena cubiti

tundenda. Si partes.quae in ore funt,af-

ficiuntur, incidenda humeralis, aut me-

dia. Ubijecur, pectus, vel pulmo la-

borant, jecoraria fecanda. In angina,

venae manus aperientur. Occipitio affe-

£to, tum vena cubiti , tum quae in fron-

te eft. Talis ergo oppofitio eft in fupe-

riori corporis parte. Renibus autem ,

vefica, pudendo, utero, fluxione vexa-

tis: incidendae funt ven;e,quas circa po-

plitem funt, aut malleolos, Haec tamen

regula de fervanda oppofitione in fupe-

riore, & inferiore corporis parte, ad-

mittit exceptionem in ipfis artubus, in

quibus vel a conjugibus facienda eft re-

vulfioi vel a fuperionbus, fi imaj aut

inferioribus , fi fumma afficiantur,quem-

admodum notavitGalenus cap. 2. lib. 2.

ad Glauc. in juvene genu affectum ha-

bente, cui fecuit venam brachii. Sic

Hippocrates, utero laborante, feu ob-

ftrufto , mittebat fanguinem interdum

efuperiori, interdum ex inferiori cor-

Qua de poris portione. Dubitatur autem quae

caufain ratio, quod in oppofitionibus con- contrane- • r • i- 1 t j #• •

tate revul-8ruis raciendis, corpus bilecandum fit in

foria cor- jecur & renes? & cur pede affec~bo non

pus bifece-fecetur vena frontisPEquidem quod fen-

tio dicam. Si fanguis qui mittitur, de-

bet retrahere fanguinem qui influit ad

partem affedtam necefle eft, ut motus

qui fubinde ac fubinde fit in fanguine

cvacuato , perveniat ad motum ipfius

fanguinis, qui ad partem influit: dum

cnim deuahitur fanguis,femperalius vi-

tur.

cinus movetur, donec tandem hic mo- tus pertingat ad illum fanguinem, qui influit ad partemaffeftam. Id quod non fucccderet, fi pede inflammato, frontis vena fecaretur: nifi enim lib. x. aut xit. fanguinis detraherentur,non poflet unus motus adalterum pertingere. Sed fi to- tum corpusbifecetur,facile utrique mo- tus fefe invicem contingere queunt.

Ad materias Chirurgicas etiam perti- Alia prae- nent cucurbitul» fcarificatae & ficcae: ^|*revu^" item exercitatio, fridio, vincula feu li- gaturas: in quibus ipfis quoque conditio revulfionis fervanda , ut fiant in locis contrariis: verbigratia: cui crura labo- rant phlegmone, is non pedes, fed ma- nus exercebit, item manus fricabit,pri- mum calido linteo,deinde manibus jun- 6tis oleo liliaceo, vulpino,nardino, co- ftino,cap. 6. lib. 13. met. cap. 2. lib. 4. de tuenda fan. Fri&io autem fempcr debetinchoariab extremitatibus autcru- rum,aut brachiorum, donec fenfim de- veniatur ad fummum humerum, & fc- moris principium : quo fa£to, rurfus in- cipienda fri£tio eft a fummo humero,8c femoris principio, & in extremitatibus eft finienda:Per primam fri£tionem hu- mores moventur,per fecundam deorfum trahuntur & impelluntur. Ligatura in- cipiendaeft in fummitatepartis,adquam rcvellendum eft:verbi gratia, fi ad bra- chium; primo ligandum eft brachium ad fummum humerum, deinde ad cubi- tum,ultimo loco ad carpum:ita in cru- re, primo in fummitate femoris, dein- de ad genu , tertib ad mallcolos. Liga- tura autem dolor eft excitandus, &: tan- diu pars ftricira tenenda, ne reliqua pars mortificetur: proinde fenfim & ligare partem , & refolvere folemus.

Medicamenta trium funt generum y 3- alia prohibentfanguinemfuperfluum ge- • ^™** nitum moveri,& influere ad partem af- fectam : alia prohibent fanguinem in- fluentem, ad partem affectam perveni- reralia deniqueevacuant fanguinem jam influxum, quijam in tumorem attollit partem.

De primis primo dicendum,quia ma-Sangui- gis refpiciunt totius corporis evacuatio- ^™*1^ nem, quae antecedere debet curationem ejus caco_ partis affe&ar. Sed dubitatur j nam pur- chymiara gantia auferunt cacochymiam, cap. d.eximenti^» lib. 1 3. meth. Ergo non pofliint fangui- nis redundantiam tollere. Refponfio. Licet purgantia in hoc cafu aliena fint t conveniunt tamcn lenientia & praepa-

£ ran-

*9

LIBER PRIMUS

rantia: nifi enim corpus ab excremen- tis fascalibus liberum redderetur; hxc fubfifterent , & calidiora redderentur, ipfumque fanguinem ad fluxum aptum facerent.

Lenientia. Quare in inflammatione probantur medicamenta lenientia, & ea potius fri- gida, quamcalida, ut funt Cafjia flores , Tamarindi , Eletluarium deSebeften^fyru- pus e multiplici Rofarum incarnatarum^ vulgo Damafcenarum^ infufione. Formu- lac hunc ad modum in rem prxfentem a Medico praefcribi poflunt :

ijt Fkr. CaJJite rec. e cannis extracl.unc.j. Pulp<e T tmarind. unc. 1?. M. & cum Saccharo F. Bolus. hora ante prandium affumen- dus.

Si Potio magis arrideat;

vel

Syrup. Rofar. laxativi. unc. iv unc. v.

Decotl. Tamarind.q. in vicem fatiseft. M.&F.Hauftus, • ^ui aftate potifftmum , horis ante pa- ftum quatuor , propmabitur.

Hyeme talis conveniet.

iji. Meilis rofat.folutiv. unc. i v. vel unc . v. Decotliflor. (3 frucl. cordial. q.f. M. Sc paretur Hauftus.

Hifce lenientibus alvus blande exone- ratur, viaque paratur, ut facilior fyru- porum ad hepar fit diftributio. Alterantia Lenita alvo , deco&a, & fyrupi ex- eorumque hibeantur, quibus refrigerandi infit fa- neceffitas. cuitaSi £tfi enim non mjnuanc fangui-

nem , ufus tamen eorum eft pernecefla- rius. Si namque febris comitatur phle- gmonem; patet hujus incendium frigi- dis temperandum elTe. Qyod fi febris noneft junclra; requiruntur tamen fyru- pi modo di£fci,ratione partis mandantis, nimirum ob jecur calidius, quod refri- ^erandum eft, & calidorum humorum generatio prohibenda. Rarum valde eft eum qui inflammatione corripitur , ab utroque febre dico, & liepate calidiore, immunem efle. Nihilominus, fi id eve- hiat, apozemata, & ferapia refrigeren- tia negligi non debent, ratione fangui- nis influxuri ; hunc enim ad fluendum ineptum reddunt , calidum refrigeran- do , tenuemque , & mobilem incraflan-

do : vias conftringendo ; vehiculum , quod fluxilem reddit fanguinem, aufe- rendo, Primum ergo refrigerantcs fint fyrupi, ad (anguinem, & humores ge- nitos refrigerandum : quales funt , de Ci- Vires alte- chorio , de Soncho, Portuiaca, Papave-wxium re, cum decotlo Lacluc<e, tj Hordei Vel qualesh"; fimilium fimpliciterrefrigerantium. De-^.Uirun inde adftringentes fintfyrupi, fed mo- dice, neaccidat, quod Medico cuidam non indocto olim evenifle memini; cum enim fyrupum myrtinum exhibuiflet,a> ger in idcerum incidit ex obftru&ione, quia valde obefuserat, venafque angu- ftas habebat. Si ergo patienti vena: la- tas Cim,fyr: Myrtinus prodeft, item fyr. Granatorum , rob de Ribibus : cum decotlo HypociftidoS) Malicorii, quEe valen- ter adftringunt. Si contra anguftae fint vena?, moderata erunt adftringentia , uc cft fyr. rofarum recens , infufum rofa- rum; deco&um plantaginis, rubi, pi- lofellae.

Tertio, fyrupi erunt urinam cientes:

primum propter febrem, ne hujus calo-

re, tenues, ac ferofi humores calefiant :

deinde, quia ferofi humores vehiculum

funt reliquorum humorum, qui inflam-

mationem faciunt. Hujufmodi efle pof-

funt vel frigida,ut fyrup.Capill.Ven. de-

coblum Polytrichi: vel certe non admo-

dum calida, ut fyrup. de Betonica, deco-

tlum Apii , radtcis Petrofelim , 13 c.

Quantum autem refrigcrare, & ad-Prdines» a • ■ • ftu gradus

ltnngere oporteat, mvenire poterimus dxzxxa.-

ex inflammationum magnitudine, tem- tium.

poreanni, confideratione anatis, vena-

rum, febris, 6c aliorum, tum praster,

tum fecundum naturam. Verbi gratia:

in magna inflammatione, ubi fluxionis

major eft motus, tempore aeftivo , in

juvene, cum venis amplis, & cum fe-

bre, convenient ea , quas vehementer

refrigerant, & adftringunt. Uc:

r£ Syrup. Myrtin.

Capill. Vener. & de Portulaca. cujufque femunciam. Decotli LacJuca , Malicorii , Capil- lor. Vener. unc. i v. M.

Si veroindicationeshis fint oppofita?, ita ut phlegmone magna non fit, febris aut nulla autexigua, tempus hyemis, venae anguftas, redundantia humoris fe- rofi in venis, proderunt, qua: niitiflimc refrigerant, & adftringunt, plurimum autem urinam movent: Ut.

i^. Sy-

m DE TUMORIBUS PR^TER NATURAM. zz

Jufcula fyrupo- rum vica ria.

Purgantia

Alterum medica- mento- rum ge- nus.

Revellen- tia.

i£. Syrup. rofat. ree.

de Betonica, & Cichor. fimpl. ana unc. Q. Decocli Plantaginis, Sonchi, rad.Pe- trofelini. unc. iv. M.

Si denique pugnent indicationes, ut magnaexfiitat phlegmone,£egerfit obe- fus, 6c venas habeat anguftas, febris ad- fit alicujus momenti ,tempushibernum: oportet mifcere valentia cum mitiori- bus. Ut:

94. Syrup. infuf Rofar.

de Papavere , Betonic. ana unc. Q.

Decocli Hordei , Cichorii, Polytrichi, Pilofcllce. unc. iv. M.

Interdum viceSyruporum utimurju- fculis, in quibus decodta funt pr£edi£ta "medicamenta: vel quia £egro fyrupi funt ingrati, & ab iis ftomachus offenditur: vel quia oportet vitare dulcia, fi bilis fit copiofa, fi lumbrici in inteftinis gene- rentur: vel quia corpus debile, aut ema- ciatum, quod tum alterandum, tum nu- triendum : vel quia £egri fumptibus par- cendum.

His ita adminiftratisj nihil prohibet medicamentum purgans propinare. Li- cet enim inflammatio, cujus in.prcefen- tia cui ationem defcribimus, a puro fiat fanguine: vix tamen corpus, ac ne vix qmdem , cacochymire omnino expers effe poteft:taceo, quod phlegmone non cxquifita,cujus non fincerus eft fanguis, fed aliorum quoque humorum particeps, multo exquifita fit frequentior: ideoque utplurimum medicamentapurgantia ex- hibentur.

Sequuntur medicamenta,qu£e fangui- nem jam fluentem, ad affectum locum pervenire prohibent : ut funt, Revulfo- ria, Intercipientia, 8c Repellentia.

Revellentia in partibus contrariis ad- minilirantur : & omnia facultate funtca- lida,atque attrahentia. Inter haec a Ga- leno cap. 6. lib. 13. meth. recenfetur balneum factum in partecontraria,quod quidem calidum efle debet , feu dige- rens, ut Galenus ait: cujufmodi eft a- qua, non fimplex , fed fulphurea, ni- trofa, falfa, bituminofa , quales folent effe, aut fponte fcaturientes , ut funt Thernue Aponitan£e,in agro Patavinoj

aut arte fa£t£e, ut funt aquac, in quibus incoquuntur Salvia, Chamamelum^Cala- mintha , Hyffopus , Nepeta, Pulegium, Daucus , "fhapfia , Anifum, Anethum^ Thymus,Peucedanum, Serpillum, & alia calida. Ad hunc ufum etiam conferc Pinumpotens, Lixivium, Nitrum, Sal. Et h£ec una eft materia medicamenti re- vulforii. Alia vero (quam loco cit. tan- gitGalenus)eft inun£tio,ex oleiscalefa- cientibus, nimirum chamamelino, vulpino^ anethino, nardino, coftino, de Euphorbio , de Caftoreo; item ex adipe anferino ,gallina- ceo , anatis , taurino , urfino , leonino. Mo- net autem Galenuscap. 1. lib. de tuend. fan. primum balneo , deinde frictioni- bus , manibus oleo inunctis , utendum effe. Quod fi intentio fit validioribus adhuc uti revulforiis, quia inflammatio magna fit , fluxus pneceps , & vehe- mensj poflumus parti extrem^e aquara vit£e adminiftrarc, ut puta inunctis ma- nibus aqua vitce, & contraria parte per- fricata: poffumus etiam aquam ferven- tem contrarise parti admoverej folemus enim madefacere linteum in aqua fer- vente,8c admovere parti oppofit£e,qu£e ftatim rubra evadit, eo quod non modo calor, verum etiam dolor fanguinem at- trahit. Unde prasfidium in hoc cafu prsefentiffimum , & maximum eft lixi- vium fullonum , confectum e cinere & calce ww : quo fi oppofita pars illinatur, non modo calore,& dolore revellit, fed etiam veficulas excitando vi vacui retra- hit influentem fanguinem. Interdum, propter pnecipitem & vehementem flu- xionem , adfcendendum eft ad finapif- mos, & dropaces : noftris temporibus h£ec medicautenta, quia veficulas exci- tant, Veficatoria dicuntur. Sunt autcm ex horum cenfu, Sinapi, Adarces, Py- rethrum , Euphorbium , V tratrum album , Piper , Sulphur vivum , Staphifagria , Na- flurtium , Lepidium, fimus columbinus, caprinus , Scilla trita, lacTithymali, & ficulneum,Aconitum, Thapfia, Pulegium, Cantharides , Urtica, Dracontium , flam- mula Jovis , Ranunculus, &c. Dropax fit e quarta , vel quinta parte olei , & pi- ce fimiliter : his additur decuplum , aut plus Piperis , Pyrethri , Euphorbii , CJ? cat. Hfec eft forma Dropacis, qui fine cera conficitur. Sinapifmus autem , ad- verfus fluxiones inveteratas ita paratur, fecundum Paullum, cap. 19. lib. 7. Fi- cus feccata , feu Carica , una die in aqua tepida macerantur , deinde fequenti die ex-

B z pri-

*3

LIBER PRIMUS

*4

primuntur, laviganturi mox acre fina- pi cujufmodi eft Syriacum, & JEgyptium contufum imponitur, demum dilutoCa- ricarum propofito affufo , concipitur maffa, & fitSinapifmus : quem fi vehementem vo- lumus, partes duas Sinapis, & unam Fi- cuum temperamus : fin imbecillem , contra- rium facimus : fi mediocrem, aquales mi- fcemus portiones. Sed nos paflim folemus uti, aut pulvere Cantharidum, autfacla maffa e Cantharidibus , hoc modo:

^L. Cantharid. praparat. drach. j. Semin. Sinapi.fcrip. j. Fermenti. nnc. Q.

Aceti fcillit. q.f. ad fingendum Ve- ficatorium.

Optimum & valentiflimum erit , fi Flammula Jovis viridis contufa\ appona- tur parti extremar. Et hsec funt revul- foria, qux retrahunt fanguinem ad affe- 6tam partem influentem.

Quantum vero ad ea medicamenta at- tinet, qux fanguinem influentem inter- cipiunt, & quafi in itinere detinent; ea vulgo Defenfiva dicunt , & facultate funtfrigida, ficca, terrena, id eft ad- ftringentia,ideoquc vafa conftringendo, prohibent fanguinem ulterius fluere. Defenfi- Defenfiva ponuntur , non in partibus contrariis, fed ad vafa intermedia, pro- pe locum affectum , & in locis excarni- bus, in quibus vafa funt evidentia, ut in arriculis , vel fupra articulos 5 nam in his locis mufculi carnofi degenerant in tendines, Sc ita vafa carne non obdu- cuntur , fed ftatim fub cute apparent. Itaque fi inflammatio confiftat in pede, fupra malleolos; fi in tibia, fupra genu, fi in coxa, ad inguina, defenfivum ap- ponitur : Ita , fi in fumma manu , ad carpum , fi inter carpum & cubitum , fupra cubitum; fi in humero fit inflam- matio, ad fummum humerum, potiffi- mumque fub axillis, qua parte excur- runt vafa. Porro defenfiva non ejufdem omnia funt generis: Alia enim mitiora funt, ut aquaPlantaginis ^Rofarum, fuc- cus Rubi, Vinum nigrum auflerum, Un- guentum officinarum , cujus mox fict mentio, &c. alia va!entiora, ut Hypo- ciftis , Balauftium , Sanguis Draconis , Om- phacium , juccus Granatorum , & Cydo- niorum, &c. Validis hifce utendum , fi patiens fit adultus ; corporis habitus du- rior; fivenselatse; arftate potiflimum , quo tempore omnia dilatanturj fi deni-

que magna phlegmone, id eft, Ci prar- ceps fit fanguinis affluentis impetus. At contrariis indicationibus praefidia quo- que contraria opponenda. Confiftentiac etiam, feu formas eft dtfferentia: nam alia liquidiora funt; folidiora alia; liqui- da , fucci , decocla , aquae ftillatitias, veluti fuccus Granatorum , Cydoniorum , Hypociflidis , Omphacium : decoElum San~ talorum : aqua Plantaginis , Rofarum , Rubi, Acetum. His imbuta lintea arti- culis imponuntur , a£tu frigida, Sc prae- fertim asftate;quae etiam frequenter im- mutari debent. Compadta magis forma e pulveribus fit, & liquidis fimul miftis. In officinis enim commune quoddam dcfenfivum ad ufum parari folet, h Boli Armena , £s? Sanguinis Draconis cujufque felibra , Cera citrina unciis decem , Olei Rof. Omphacini tribus /ibrisy Acetih Vino albo acerrimi yunciis tribus . Ego ta- men intercipientia fine oleis & cera componi malo. Nam licet oleum rof. omphacinum, & myrtinum, refrigerent & adftringant,pingui tamen & unctuo- fa fua natura partem quoque ipfam e- molliunt,& fi diutius adhsereant, ctiam calefaciunt. Poffet ergo hoc, vel fimi- le prjefcribi adftringens valentiflimum :

yi. Boli Armen. Sang. Dracon. Myrtillor. Balauft.

Malicorii, aquas fingulorum partes. Ovi candido, & ad penetrationcm re- liquorum , etiam Aceti modico fubige.

Aliquando/7«//*# nigrum aufterum m~ fceri poteft , dum ad mellis redeat for- mam. Et hoc medicamento vel articu- lus oblinitur (mox enim exficcatur, & adhasret ; quemadmodum in equorum etiam cruribus fieri cernimus, quibus ad influentes humores intercipiendum, li- tus convenientes adhibentur) vel id lin- teo inducitur , quo circumcirca obvol- vitur articulus rara quidem, non mul- tiplici circumvolutione, ne pars incale- fcat: qux & ipfa, ob eandem caufam, fsepius innovanda eft. Sed non eft hic filentio involuendus quorundam perni- ciofus error, qui fafcia partem fupra ar- ticulum conftringunt, ut eo vinculo va- fa cohibeantur , ac ftrangulentur : fic- que detineri pofle humores autumant : cum tamen ratione ftriclrura: potius a- trahantur. Hinc kepc vidi accerfitara

iS DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 16

effe gangraenam in parte affe&a , aut fakem maximam inflammationem , 8c ingentem humorum affluxum ad par- tem ligatura conftri&am. Vinculum quippe materia eft revulforia, non in- tercipiens.

Repellentin , de quibus dicendum re- ftat, fanguinem influentem alio propel- lendo, prohibent eum ad inflammatam partem pervenire. Sunt autem frigida, & vel humida & aquea, vel ficca , & adftringentia. Sed quoniam de repel- lentibus mox infra dicemus, fatis erit in prasfentia duo , aut tria medicamenta proponere, quae influentem fanguinem retro repellunt. Unum eftGalem cap.2. lib. l. adGlauc. quod Oxycratum appel- latur, fa&um ex Aceto , & Aqua. Pras- terea ibidem aliud ad Cataplafmatis for- mam componitur, fa&um k Succo Por- tulaca , Sempervivi , 13 Umbilici Vene- ris, cum tanta farina hordei^ quanta fa- tis fit ad Cataplafmatis formam confi- ciendam. Tertium conficere poffumus ad Cerati formam : Scminis Pfyllii unc. iv.inlib. iv. aqua macerentur^ & per- coquantur , CJ? expreffo fucco addantur Olei lib. i. Cera lib.fem. fiat Ceratum. Re- pellens autem , quatenus intercipit, non imponendum eft parti affedhe , fed in partibus circumftantibus , 8c maxime unde fanguis influit. Verum paulo poft ipfietiam parti affc£heapplicari poffere- pellentia docebimus.

De pofteriore curationis parte , quae con- junclam , feu proximam refpicit caufam.

Hactenusdiaeta pugnavimus adverfus generationem fanguinis : chirurgia vero 8c pharmaceia pugnavimus adver fus fanguinem fuperfluum genitum , ne moveatur : prxterea etiam fatisfecimus fcopo confequenti, qui erat, fanguinem jam fluentem prohibere, ne ad affecT:am partem perveniat. Deinceps tradendum, quibus prasfidiorum materiis occurren dum fit parti inflammatas. Pars ergo in |°P^,feu flammata dupliciter recedit a naturali ftatu : primum quia plus jufto eft reple- taj deinde quia calidior. cap. 8. lib. 1 3 metab. cap. f. lib. 3. de temp. 95*. art med. Repletio indicat evacuationem Calor autem prxter naturam indicat re^ frigerationem. In arte medica de refri- geratione Galenus nihil dicit: quia fub- lata caufa caliditatis, nimirum fanguine

Tertium Medica- mento- rum ge- nus.

Remedia

fervente, per vacuationem, fponte fe- quitur refrigerario, ceflatque caliditas, ut cap. f . lib. 2. de temp. dicitur. Va- cuatur autem pars duobus modis, vel fi retro regeratur humor , vel fi per pa- tientem locum evacuetur. Regeritur repellentibus: per locum effe61:um eva- cuatur fanguis influxus, vel fenfibiliter, fcarificatione, & fedtione, vel infenfi- biliter, id eft, in vaporem attenuatus, per digerentia. Scarificatio non omni convenit inflammationi, fed ei tantum, quas ad fuppurationem venit : neque etiam convenit omni inflammationi fup- puratas, fed ei , quas non poteft diapho- reticis evacuari medicamentis, ob puris copiam , qua medicamentorum vis ob- ruitur. Quare materias praefidiorum , quse perpetuo in omni inflammatione locum habent, funt Repellentia, & Di- gerentia , quae Galcnus fola cap. 8 . lib. 1 3 . meth. proponit.

De curatione Phlegmones in principio.

Cum Repellens frigidum fit, & fan- Tempora guinem a fe propulfetj DigerensPhlegmo" vero calidum , & fanguinem attrahat,nes' attenuet , £c in vaporem vertat : patet non indifferenter his effe utendum. Tempora igitur inflammationis diltin- guenda funt,e cap.4. lib.de temp.mor- bor. Principium eft, quoufque pars in- flammata fluente impletur fanguine. Augmentum, quando influxus ceflavit, & pars affecta magis , quam antea adau- getur. Vigor, feu ftatus eft, cum pus conficitur, & dolores maximi hominem corripiunr. Declinatio eft, cum omnia minuuntur , decrefcunt, Sc materia e- vacuatur.

Quantum ergo ad principium, numNlimin folis Repellentibus, an vero etiam I^i- pCris re-° gerentibus fit opus, diverfimode fentire pe]lenti- Galenus videtur. Nam cap. 1. lib. 6.t>ussuten- per loc. ait , in principio phlegmonesdum' convenire Repellentia, nec bonum effe in principio Difcufforia his admifcere: id, quod etiam ftatuit cap. 10. lib. 3. fimpl. cap. 17. lib. 3. fimpl. cap. 16. lib. 13. meth. cap. 3. lib. 14. meth. Contra vero alibi docet , in principiis inflam- mationum mifcenda effe fimul Repel- lentia 8c Difcutientia. cap. \6. lib. 13. meth. cap. 4. lib. 1. per gen. cap. 6. lib. 1 3 . meth. Refponfio. Morborum tem- Refpon- pora licet inter fe diverfa fint, non ta- fj^dte\ men ita rautuo junguntur, ut interval- }ocop

B 3 lo

x7 L I B E R

dcve hu- lo quodam a fe diftentjfed akerum tem- moris in- pUS alterym videtur excipere, & proin- partibuf ^e alterms etiam naturam participarej principii, id quod potiflimum contingit, quando priore , acprincipium inflammationis eft aliquo uf- pofteriore. qUe pr0greflum , & jam jam augmen- tum inftati tunc enim principium fapit naturam augmenti, eo modo, quo finis veris naturam induit seftatis. k Cum igitur fanguis non confertim , & fimul influat ad partem atTe£tam, fcd fenfim, & fenfim-, verifimile eft, fan- guinem illum, qui priore loco afHuxit, prius etiam a natura & calore nativo ipfius partis agitari, & mutari. Quod fi ergo fanguis adhuc continetur in mi- nimis vafis , evacuari debet fecundum Galenum per repellentia : ubi autem confiltit extra vaia, vel in fpatiis, vel in porofitaribus partium fimilanum , tunc digerentibus evacuari debct. Ve- rifimileautem eft in principio phkgmo- nes, & prascipue in primoimpetu, to- tum ferme fanguinem adhuc contineri in minimis vafis: ubi autem principium progreflum eft, & nihilominus fanguis fluit , credendum eft , portionem fan- guinis multam impulfam fuifle ab eo qui fluit, Sc extra vafa excidifle, atque ita indigere & repellente 6c digerente : ut fcilicec & repellatur fanguis, qui in va- fis continetur, & difcutiatur, qui e va- Alia folu- fis excidit. Sic ergo Galenus puris re- tio,equa- pellentibusutitur in principio phlegmo- litate hu- ne§ : mifl-js vero in principio quod na- mons. . c . r r s ■ */••!'

Cur in turam augmenti fapit, ianguine icilicet

principio partim in vafis exfiftente, partim e vafis magisre- effuf0< J7ft & alja ratio, ob quam in-

quamdi- terdum puris repellentibus , interdum gerentia miftis in principio utimur, e cap.6\ lib. locum ha- 1 meth. c.pf . art. med. Quando enim beant. fanguis qui influic tenuior eft> tunc pu-

ris utimur repellentibus: cum craflior^

miftis.

Seddieat quis:cur in principio,etiam exiftente fanguine in minimis venis,non poflumus ipium evaeuare per partem afFe£tam inienfibiliter , per digerentia ipfum attrahendo extra venas , deinde attenuando, & in halitum vertendojdi- miflis e toto repellentibus? Refpondet Gaknus, nos in principio inflammatio- nis , magis repellentia medicamenta , quam digerentia ufurpare debere, pro- i. Ratio. pter tres rationes. Prima affertur cap. 16. lib. 15. meth. nam in principiis pa- rum eft, quod influit, & maxima e par- te tenuis j 6c partis recipientis virtus

P R I M U S a8

nonnunquam valentiorj utpote nondum laflataj & tandem, quod in afflicta par- te continetur, nondum violenter eft im- pa6tum. Notandum autem, quod di- cit, virtutem expultricem , in princi- pio nondum laiTatam efle, copia ipfiu» fanguinis, fed valentiorem efle ideoque tranfmittere pofle fmguinem ad alias par- tes, potiflimum cum adjuvatur a repel- lente impofito medicamento. Et hoc eft, quod dicit Galenus cap. illo aureo pf . artis med. quod vafa e medicamento repellente, feu adftringente, vigore ad- dito, a fe ad alias tranimittant. Sic er- go repercutiens fua natura frigida, im- pellit fanguinem influxum ad alias par- tcs: & expultrici vaforum vigorera^ad- dit, ut vafa ad alias partes tranfmittant, partes item vicince loco inflammato, fit vel miflione fanguinis, vel diaeta exina- nitae fint facile ad fe attrahunt,quaecun- que repercutiuntur a medicamento re- pellente. Altera ratio, cur in principio *• Ratio. magis utendum repellentibus, proponi- tur cap. pf . art. med. quia per repellen- tia expeditior fit vacuatio, fcilicet per vias majores & magis expeditas: repel- lens enim primo propulfat fanguinem a vafis minimis ad majora,& abhis ad alia adhuc majora: at contra vacuatio per digerentia femper fit per vias anguftio- res, quia fanguis primo attrahitur e va- fis extra vafa, in ipatia vacua anguftio- ra: deinde attrahitur ad porofitates par- tis, quae adhuc funt anguftiores: ulti- mo attrahitur ad cutem,casteris denfio- rem. Expeditior ergo via eft vacuandi fanguinem influxum per repellentia , quam per digerentia. Tertia ratio eft,3. Ratioj quia imponendo repellens, fatisfacimus alteri indicationi,quae eft refrigerare ca- lorem extraneum infignem: qui etfi re- frigerari etiam poflit per evacuationem fanguinis influxij attamen attenuatio il- h fit tn tempore > fed quse fic a repellcn- te, fit ftatim. Qtiare ad influxam ma- teriam evacuandam in principio magis funt ufurpanda repeilentia, quam dige- rentia: primum quia retrocedit humor, tribus de caufis, & quia impellitur pro- cul a medicamento repellente : 8c quia a locis fanis exinanitis retrahitur ; &C quia a parte affecia nondum lafiata, 6c a vafis ob vigorcm ipfis additum a me- dicamento repellente, tranfmitticur j ai- tcra ratio eft, quia per repeUentia ex- peditior fit vacuatio ,quiafemper fit per vafamapra: tertia eft ratio, quiarepel-

lea-

%9 DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 30

Repullio fit dupli- Citer.

Differen- tia repel- lentium : & quando iingulis fit locus.

Repellen- sia aquea.

lentia fua frigiditaterefrigerant infignem calorem flammeum.

Porro repellentia duplici ratione re- pellunt, primum per fe, qualitate frigi- da : ficut enim calor ad fe trahit , ita fri- gus a fe propulfat: deinde per accidens, quia dum frigidum applicatur medica- mentum, calor partis,contrarium fuum aufugiens,fecum etiam ducit ipfum fan- guinem : & fic repellens hac ratione etiam per accidens repeltir.

Repellentium genus , aliud eft frigi- dum & humidum , quod dicitur repel- lens humidum, vel aqueuni} aliud eft frigidum & ficcum, quod dicitur repel- lens ficcum, vel terreum , & adftrin- gens. Hoc valentius eft illo priore : quia duplici ratione repellit, & quatenus fri- gidum , & quatenus adftringens : fic enim contrahit, corrugat, Sc conftrin- git ipfam partem, 8c ita humores ab ea ad alias quafi exprimit, repellens autem aqueum, fola frigiditate repellit, humi- ditas enim non repellit, fed laxando po- tius vim repellendi obtundit. Galenus non determinavit, quando repellente a- queo, & quando adftringente uti debe- mus. Meo tamen judicio, fi in phle- gmone dolor urgeat , & quadamtenus ad fe curationem trahat ufurpanda po- tius funt repellentia aquea, five mitiora: five validiora: ratio eft: quia humiditas frigiditati adjuncfca poterit laxando de- mulcere & lenire partes a dolore prori- tatas, & exafperatjs> adftringens autem contrarium efficit , quia conftringit & exafperat partern , ficque dolorem au- get. Adftringente igitur utendum eft, cum dolor non urget j 8c fi patiens ha- bet venas rmgnas.

Repellentia aqueafimplicia (um^Sem- pervivum, Lacluca, Portulaca, Intubus, Polygonum, Trifolium, jiuricula muris , Lenticula palujlris, Pfyllium, Ovi albu- fnen, Umbilicus Veneris, Solanum, En- divia , Cucurbita fuccus , Plantago , Atri- plex , Violte , Platanus , & in fumma omnia frigida, qu;e veluti aqueo humo- re imbuta funt. Inter hxc autem dan- tur gradus, fecundum majorem & mi- norem efEcaciam, qu;e refpondet vigo- ri ipfiusfrigidi : hinc minusiepellic,P/tf- tanus , Trifolium , Pfyllium , Umbilicus V meris , quam Portuiqca , Sempervivum , Lacluca, 1$ Solanum: ideoque in hoc genere etiam dantur valentifiima, qua: fcilicet valentifllme refrigerant, ut Ci- cuta, Hyofcyamus, Mandragora, Papa-

-^ffNL Jj>^~ (fj,j: . > *

ver-y quibus caute utendum, potius mi- ftis, quam fimplicibus 8c puris. Ex his etiam alia medicamenta componi pof- funt. At fi tum fimplicibus recte uti, tum compofita recte componere volu- mus: oportet nos confiderare crafin & totius corporis, & partis inflammata?, magnitudinem inflammationis , & co- piam materia; confluentis, fitum partis, fenfum, vias, & aerem ambientem. Sii. Mitio- enim oriatur inflammatio in homine ca- ua. lidioris temperamenti , in parte calida atque carnofa, & non admodum magna fit inflammatio, nec admodum copio- fus fanguis influens, & fit in partefenfu exquifito pnedita , & quoad fitum in parte non declivi , & patiens habeat ve- nas anguftas, & ambiens aer frigidus, ha?c omnia indicant mitiora efTe repel- lentia ufurpanda: cujufmodi funt e fim- pYicibus, Platanus, Trifolium, P/yllium9 Umbilicus Veneris, quibus quatuor mo- dis utendum eft: aut enim folia cruda imponuntur j aut fi propter afperitatem non licet, decoquuntur in aqua, dein- de linteo affunduntur, & imponuntur; aut deco&a & contufa imponuntur: aut denique lintea imbuta in fuccis ipforum expreffis imponuntur. E compofitis au- tem in propofito cafu eft Oxycratum cap. z. lib. 2. ad Glauc. quod componitur ex a- qua aceto. Item j quod a Galeno com- ponitur^ mucilagine feminum Pfyllii,cum oleo, & cera, Si adfint indicationes jam dictis contrariae, ita ut inflammatio ma- gna fic,& copia fanguinis irruentis mul- ta, £c patiens fit adultusj id eft, tem- peraturas frigidar, & fit in parte frigi- da excarni,ac exiucca, & habeat fenfum obtufum,& vise amplce fint,& ambiens aer calidus > requiruntur valentiflima , in pauca tamen quantitate repellentia: Valen- iunt Hyofcyamus , Mandragora, Papa-*^11*1*' ver, fi vel decoquantur, vel fuccus eo- rum exprimatur , 8c linteo madefacto imponatur. Quod fi indicationes fintMedio* repugnantes, ita ut inflammatio magnacna' fit, alia autem ex parte temperatura ca- lida, &c. tunc, fi refringantur indica- tiones: repellens congruum erit Semper- vivum , Portulaca, Lacluca, Solanum: £5? e compofitis, quod fecundo ad Glauc. conficitur, i Succo PortuIac<e, Semper- vivi, Lacluc<e & Solani, cum tanta fa- rina .hordei quanta fatis fit ad confieien- dum medicamentum in forma Catapla- fmatis. Sed videndum eft, qua ratio- ,ne, mitia, valemiffima , 8c mediocria

repel-

31

LIBER PRIMUS

32-

Gradusre pellcn- tium i quibus in «iicantur.

Adftrin- genua.

1. Mitio-

l.Vakn- tiora.

3-VaJcn- tiffima. Compofi- ta; horum- que ordi

- repellentia indicantur. Quare crafis feu temperies calida, & totius & partis,in- dicat, mitiora efle ufurpanda, quia fi- gnificatur exiguus exceflus} nam in ha- bentibus fymbolum facilis eft tranfitus : contra, fi crafis frigida fit , & tum ab- fir_ inflammatio , patet exceflum ma- gnum fuifle fa&um. Sic Jetas puerilis, propter carnem teneram , facile immu- tatur & alteratur a medicamentis} unde mitiora exigit repellentia, quam corpus adultum, Scdurum, quod difHcile me- dicamento viam prxbet. Sic magna in- flammatio valentiora exigit; quia figni- ficat magnam copiam fanguinis influen- tis. Senfus partis exquifitus , mitiora poftulat , non enim tolerat validiora : contra, obtufus. Lata vafa, quoniam per hxc multus fanguis influit, exigunt valentiora : mitia enim multum illum fanguinem repellere nequeunt. Ultimo, aer ambiens fiquidem calidus fir, & ipfe phlegmonem calefacit: unde robuftio- ra exigit repellentia.

Eadem hxc in adftringentibus locum habent. Si enim adftringens eft mitius, non retrocedit fanguis: fi valentius, cu- tis muitum contrahitur, unde dolor ex- afperatur , fluxio crefcit , & quod in pane relinquitur, fcirrhodes & contu- max redditur, ut segre poftea difcutia- turj imo, quod deterius, e vehemcn- tiori adftringente fepe recurrit humor ad membra principalia. Qyare mitiora adftringentia fimplicia funt, Vitium fo- lia, £5? eapreoli, Rubus, Rofarum capi- ta , Oxyacantha , Vinum aufierum , ni- grum , Acetum , Oleum omphacinum, myr- tinum, rofaceum, fantali, &c. Valen- tiora funt BaJaufiiumy Omphacium^Sor- ba , Corna , Mefpila , Pyra fylvefiria , Mala Cydonia, fruclus, & folia Myrti. Adhuc valentiora videntur9 Malicorium, Rhus^ Cytinus, Acacia9 Bolus Armena, Terra figillata, Quercus, Cupreffi folia, germina , £5? nuces , Galla immatura , Hy- pocifiis, terra Cimolia , Lapis fanguina* rius & in fumma omnia frigida Jicca , £j? terrena fubfiantia. Inter compofita mi- tius eft illud , quod conftat ex ovi albo, oleo rofaceo, & aqua rofarum ftillatitia: imbuuntur lintea, & imponuntur. In eadem clafle eft Ceratum rofaceum, con- fe&um i cera, oleo rofaceo. Valen- tius adftringit Infrigidans Galeni , quod

Cer<e alb<e. unc. iv. 01. rofaii, Omphacini. fcj. Novies abluuntur aqua fontana frigi- difftma, & limpidiffima , deinde aceto air bo fubiguntur, & F. Unguentum.

Praedicto adhuc validius eft hoc:

yi. Boli Armen.p. j. Terra figill. p. {$. 01. rofati. p. iij.

Aceti & fucci herbarum frigidarurn. i>. 8.

Pulverifanda pulverifcntur, & mace- tum & oleum fenfim mifceantur, donec F. Linimentum.

Aliud medicamcntum eft , quod

ijt. 01. Myrtin. unc. iij.

Myrtillor. pulverif unc. \Q. Cera. q. f. ad Cerati formam.

Defcribuntur etiam ab Avicenna tenia quarti tr. 1 . c. 3. medicamenta hujus ge- neris plurima. Non eft reticendum il- lud, quod Galenus conficit e Sempervi- VO) e corticibus Malorum Punicorum in Vino decoclis , eRhoe, & Hordei farinai hoc enim medicamcntum repellit id , quod influit, exficcat quod continetur, & membra circumftantia corroborat. c. z. lib. 2. ad Glauc. Medicamenta ha&c- nus propofita conferunt in priori partc principii inflammationis.

Quod fi principium verfus augmcn- Poftoior tum vergat, & hujus naturam fapiat , pnndpii mifcenda funt digerentia, ita tamen utPan' repellentia pr£epolleant:quo in cafu lau- datur Diuglaucium Galeni, 6c Diacbal- citeos. Laudatur etiam hocj

^L. Malvarum. Parietaria.

Plantaginis. ana M. jl?. Coctis in aqua, & contufis addc Farin. Hordei. unc. ij. Rofar. rubr. unc. j. 01. Chamamelini. unc. iv. Decocli praedicli. q.f. M. & F. Cataplafma.

Id autem notandum, frequentcr hscc medicamenta efle immutanda, ne a par- te arTec"ba calefa&a, eandem viciflim rc- calefaciant.

De

33 DE TUMORIBUS PR^TER NATURAM. 34

Prioris fo lutio.

De curatione Phlegmones in augmento.

Augmentum inflammationis, e cap. 4. lib. de morb. tempor 8c com. 4. ^lib. de hum. eft, quando mfluxus cefla- vit, 8c pars affedta magis, quam antea adaugetur. Ratio autem cur ceflante fluxione magis augeatur inflammatio , eft , quod fanguis extra vafa prolapfus neceflario incalefcit Sc putrefcit , unde fanguis funditur, 8c in fpintum feu ha- litum verritur: quibus de caufis parti- cula magis augctur, 8c dolet, etiamfi nihil influat. Quoniam ergo pars auge- tur propter fpiritum genitum, 8c fufio- nem fanguinisj fanguis autem funditur per calorem putredinalem , qui exori- tur , quoniam fanguis putrefcit \ cum extra vafa confiftat in loco alieno : hinc oritur indicatio curandi phlegmonem in augmento: difcuflio nimirum, five eva- poratio ipfius materiae:fanguis enim ex- tra vafa confiftens , non repellentibus, fed digerentibus evacuatur.

Porro Galenus augmentum curat , per digerentia , 8c repellentia fimul mifta : nam cap. 4. lib. 1. per gen. ait: ubi inflammationes incipiunt , 8c ac- crefcunt , repellentium vis praspollere debet : id quod etiam docet , cap. 1 . lib. 6. per loc. cap. 10. 8c 17. lib. 3. fymp. Augetur etiam diflkultas, quia cap. 1. lib. 6. per loc. addit, quoufque aliquid influit, repellentia habere locum : ubi reftitit fluxio, quod eft in augmento , concoetoria efle adferenda, 8c deinde confequenter difcuflbria. At conco&o- ria multum diverfa funt a repellentibus, 8c digerentibus. Non videtur ergo fi- bi conftare Galenus ? Refpondendum eft, primum ad eam inftantiam , qux de conco&oriis habetur. Duobus mo- dis inflammatio terminatur : uno , per fuppurationem fanguinis influxijSctunc in augmento utendum eft conco£toriis : alio modo per SiccQo^rw dum fanguis "influxus in halitum vertitur per difcu- tientiajSc de hoc curandi modo in pra:- fentia agimus, ubi non conveniunt con- coctoria, fed repellentia, & digerentia tantiim. An vero digerentibus folis in augmento,vel 8c repellentibus fimul lo- cus fit, ita ftatuendum. Et fi fanguis influxus in incremento aliqua ex parte extra vafa excidit 8c hac ratione indiger, ut evacuetur digerentibus : bona tamen pars fanguinis adhuc confiftit in ipfis

venisj nam qui priori loco influxit, hic fine dubio impulfus eft ab eo, qui con- fequenter fluit, ideoque extra vafa con- fiftere poteft, multus tamen adhuc in ipfis vafis continetur, qui repulfione in- diget. Hinc Galenus in augmento 8c utitur repellentibus, & digerentibus mi- ftis: ita tamen ut toto augmenti tempo- re prsepolleant repellentia digerentibus, eo, quod major portio materije adhuc confirtit in ipfis vafis 8c poteft repelli. Superare autem repellentia debent dige- rentia magis in ea parte augmenti, qua; propinqua eft principio,quam qua; fini, 8c vigori.

Quoniam ergo augmentum phlegmo- nes poftulat repellentia, 8c digerentia, deque repellentibus jam diximus, nunc ad digerentia accedamus. £ia<po(3riTiKci igitur e cap. f. lib. 8. limpl. fanguinem influxum per halitum educunt : primo enim fanguinem attenuant , deinde in halitum, feu vaporem vertunt, poftre- mo ad fe attrahunt, 8c per infenfibiles meatus ipfius cutis evacuant. cap. 16. lib. i^.meth. Porro, digerens medica- mentum debet efle calidum, 8c ficcum in tertio gradu , 8c prasterea tenuium partium, lib.p. fimpl. cap. de paronych. Nam alumen licet calidum, 8c ficcum fit in tertioj non tamen digerit , quia eft craflarum partium,8c ftipticum, nec permittit materiam exire , aut evapo- rare.

Sed in hoc tertio gradu magna eft la titudo , quaedam enim Digerentia funt mitiora, qusedam mediocria, alia vehe- mentiflima. Rurfufque alia Simplicia , alia Compofita. Simplicia mitiora funt Chamamelum^ Ammoniacum^ Galbanum Fermentum , Radices Liliorum alborum , radices Althaa , Lupinerum , Fcenigrxci , & Milii farina, Lolium^ Eruum, Cicer. Valentiora funt : Thymus , Thymbra , O- riganum : Peucedanum , Mentha , Mar^ rubium, Pulegium , Calamintha^ Hyffo- pus9 radix Ariftolochia, Anethum, &c. Valentiflima funt, fpuma Nitri^ & Ni- trum ipfum^ Sulphur vfoum, Calx femel exftincla^ Galanga , &c. cap. 1. lib. 6. per loc. Ex his, fimul cum repellenti- bus miftis, fiunt compofita medicamen- ta. In hac autem miftione oportet per- pendere inflammationis magnitudinem , artatem, temperaturam, 8ccastera, de quibus alias diximus. Nam fi inflamma- tio exigua fit , temperatura calida , 8c humida^ aetas puerilis, tempus asftatis,

C visc

Difcuticn* tia.

Digeren- tia.

Simplicia difcutien- tia.

2.

Compofi- ta.

35

LIBER PRIMUS

3<*

viae anguftse, fitus non declivis: mitio- ribus, & repellentibus, & digerentibus eft utendum : repellentia quidem con- grua erunt , Trifolium , Platanus , Pfyl- lium, Umbilicus Veneris : digerentia au- tem convenient, Fermentum, Liliorum, Althaa radices , &c. Et hujus eft generis medicamentum , quod ab Avi- cenna componitur.

yt.. Folior. Oliva. M. j. Abfinthii. Rofar. cujufque M. Farina Hordei. unc. ij. 01. Chamamelini. unc. iij. Coquuntur ex Aqua & tunduntur.

Aliud ejufdem ordinis fic fit.

Defruti. unc. iij.

Aqua Rofar.

Aceti. cujufque unc. jfi.

Croci. unc. ij. Moderato igne parum ferveant, deinde colentur, lintea imbuta imponantur.

Si indicationes pracdi&is fint contra- ri«e, valentiflima repellentia , & dige- rentia locum habent : repellentia funt,

Malicorium , Balauftium , Portulaca , Sempervivum ; dieerentia, Calx femel ex-

mes

rentia locum habent : repellentia funt, Malicorium , Balauftium , Portulaca , Sempervivum -y digerentia, Calx femel ex- ftinila, Sulphur vivum. Si indicationes fe frangant, repellentia, 8t digerentia erunt mediocria: repellentia, Lacluca, Solanum : digerentia , Thymus , Pule- gium, Satureia, Calamintha. Formula talis prasfcribit poterit.

^i. Myrtillor. Lacluca. Solani. ana M. j. Pulegii. Calamintha . Hyffopi. ana M. {J. Cofkis \nAqua, 8c contufis, adde Farina Fcenigraci. unc. iij. Pulver. Betonica.

Chamameli. ana unc. j. 01. Anethini.

Chamamelini. ana unc. iij. Decocli herbar. pradiclar. q.f. ad Cata- plalma.

Scopus curandi in vigorc.

Curatio Phlegmones in Statu.

Status, fcu vigor inflammationis cft, quando ad cum gradum pervenerit, ultra quem progredi non poteft, id eft,

quando adeft extremum magnitudinis, inquo, & infignis calor pcrfentitur, 6c maximi dolores hominem corripiunt. Curatur autem inflammatio in vigorc, fi evacuetur materia, feu fanguis influ- xus.

Dubitatur autem num digerentia tan- tum , an vero cum his , & repellentia fint ufurpanda. Nam Galenus cap. i<5. Num ia lib. 13. meth. ait, in ftatu phlegmones ftatu tan* 9ut,<$of>litiv faltem habere locum , cum re^durrf C repellentia nil notatu dignum efficere an etiarri queant. Idem fentit cap. 10.& 17. lib. J"ePeHen- 3. fimpl. Contra vero cap. 4. lib. 1. pcrdum? loc. ait Galenus in ftatu inflammationis pares efle indicationes repellendi , 8c di- gerendi : quod etiam ftatuitur cap. 6. lib. i..per loc. Refponfio. Principium ftatus fapit naturam augmenti , in quo materia copiofa in vafis confiftit, copio- fa etiam extra vafa efFufa eft: ideo ratio- ne loci , 8c ftatus ipfius materiae indican- tur repellentia, & digerentia sequaliter mifta. In media autem parte ftatus,quia jam materia copiofior effufaeft extra va- fa, paucior autem in vafis confiftit: id- circo oportet digerentia praepollere re- pellentibus. In ultima parte ftatus, quze fapit naturam declinationis, quia mate- ria jam univcrfa extra vafa confiftitj id- eo , tunc indicantur digerentia pura , fed quas tamen fint mitiora.

Jam ergo remedia proponenda. InMateria prima ftatus parte indigemus repellenti- remedio- bus, 8c difcutientibus aequaliter miftis:^™'18 8c quidem fi indicationes requirunt mi- tia: convenient folia Vitis, Salicis, & Plantaginis , item Liliorum, & Althaa radices, Chamamelum, Anethum, femen Lini. At fi indicationes in prima ftatus v parte valentiora poftulent : convenient Hypociftidis, CupreJJi,t$ Malicorii, ana pares portiones : item Sulphuris, Calcis fe- mel exftincla , Nitri, ana pares portiones. Si indicationes in prima ftatus parte pu- gnent: congrua erunt, Myrtilli, Por- tulaca, LaSluca, cumCalamintha , Ori- gano; Pulegio fimul miftis. Lauda- tur quoque ab Avicenna Epithema fa- ctum } fucco Umbilici Veneris, fj? $ fucc» Apii , aqualiter miftis. Commendatur etiam in principio ftatus Emplaftrum fa- £tum h Furfure triticeo deco&o in Aceto, aut in Vino nigro auftero. At in media a, ' pai te ftatus, quo tempore digerentia o- portet fuperare repellentia, necelTe eft omnino de repellentibus quardam fub- trahere, 8c plura digereatia admifcere.

Und.c

37

DE TUMORIBUS PRiETER NATURAM.

38

3. JJnde dpradiclo Emplaftro confeclo eFur- fure triticeo addantur flores Chamameli, & Meliloti , efficietur medicamentum aptum in media parte vigoris. In ulti- ma parte ftatus, in qua pura digerentia, fed mitiora ufurpanda funt,medicamen- tum confici poterit c Chamamelo, radi- cibus Liliorum alborum, farina Focnigra- ci, oleo Anethino, Vino albo. Ut.

yi. Fl. Chamamel. M. jtf.

Rad. Lilior. alb. unc. iv. Co&is in Aq. & contuf. adde Farin. Foenigr. unc. ij. 01. Anethini. unc. v. Vini albi. q. f. Ad Cataplafma.

Item,

Fl. Chamaem.

Meliloti. ana. P. j. Semin. Aneth. unc. Q. Decoq. in Vino, tundantur, & cum Melle paretur Cataplafma , conveniens fi- ni vigoris.

Curatio Phlegmones in Declinatione.

Digercn- Tn declinatione, fecundum Galenum , tia pura. J_ cap. 1 . lib. 6. per loc. 8c cap. 1 o. lib.

^.fimp. indicantur pura digerentia,quia materia tota eft efFufa extra vafa: fed eo valentiora indicantur digerentia , quo magis progrefTa eft dechnatio inflam- 1. mationis. Unde in prima parte decli- nationis, in qua mitiora digerentia in- dicantur , fpongia eft oppoituniflima, exprefla in aquis thcrmalibus Patavinis, 1. aut fi h*e non adlunt, in aqua falita. ln media parte declinationis , fpongia ex- primenda in valentioribus digerentibus, ut in decocloOriganiy Pulegii, CaJamin- tha. In ultima parte declinationis, ex- primatur fpongia in aqua CaJcis. Con- venit etiam in declinatione Ceratum fa- crum, aut hoc CatapJafma.

YfL. Hyffopi.

Origani. ana. M. j. Decoftis in Vino potenti & contufis, adde

01. Lilior. alb. unc. iv. Pulegii.

Farin. Foenigrac. ana. unc. j. j# F. Cataplafma cum Vino propofito.

Et ha&enus de modo curandi phlcgmo- nem per repellentia, £c digerentia.

matio- nem.

C A P. VI.

De Phlegmone per Suppurationem curanda.

Vera, 8c regia Phlegmonem curandi Altera via viaeaeft, quam modo propofui- curandi mus. Saspc tamen contingit , ut in- J^jj*™" flammatio fuppuretur, id eft , ut fan- " guis influxus in pus, vel faniem verta- tur: unde altera inflammationem curan- di ratio oboritur. De hac duplici cura- tione Galenus cap. 3. lib. de inaequ. in- temp. ait: factze inflammationes dupli- cem habent curationem, nimirum, ut materia, qusfluit, aut digeratur, aut concoquatur : fed ipfam digeri longc effc optabiliusjnam conco£tionem duo con- fequuntur, puris nimirum generatio, 6c hujus in aliquem locum abfceffio: pro- pter generationem puris , in longius protrahitur curatio; ratione autem ab- fceflusmigrat inflammatio in alium mor- bum.

Sed de puris generatione qusedam di-Pu"scau

cenda. Galenus ftatuit in parte inflam- fa eff*~

_ . A r -i • ciens-

mata duplicem reperin calorem, nati-

vum , & extraneum , cap. 3. lib. de

inxqu. intemp. com. ult. lib. 1 . prognoft.

aphor. 47. feft. i.cap.tf.lib. y . fimp.cap.

6. lib. 1. de diff. feb. Nativus confervat

partem, & omnia adminiftrat, quse ad

falutem partis fpe&ant. Extraneus ori-

tur e fanguine influxo, extra vafa pro-

lapfo, ibique putrefcente, & incalefccn-

te, & hic nativo partis calori omnino

eftadverfusj unde corrumpit, deftruit,

8c impedit omnia a calore nativo admi-

niftrata. Cum igitur adverfi fint hi ca-

lores, femper pugnantj quae pugna, vel

eft exigua, quando alter alterum omni-

no, & brevi fuperatjvel infignis, quan-

do neuter alterum fuperat. Si calor na-

tivus omnino fuperat extraneum; tunc

materia a calore nativo vic~ba, poftquam

non poteft veiti in alimentum ipfius

partis (quse eft prima, £c perpetua ca-

loris nativi a£tio, fi eam poteft confc-

qui) quia aliena eft , fenfim a calore na-

tivo attenuatur , 8c pcr infenfibilem

tranfpirationem evacuatur ; & fic in-

flammationes , citra ullum incommo-

dum, reducuntur in naturalem ftatum.

Qua ratione inflammationes non admo-

dum magnae terminari, Scfanari folentj

fecundum Rafin 13. Continent. Quod

fi calor extraneus fuperet omnino nati-

vum, tunc corrumpitur, 6c materia in-

fluxa, Scipfa quoque pars: undc fiunt

C z gan-

39

LIBER PRIMUS

40

gangraenae, & fphaceli: in quos mor- bos vehementiflimae inflammationes ter- minari confuevere. At cum in pugna neuter calor alterum vincit, fed ambo in pugna vel aequales funt , vel non ad- modum impares , tunc uterque calor ftrenue pugnans fuum finem aflequi ten- tat. Nativus quidem tentat matcriam digerere in vaporem, & halitum; ex- traneus corrumpere, & putrefacere co- natur. Sed quia neuter vincit, neutrius adrio in materia confpicitur , videlicet nec materiae difcuflio, nec ipfius corru- ptio: attamen mifta quaedam utriufque apparet a&io, quae eft materiae in pus mutatio.

Puris dif- Verum in hoc utriufque caloris duel-

ferentia: Io, alteri non raro praevalere alter folet:

indeque qU0£j innotefcere nobis poteft e materiae nota calo- ? r r. ,

risalteru- ,n Pus converfae tum colore, tum odo-

trius pr«e- re, tum confiftentia. Si enim in pugna

dominan- fuperior fuerit nativus calor , effiotur

pus optimum , quale cll album , craflum,

aequale , & parum fcetidum. com. ult.

lib. 1. prognoft. Album eft, quia confi-

citur a calore nativo venarum arteria-

rum , nervorum , membranarum , quae

fua natura alba funt jomne autem,quod

tranfmutat , in colorem fibi fimilem

tranfmutat. Craflum eft pus, quia con-

coftio fit incraflando. Aequale eft ,quo-

niam calor innatus per omnes ejus par-

tes permeavit , & uniforme reddidit : qua

de caufa ctiam lasve exiftit tangcnti.

Tandem minime eft fcetidum , id eft

quam pauciflime fcetet, quia calor na-

tivus vicit extraneum. Contra , fi in

pugna praevaluerit calor extraneus, pus

quod conficitur, erit aut lividum, aut

rubrum, autnigrum: erittenue, inae-

quale, & grumofum, & peflime olens.

Quando Cognofcitur autem fuppuratura in-

phlegmo- flammatio e fignis inflammationis, quae

nes fuppu- ubj remifla funt , nullam fuppurationem

Sanda. portenduntj ubi intenfa, fuppuratio eft

exfpe&anda j quando fcilicet inflam-

matio eft magna, & dolores vehemen-

tes, qui quotidie fiunt intenfiores,dum

pulfatio affligit, dum adeft tenfio infi-

gnis.

Quomo- Hxc figna fi adfint, non tentanda eft do fuppu- curatio per repellentia , & digerentia ratio in- tantiim, fed eo omnis induftria verten- '* da,ut calor nativus in pugna prasvaleat, & fic pus optimum generetur. Praeva- lebit autem , fi ipfum adaugeamus bene- ficio medicamentorum. Adaugeri po- teft, tum in qualitate, tum in quanti-

tate , feu fubftantia. cap. 6. lib. y. dc fimpl. In qualitate , veluti , fi calido, ut 1. addatur calidum , ut 3. exempli graiia, fi congio aquac calida:, ut 1. ad- datur congius aquse calidie , ut 3. tn quantitate, quando fimilis calor,vel alia fubftantia habens aequalem calorem ad- jungitur. verb. grat. ii congio aqua; ca- lids, ut 2. adjungamus alium congium aquae calida;, ut 2. Priore modo calor nativus augcri non debet, quia fic ver- teretur in febrilem,& deltrueretur. Al- tero autem modo augeri debet : cujus rei gratia, fenes, & qui funt imbecilli ventriculo, folent puellos, aut catellos ventri apponere.

Quamobrem in inflammatione, quas Suppuran- ad fuppurationem ventura videtur , uttlumter*- pus gignatur bonum , caloris nativi &faCiitas. quantitatem augere debemus conco- quentibus medicamentis , feu pus mo- ventibus, qua: fimilia efle debent calori nativo partis, cui applicantur. Et quia natura humana generaliter calida eft, & humida, ob id Gal. paflim ftatuit medi- camentum concoquens moderate cali- dum, & humidum cflc. Attamen, fi accuratiiis loqui velimus , pus movens non eft dicendum calidum , 6c humi- dum, fed ejus temperiei, cujus eft pars cui applicatur: unde & Gal. oleum ro- faceum durae meningi admotum ftatuit concoquere, feu pus movere, cum ta- men frigidum fit & ficcum > at quia du- rae matri, quoad crafin fimile elt, pro- pterea ipfi eft medicamentum conco- 6torium. Praeter autem limilitudinem hanc, requiritur, ut fuppurans fit em- plafticum , id eft , tenaciter inh«rens poris ipfius cutis: ut poris claufis hali- tuofi tranfpiratus ipfius caloris includan- turj ficque calor non in qualitate, fed quantitate augeatur, cap.p. lib.f. fimp. Unde ea cataplafmata , qux aut deter- gentia funt, aut nimium calefacientia, ut quas fiunt c farina fabacea, aut hor- deaceaj quia hxc referant, & aperiunt meatus ipfius cutis, Sc tenaciter non in- haerent, pus movere nequeunt.

Imponi autem debent inflammatae Quomor- parti fuppurantia, a principio augmentibi temP°- ufque ad finem fere vigoris,in principio ^um fUp. enim, & fine phlegmones conveniunt , puranti- ibi repellentia , hic digerentia. cap. i.tibus. lib. 6. per loc. Ideoque cura, quae pro- cedit concoquentibus medicamentis, in nullo alio difFert a praecedente cura , quam in medio tempore, penes medi-

ca-

4i DETUMORIBUS PRiETER NATURAM. 4*

Materia

fuppuran-

xium.

camenta localia: nam & in hac inflam- matione , tum vena fecatur , tum alia omnia medicamenta adhibentur, quas capite antecedenti fuere propofita.

Coquentia , alia funt fimphcia , alia compofita. E fimplicibus eft oleum temperatum ex iis, quas irrigantur: ex iis vero , quac perfunduntur , eft aiftta temperata: praeterea Adeps fuillus, gal- linaceus, vitulinus , Tritici farina, Bu- tyrum, Thus, Malva. E compofitis eft Hydrelaum, ideft , aqua oleo admifta: practerea medicamentum , quod fit ex bydrelao, farina tritici, £j? pane modice cotto : item folia Malva in aqua decocla , mox in mortario contufa , 6? axungia fuil- la admijia paribus portionibus. Efficacif- fimum 6c hoc eft :

nj.

Rad. Althaa. unc. Fol. Malva. M. j. Co&is in Aq. & contufis, adde

Axung. porcin. q.f. ad conficiendum Cataplafma.

Cui addere etiam poflumus farinam Tritici, & feminis Lini, & Caricas pin- gues. Interdum utimur Emplaftro illo, quod Diachylon fimplex dicitur, pra:cipue veromollito, cumfuillo adipe, vel gal- linaceo. Et haec pus moventia propofi- ta magis ufurpantur in temporibus tem- peratis, & in naturis humidioribus, ac mollioribus. At verb ficcioribus , & durioribus, corporibus, hocconvenit:

Jji. Farin. Foenigraci &

Semin. Lini. anapart. aquales. Decoquantur in Lacle vaccino & F. Ca- taplafma maturans ac dolorem leniens.

Signa ma- teriae fup- poratap.

Ejufdem naturas eft fequens :

Y

Fol. Malva.

Branca Urfina. ana M. Rad. Althaa. unc. i v. Coctis in Aq. & contufis, adde Farina Fcenigr. unc. iij. Olei commun. & Butyri. ana q.f. ad Catapkfma.

Interdum ad fanguinem crafliorem fuppurandum , feliciter ufus fum Empla- jiro Triapharmaco. His inflammatio ad fuppurationem ducitur.

Dignofcimus autem fuppuratam efTe materiam : primum fi figna puris mi- nuantur j fcilicet , calor , dolor , ten-

fio, &: pulfatio. Alterum fignum con- ft€tx faniei eft mollities partis, fi digi- to prematur. Tertium eft inundatio , quas perfentitur fub digitis , fi duobus digitis modice diftantibus, viciflim lo- cus comprimatur, fanies enim femper inundatione quadam movetur ad alte- rum digitum. Quartum, & quintum fignum eft , fi appareat eminentia in parte, & cutis albidior.

Ubi per hsec figna notum eft fuppu- Evacuatio ratam efle materiam influxam i indicatio, pus efle evacuandum. Non debet evacuari , ut retrocedat j quia enim eft extra venas, Sc in fpatio conclufum, non poteft ad alias partes propelli : & fi polTet, non debet tamen propelli, quia rueret in partes magis principales. Eva- cuandum ergo eft pus per partem affe- clam : ideoque vel ienfibiliter, fectione, vel infenfibiliter, digerentibus cap. pj\ art. medic.

Noflri Chirurgi ftatim ad incifionem Digeren-

deveniunt : Galen. tamen cap. f. lib. i x . tia Pro

ht i. . * ■? pure va-

. magis probat digerentia, quce ta- cuando.

men non nimis acria efle debent, & ve-

hementia, quia potius irritarent, quam

digererent. Modus autem inveniendi

aptum medicamentum non nimis acre,

eft, fi confideremus qualitates cutis, Sc

faniei : num cutis fit mollior, an durior;

laxior, an adftrictaj tenuis, an crafla:

fanies vero num multa, an pauca, craf-

fa, antenuis} in fuperficie, an in pro-

fundo. Si enim cutis fit rara, mollis,

tenuisj fanies, pauca, tenuior, & pro-

pe fuperficiem : indicatur mitius dige-

rens ad diflblvendam faniem , verbi gr.

yi. Galbani. drach. ij.

Sal. Ammoniaci. drach. v 1 1 . Lithargyri. unc. j. Olei vetufti. unc. jft. F. Emplaftrum.

Si indicationes prsedictis fint contra- rias, valentiflimum difcuflbrium requi- ritur : ut eft Aqua Calcis viva fpongia excepta, expreffa, £s? impofita. Item Pi~ cis , Adipis Taurini , Baccarum Lauri, Calcis viva, partes aqual. Si indicatio- nes pugnent, & refringantur.

Marchafita feu Lapid. Pyritis fubti-

UJJime pulverif. p. j . Chalcitidis. p. jtf. Refin. Pini. ad pondus omnium. Medulla cruris vituli q. f. ad conficiendum Emplaftrum.

C 3 Ejuf-

43 LIBER PRIMUS

Ejufdem claflis, & hoc eft. Item

44

jjt. Jriftolochia.

Lana combufta. ana drach. ]ft.

Thuris, drach. \ft.

Nitri drach. \ft.

Terebinth. unc. ft.

Olei de Kerva , fj? Cera. q.f. ad Ceratum conficiendum?

Puris cva cuatiofcn •iibiJis.

Seclio.

Quod fi puris tanta fit copia, ut me- dicamenta obruat , eorumque vim ex- folvat, pus illud fenfibiliter eft evacuan- dum, quod prseftatur, fi locus aperia- tur. Poteft autem aperiri locus, vel e feipfo, expectando donec pus fua acri- monia cutim fuperpofitam erodat } id quod fieri non debet, quoniam diutius protrahitur curatio, latior fit finus,quia pus femper corrodit, & fruftra detine- mus csgrum in dolore ; quamdiu enim pus intus continetur, aegerdolet: ape- riri ergo debet locus fuppuratus , vel ferro , vel medicamentis. Ferro qui- dem fecandus eft locus ubi eft editifli- mus , ibi enim cutis tenuiflima j hoc cnimHippocr.in progreflu prascipit, & facienda eft fectio non nimis magna , ne turpis poftea cicatrix fit, neve durities loco accedat , aut cutis cum fubjectis mufculis aglutinetur, & ob haec ambo difficilis motus mufculorum fuccedat. Sed fi fieri poteft, infcio Eegrotante, fa- cienda eft fectio ad myrti folii fimilitu- dinem , id eft , fectio fimplex quidem efle debet, fed adeo longa, ut labia fe- ctionis dilatata e feipfis propter fectio- nem, referant fimilitudinem folii myr- Rumpcn- ti. Sed quidam non admittunt fe£tio- ka cutem. nem ? ideoque aperiendus eft locus per medicamenta rumpentia:inter quas dan- tur mitiora, & valentiora. Mitiorafunt ufurpanda in mollioribus carnibus , ut funt, femen. &? flos Urtica, cumSale tri- ta-, hoc enim rumpit fine dolore. Simi- liter eadem femina tritaf &? admijla cum radice Raphani. hemfarina Lolii deco- cla in Fino, ly mijla ftercori columbino, £5? modico Sulphuri. Pi aiterea radix Nar- cijfi confetla cum farina Orobiy &? Lolii, &? modico Melle. Fortiora rumpentia ad- miniftranda funt in durioribus corpori- bus, 8c in cute crafliore, & in fanie pro- fundiori, v. gr.

ijt. Lithargyri in Oleo decotli ufque ad co lorem nigrum. unc. ft. Cantharidumprap.gr. iv. M.

iji. Saponis nigri.

Caricarum. ana p. aquas. M.

Item

*•*.. Elaterii.

Farina Hordei. ana p. aquas. Confice cum Oko & Ovi albumine.

Tandem, Oleum Sulphuris, Oleumde Vitriolo funt efficaciflima rumpentia. Hasc omnia rumpentia locum aperiunt, fubtilifando, aut detergendo, aut ero- dendo, aut urendo. In puerulis non fo- lemus his uti, fed potius concoquenti- bus locum rumpimusi ut Diachyl. fim- plici mollito cum pinguedine fuilla , aut gallinacea', tenella enim infantium caro non tolerat medicamenta validiora.

Incifo igitur, aut medicamentis aper- Quotvici-

to loco fuppurato, evacuandum eft pus bjS ?m • ,v r j erlucen-

totum unica vice, modo non lit admo- ^um.

dum copiofum ; tunc enim in duas vices

puris evacuationem partiri debemus, ne

femel toto evacuato pure, fpiritus mul-

ti una evacuentur, & fic aeger, aut de-

ficiat aut debilitetur.

Evacuato pure, fi per incifioncm c- vacuatum eftj ftatim lenimus dolorem ab incifione excitatum, fpongia ex aqua tepida exprejfa, &? impofita : aut impo- nimus medicamentum ex Ovi albumine fubaclo, &? ftupa excepto prius impofita tU' runda, id eft, linamento implicito, & involuto,ut apertus fervetur locus. Me- liusautem eft ad dolorem fedandum ,to- tum ovum fubigere , & ftupa id , feu turunda admovere. Hoc ergo prima vi- ce praeftamus , tum ut leniatur dolor, tum ut repellatur humor , qui ratione incifionis, & doloris attrahi poflet.

Quo facto, coniiderandum eft, numR^qyQ, in parte inflammata adfint reliquias ma-rum fup-* teriaz influxte nondum fuppuratx: folentP1""^0» autem ut plurimum adefle, quia mate- ^evaau- ria non tota uno tcmpore in pus verti* tur. In eo igitur cafu, reliquix funt in pus venendae medicamento aliquo con- coquentej cujufmodi hoc eft:

Refm. Abiegna velTherebint. unc.yi. Thuris fubtilijfime~ pulverif. ur.c. j. Ovi vitellum. n. i . M.

Quo medicamento imbuta turunda i% foramcn, feu cavicaieia demitticur. Ei

ubj

4> DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 46

hseret finui, Meiicratum praeferendum eft } ad purgandum vero , & roboran- dum, pra;ftat Vinum nigrum aufierum9 at ubi glutinatione magis indigemus , prodeft Pinum pr<editlum aufierum , in quo etiam decocta fint Balaufiium, cot--. tices Granatorum, Hypocifiis; quod fi hu- more cruento, aut rcetido fordefcat fi- nus, tunc Oxymel carteris praeftat. Haec omnia defcribuntur ab Aetio, cap. f^. lib. 14.

Fa6ta glutinatione , abfcefluque far- coticis curatoj inducenda eft cicatrixj aut infperfione cfuthi<e praparata , aut ufu linamenti ficci, vel Emplaftri Dia~ chalciteos, aut de Minio.

ubi labia ex incifione dolent j folemus abluere refinas, aut aqua fimplici, aut Ro- Jacea, aut Plantaginis. Quo etiam tem- pore admifcendum eft prcedido medica- mento Oleum Hyperici, ad unc. ij. vel iij. Dum autem reliquiae fuppurantur, ca- vitas e pure folet efle fordida: ideoque prsdiclo medicamento adjicitur aliquid Melhs } aut fimplicis , aut Rofati , aut etiam Syrupi Rofacei, ut detergatur ab- fceflus, feu cavitas, 6c rubra appareat caro.

Curatio- Ad hunc ftatum fi devenerit inflam- ncsfiunt&mati0 & nimirum omnes reliquiac fint

cavitatis, r

percathar-ruPPuratJE> tica larco

St evacuatfe , confideran- dum , num foramen faftum fit angu- llum, & finus, in quo colle&um erat pus, fit amplus, & latusj an foramen contra latius fit , & finus anguftus. Si pofterius contigerit : curandus eft finus medicamentis , quse generant carnem } cujufmodi funt ceftate quidem , Unguen- tum de Thutia^ hyeme, Unguentum Ifidis: mediis temporibus, Unguentum de Beto- nica •, qutbus unguentis inficienda eft tu- runda.

Extra apponendum Diapalma. Si au- tem foramen fit anguftum , & finus la- tus, fatius erit curare finum per agglu- tinationem ; nam cum medicamentum turiinda appofitum non pertingat ad omnes partes finus , neceflario fanies femper colligitur, quae erodendo finum latiorem eflkit. Et propterea glutinaii- dus eft finus, impofita fpongia expreffa in Vino nigro aufiero, aut Lixivio, aut Ace- to , aut aqua Plantaginis , ve l Balaufiio- rum : deinde ardtius fafcia fuperligata, Valentiflime etiam glutinat linteum du- plicatum , & triplicatum , in modum pulvinaris, imbutum ovi albumine, & fafcia obdu&um. Quo tempore, cum fcilicet volumus glutinare, feu unire fu- perpofitam cutem cum carne fubjccta : primo cavendum, ne reliquiae materix incoftce fuperfint i quod ex appaiente aliquo tumore cognofcituri alias enim finus glutinari non poteft : prarterea ve- ro oportet auferre turundam hoc tem- pore. Denique prius, quam imponan- turfpongia, aut medicamentum gluti- nans, diligenter fanies purganda, tota- que cavitas eluenda. Fit autem hoc commodiflime per fiphonem infunden- do , aut Mclicratum , aut Vinum , aut Oenomeli , aut Oxymel. fimplex: non tamen indifferenter : fed ad extergen- dum , 6c expurgandum pus , quod in-

C A P. VII.

De Accidentibus , qua curam Inflamma~ tionis impediunt, aut remorantur,

Inter ha:c accidentia primum locumFebrMi tenet Febris, quae, fecundum Gale- num cap. f . lib. de curatione per venas fe6tionem,contingit,quia calefa6ta par- te inflammara , continuatione quadam calor progreditur, doncc cordi commu- nicetur. Haec febris curatur eo modo, quo dictum eft, dum de diasta, phle- botomia,6k medicamentis ageremusi ea enim poflunt curare, & febrem, & in- flammationem.

Alterum , quod impcdit curam In- Duritiesl flammationis, eft Durities , quas folet relinqui in parte inflammata : ck oritur, vel ob valentiora repellentia admota , quse fua frigiditate incraflant, cogunt, & duritiem efliciunti vel ob difcutiens medicamentum validius applicatum , a quo refolutis tenuioribus partibus, craf- fiores indurantur : Sc durities taliseft, ut neque refolvi poflit digerentibus, ne- que fuppurari concoquentibus. Ih hoc cafu, fecundum Galenum cap. z. & 7. lib. z. ad Glauc. primo fcarificandus eft: locus durus, & fanguis evacuandus: de- inde imponendum medicamentum, par- tim refolvens: cujufmodi eft, fi coqua- mus Rad. Bryonice , aut Afari, aut Cu- cum: fylvefiris , in aqua\ quibus inter- dum Carica pingues adjiciendce \ deindc huic aqu<e farina eft admifcenda, & cum adipe Anferino Gallinaceo, aut Suillo Ca- taplafma parandum.

Tertium fymptoma graviflimum eftGangrjgi Gangracna , feu parris corruptio, quaena* fit ob omnimodam victoriam caloris ex-

tra-

47

LIBER PRIMUS

4&

tranei , fupra nativum : de qua infra ca- pite 10. hujus libri agemus.

Dolor. Ultimum fymptoma eft Dolor , qui excitatur partim ex intemperie calida flammea, partim e materia, aut vapo- rofa diftendente, aut dura comprimen- te. Hoc fymptoma omnino curandum, ne patiens incidat in convulfionem, aut virium exfolutionem. Dolor fedatur tri- bus modis, cap. ip. lib.f . fimp. vel au- ferendo caufam doloris, vel anodynis, vel fenfum auferendo: primus modus eft optimus, quia fimul, & dolor fedatur, & inflammatio curatur, evacuando ma- teriam , quaj efficit dolorem , & refri- gerando intemperiem. Sed plerumque cogit dolor , ut neglecta caufa, ad ea recurramus, quae leniendo dolorem mi- tigant: qua; funt calida, 8c humida in primogradu, partiumque tenuium: ita ut cum confentiant temperaturse huma- n£e, videantur demulcere partes dolore exafperatas: & iftiufmodi folent elTe ut

Anodyna. plurimum oleofa , & pinguia } ut 01. Aneth. Amyg. de Lumbr. ol. Cbamem. de Linifem. de Alth.Jem. Vulpinum, Meli- num, Ci? ex Ovorum vitellis. Ex adipi- bus vero lenit dolorem adeps fuillus, vi- tulinus, gallinaceus, anferinus, omentum vervecinum, humanus efficacijftme pra re- liquis adipibus, fortaffe ob fimilitudinem fubftantia:: item adeps vulpinus , ex an- yuilla , butyrum , oefypus , lana fuccida , fpongia madida aqua dulci , aut falita , cap. f. lib. 13. meth. Hxc omnia un- ctuofa, & pingui natura, partem ten- fam, & exafpeiatam laxando, dolorem leniunt. Raro autem his propofitis pu- ris utendum : primum , quia pinguia , & oleofa facile inflammantur} fecundo, quia nimium laxant partem , & laxatio folet fluxionem proritare , 8c dolorem

Qiue cumaugere. Anodynis ergo admifceri de-

anody- bent ea, quas caufas doloris refpiciunt.

nismifcen- Tjncje ^ {] dolor magis e tenfione prove- j niat j fomenta magis ufurpantur, quse vaporofos humores, tenfionem efficien- tes, evacuant. Debent autem efle re- frigerantia , propter intemperiem , & actu calida, ut exhalatio efficiatur. Un- de probatur fomentum fadtum ex aqua Rof Planlaginis, & olei Myrtini \ aquis portionibus. Si calor fuerit infignis, ad- ditur aqua Virga Paftoris, Sempervivi , Camphura, £5? modicum Aceti. Fit etiam Fomentum ex aqua, in qua decoquantur Ilordeum, Latluca, CJ? Galla, cum mo- clico Vino nigro, & Aceto modico. Proba-

tur illitus e Mucilagine fem. Pfyllii cum modico Aceto, & oleo Myrtino. Notan- dum,acetum cum emplafticis facile do- lorem lenirej nam acetum facit, ut pe- netret emplafticum } at, vero emplafti- cum obtundit acrimoniam aceti. Lau- datur etiam Inunctio fa£ta ex 01. Rof. Myrtino , 13 Nenupharino. Dein Fo- mentum factum per plures vices, h fuc» co Solani , Plantaginis , Bliti. Tertio lo- co Cataplafma fafta e x iifdem herbis, cunt mucilagine Pfylii, quod adhuc efficacius redditur, fi una cum eo decoquatur , Sc admifceatur Lac,aut vaccmum,aut ovil- lum, aut caprinum.

Quod fi dolor proveniat magis a ma- teria dura comprimente, 8c gravante: in eo cafu Cataplafmata magis funt op- portuna: cujufmodi eft, quod confici- tur e~ Pajfo, ol.Rofato, & modica Cera, cap.2.1ib.2.ad Glauc. Aliud ad formam Cataplafmatis e loco citato conficitur ex Arnogloffo , Lente, Pane, & ol. Rof. Quod li dolor fiat ex intemperie calida, frigida mifceri debent anodynis : ideo imponenda funt lintea madefacta , aut in Vino acerbo , aut Aqua , cum modico Aceto, aut fucco Lacluca , & Sempervi- vi. Si valentior fit intemperies calida,6c corpus durum, aut fi mitior fit,8c pue- ricorpus: fuccus Pfyllii, Cucurb.Umbil. Ven. cj? Plantag. bene facit. Similiter Lac cum Panis mica in pollinem redacla^ Ci? ol. Violaceo miftum , & modice co- ctum.

Animadvertendum, ne medicamenta, quse ad dolorem leniendum imponun- tur, ullo modo fint, aut dura, aut pon- derofa : ideo vitantur cerata , & cata- plafmata nimium crafTa. Ubi pra:dictis dolor non lenitur,recurrendum adNar- cotica, quibus caute utendum, & non nifi urgeat neceffitas.

Hjec autem funt Hyofcyamus, Opium,Stupch.- Mandragora, cjf Cicuta, qux mirum incientia, modum refrigerat, &in inflammata par- te ufurpatur feliciter, in exigua tamen quantitate , ubi infignis eft calor j ea- dem ratione conferunt Belladonna, La- tluca fylveftris fuccus , Papaveris nigri fuccus , Memphites lapis , & Vinum Man- dragorites , e Diofcoridis fententia.

H

C A P. VIII.

DE ERTSIPELATE.

actcnus de tumore egimus , qui aNomea; fanguine oritur } Scquitur qui a

bile

DE TUMORIBUS PRiETER NATURAM 5-0

Eryfipelas fiubile.

Eryfipelas ibile ali- mentaria fit fecun- dum au- dorcm.

49

bile provenit, Grtecis pariter , &Lati- nis Eryfipelas di&um, com. 50. lib. 3. de iis, quas fiunt in medic. Hoc a Cel- fo Ignem facrum vocari quidam falfo credunt: is enim nomine fuo eryfipelas donat , capit. 26*. libro f . facrumque ignem , ceu morbum ab eryfipelate di- itin£tum,cap.28. lib.f. longe aliter de- fcribit, ac malis eum ulceribus annume- rat.

Fit autem eryfipelas a biliofo humo- re. Biliofus autem humor, ut tradirur in lib. de atra bile, alius in ventriculo, alius in hepate gignitur. In vemriculo, gignitur humor biliofus porraceus, vi- tellinus, & asrugincfus : a quibus hu- moribus non fiunt eryfipelata, quia illi humores per venas non progrediuntur, led gignuntur a vitiofis cibis afTumptis, ut funt cepae, porrum , allium finapi, nafturtium. Fit igitur eryfipelas a bi- liofo humore, qui in hepate gignitur: & hic duplex eft : alius alimentarius , alius excrementitius. Alimentarius eft calidior, & ficcior , Sc tenuiffima fan- guinis pars, qua: in malTa fanguinea continetur. Excrementitia bilis eft , qua: in fellis veficulam demittitur, ut poftmodum in inteftina evacuetur.

Quaeritur autem num eryfipelas fiat a bile alimentaria, an excrementitia? E Galeno colligitur, ab utraque fieri pof- fe j nam capit. 2. lib. 3. ad fym. cauf. aitj amara bilis in toto corpore regium moibum, in una particula eryfipelas fa- cit: fed l&erus fit a bile excrementitia, dum meatus veficas fellis obftruuntur. Ergo & eryfipelas.

Rurfus capit. primo, lib. fecundo, ad Glauc. dicit eryfipelata fieri a fanguine tenuiffimo j ac proinde a bile alimenta- ria. Equidem non negaverim eryfipe- lata a bile excrementitia fieri poffe: at- tamen experientia comprobat eryfipela- ta fere femper fieri a fanguine tenuiffi- mo, id eft, a bile alimentaria. Quod fi ifterus, 8c eryfipelas fiunt ab una, 8c eadem bile , nimirum excrementitia : cjui, fit , quod hi duo morbi tantum a fe invicem differant ? Nec enim di- ftant folum loco affecto , quemadmo- dum Galenus dicit : ut icWus occupet totuth corpus, eryfipelas unam partem: fed in aliis pluribus differunt j idterus enim plerunque fit fine febre, eryfipe- las cum febre: i&erus non dolet, habet colorem flavum , feu citrinum > eryfi- pelasdolet, 6c habet cobrem rubrum,

fed clarum. Exiftimo igitur eryfipelas femper fieri a bile alimentaria.

Hxc igitnr, fi recedat a propria na- El7''Pc~ tura, & influat in aliquam partem, ex- o!tffcrett. citat eryfipelas. Recedit a fua natura,tia. in quantitate, vel qualitate. In quan- titate, cum plus jufto adaugetur in cor- pore j 6c tunc in quamcunque partem influit , excitat eryfipelas : quod qui- dem, five dicamus fieri a bile exquifita, ut lib. 7. fimpl. a fanguine tenuifiimot ut 2. ad Glauc. nihil refert. In quali- tate bilis recedit a fua natnra, vel in fua fubftantia, cum fcilicet bilis calidior, & acrior redditur } & tunc affumit vim corrodentem , unde herpes excdens : vel ob permiftionem alterius humoris, vel fanguinis, unde eryfipelas phlegmono- desj vei pituita, unde eryfipelas cede- matofum: vel melancholia, unde cryfi- pelas fcirrhofum. Nos hic tantum agc- mus de eryfipelate, quod fit a bile na- turali peccante folum in quantitate : quod eryfipelas, licet oriri poffit in par- tibus internis, & externis ; nos tamen de externis folum agemus. ln omnibus quidem externis partibus eryfipelas ex- citatur : ut plurimum tamen circa na- res, & faciem : eo quod pars hacc facil- lime fanguine tenuiffimo fuffunditur. In cruribus etiam fsepcnumero oritur ery- fipelas } quia natura a fanguine biliofo irritata, eum facile ad inguina, ceu e- munclroria fua propellit} qui poftea in crura defcendit. Et hinc fit, ut, qui in cruribus afficiuntur eryfipelate, priu« circa inguina ejufdem partis doleant , cum glandularum nonnunquam tumore. Generari autem folet eryfipelas tam ar- ftate , quam hyeme : a;ftate , propter copiam humoris biliofi, qui tunc tem- poris dominatur : hyeme, proptercutis conftipationem. Ubi igitur tenuifiima ha:c fanguinis pars redundat in corpore, partes valentiores, & magis principalcs, hujus copia gravata: fanguinem hunc expellunt ad partes minus principales} neque ceffat ha:c expulfio, donec bilio- fus humor ad naufculos pervenerit,quos tenuitate fua bilis penetrat, donec deve- niatadcutim, inqua, propter denfita- tem , detinetur : verum , quia tenuis eft humor, non ita detinetur ut infigatur, fed per cutim difpergitur.

Dignofcitur autem eryfipelas fuis fi- Sigm, gnis , qux funt calor, infignis dolor, color ruber,feu in flavum vergens. Sed quia hxc figna pene eadem funt cum fi-

D gnis

51

LIBER PRIMUS

52.

gnis inflammationis , ideb diftinguendi funt hi duo tumores, e cap. 1. lib. 14. meth. 8c ex Avicenna. Primum ergo eryfipelas diftinguitur a phlegmone pe- nes eminentiam; phlegmone enim ap- prehendit cutem, 8c fubjectam carnem, partcmque in tumorem infignem elevat; eiyfipelas verb tantum occupat fuperfi- ciem cutis, 8c modice ipfam in tumo- rem attollit , adeb ut tumor fere fub afpe&um non cadat ; unde eryfipelas tantum cutis affe&io dicitur , cap. 1 . lib. 2. ad Glauc. Caufa autem hujus rei in tenuitatcm humoris refertur, qui magis difpcrgitur in cutem,quam infigitur,6c in tumorem attollitur. Quod fi in ery- fipclate aliquando pars jultum in tumo- rem elevetur, fpurium eft, non exqui- fitum eryfipelas. Secundb cryfipelas di- ftinguitur ab inflammatione, quia longe calidius efl, unde 8c cutis in eryfipela- te comburitur, ut veficulce excitentur: hac etiam ratione febres in eryfipelate fiunt vehementiores,qu.am in phlegmo- ne, Caufa eft, quod bilis fanguine efl calidior. Tertio diftinguitur 5 quia in eryfipelates minor eft, dolor, cum una tantiim adfit doloris caufa, nimirum in- temperies; non autem illaaltera, quae eft folutio continui a materia diftenden- te, comprimente, ac divellente. Prae- terea dolor in eryfipelate eft pungitivus, in inflammatione, temfivus 8c gravati- vus. Quarto diftinguitur, quod inflam- matio habet colorem rubrum , vergen- tem, vel ad nigredinem, vel ad viridi- tatem, propter fanguinem craflum, qui in profundo confiftit. Eryfipelas verb habet quidem colorem rubrum, fed cla- rum, non intenfum,8c ad citrinum pro- penfum. Quinto diftinguitur , quod eryfipelas, fi tangatur digitis, cedit ta- ctui; inflammatio verb noncedit, fed renititur: caufa eft humoris tenuitas,& craffities. Sextb rubedo in eryfipelate, fi digito tangatur, folet abire, 8c cutis fub digito alba fieri : deinde verb folet ftatim redire , ob fanguinem tenuifli- mum : in phlegmone autem hoc non fit. Septimb diftinguitur, quia in eryfipela- te nulla tenfio apparet, ut in phlegmo- nc. 0£tavb maximc diltinguitur, qubd inflammatio in uno femper figitur loco, a quo nufquam dimovetur : eryfipelas verb crefcit, 8c ferpit: undc etiam ery- fipclas dicitur, quod vicinas partes fem- per rubras faciat.

Quamobrcm II apparer tumor % qui

colore ruber fit, £c ruborc claro afper- fus, 6c modice, aut ferme inlenfibiliter attollat partem in tumorem , 8c infigni- ter fit calidus, ac dolens dolore pungi- tivo,8c ta6tui non renitatur, neque ten- fus fit, & modb unum, modo alium lo- cum apprehendat : ftatucndum , quod tumor ille fit eryfipclas exquifitum.

Caufa eryfipelatis proxima eft fluxioCaufa. biliofi humoris: qiuc interdum excita- tur a recipiente particula, interdum a mittente, nonnumquam ab utraque. A recipiente humor biliofus attrahitur , proprer dolorem: cujus caufae externae funt ignis, acre medicamentum , motus, 6cc. A mittente particula biliofus hu- mor expellitur", quoniam pars mittens irritatur a redundantia humoris biliofi : cujus caufx funt , vel internaj , ut vi- tium jecoris calidum, vel externas, uc fex res non naturales , 6cc.

Eryfipelas, quod e flava bile naturali Progno- oritur , periculo vacat ; naturalis enimftica' bilis , nec vehementem morbum, nec fasva fymptomata inferre folet: 6c pr*e- terea cum fit in partibus externis , fi- gnum eft partes internas a redundantia hujus humoris levari. comm. 0. lib. 5. de morb. vulgar. Verum diligenter ftu- dendum, ut idonea adhibeatur curatio; nam ficut bonum eft ab interiori parte extra converti eryfipelas: ita ab exte- riori intrb redire, peflimum, aph. 2f. fe£t. 6. Nec alia ratione pereunt a?gro- . . tantes, quam eryfipelatis in partes in- ternas principes recurfu : veluti fi ex e- ryfipelate in facie oriatur phrenitis, aut angina: quod plerumque fic e prava cu- ratione, medicamentis nimirum repel- lentibus adhibitis: quin 6c hyemis frigus, refrigerando, 6c conftipando, fepe fa- cit recurrere eryfipelas. Hippocr. aph. 1 p.fe£t.7. ait malum efle eryfipelas oflis nudationi fuperveniens : quod propofi- to noftro non conducit, quia loquimur de eryfipelate externo. Hippocrates etiam, aph. 20. fect. 7. ait malum efle, fi eiyfipelati putredo , aut fuppuratio fuperveniat- Pariter comm. 26. lib. 6. epid. ait nigredinem quandam aut pu- ftulas, aut mentis alienationem fuperve- nientes, ita malum effe, ut nullus fpei relinquatur locus. Sed hax prasfagia fpectant ad eryfipelas peftiferum , de quo jam non agimus.

Quoad curationem, fecundum Gale- Indicatio- num in Arte medicinali, cuju eryfipe- -ncs> las fit morbus,in quo pars plus julto au-

N.

53 DE TUMORIBUS PR^TER NATURAM. 54

adQlaue.dicit non efie neceffarium fan- guinem mittere, fed exhibendum me- dicamentum, quod bilem vacuet, 6c fi parva fit paffio, acri clyfmo utendum, Clariffimus Falloppius dicebat , hujuf- modi contradi£tiones non pofle conci- liari, & proinde nos Galenum fequi de- bere. Sed, meojudicio, componi pof- funt. Nam Paulus , Celfus , &c. fa- cant venam in eryfipelate, circa cervi- cem, & caputi quia hujufmodi eryfipe- lata plus faceflimt negotii, & adeo funt periculofa , ut , nifi efficax adhibeatur auxilium , asgros ltrangulent } quod etiam aflerit Attius, cap. f 9. lib. 14. par- tes enim tonfillis adjacentes trahuntur in confenfum , qux lnflammatas fuffbca- re folent. Quare in tali eryfipelate fan- guis eit mitteudus, propter periculum angina; : ego etiam addo propter peri- culum phrenitidis, qua: fieri folet ab e- ryfipelate capitis intro recurrente. His malis multos e medio vidi fublatos. Ga~ lenus vero non negat fanguinem efle mitrendum j non enim ait, efle incon- veniens fanguinem mntere, fed non efle neceflarium : quafi fervanda fit vena; fe- £tio pro majore neceflitate: at quasnani major neceflitas, quam ubi fuffbcationis imminet periculum? Dum igitur eryfi- pelas eft 111 capite, & cervice, fecanda eft vena. Et huc refpexere Paulus,Cel- fus, & alii. AcTuarius autem , & Avi- cennas locuti funt de eryfipelate impu- ro, a bile multo fanguine diluta : quod cijm phlegmonofum fit, indiget phle- botomia: ideoque citati auctores, quo- niam loquuntur dc cryfipelate cum tu- more, probant vcna; ie&ionem in omni eryfipelate , in quacunque parte confi- ltat. Quare concludo, in eryfipelate, quod confiftit in cervice, capite, &c fa- cie, five purum fit , five phlegmonodes (quamvis non memini vidifle me purum cryfipelas in facie) perpetufc ftatim fc- candam effe venam cephalicam, vel hu- meralem , propter periculum angina; , & recurfum materias ad interiota. In eryfipelate vero puro, in aliis partibus, non eft fecanda vena, fed purgans exhi- bcndum, tum ut redundantia bilis eva- cuetur,tum ne bilis ad ebullitionem de- ducatur. In eryfipelate denique phleg- monofo, in quacumque parte confiftar, oportet venam fecare , 6c medicamen- tum purgans cxhibere: Si parva fit affe- £tio: acn clyfmo utendum effe, monqt Galenus.

D z Se-

getur a biliofo humore , hic evacuan- dus: quod fit duobus modis: vel fi re- trocedat , vel per patientem locum : per locum patientem , vel fenfibiliter, ni- mirum fcarificationej vel infenfibiliter, in halitum verfione. Prius tamen cura totius corporis inftituenda $ ratio eft } nam fi velimus repellere humorem, non ipfum admittet corpus plenum , fi veli- mus vacuare, plus attrahetur , tum in fcarificatione, per dolorem , tum in di- fcutientibus per calorem. Quod fi sgri fint inobedientes , ut cogant medicos aliquid apponere ante curam totiusj id, quod apponitur , potius calidum fit , quod adaugeat erv fipelas, ut poftea co- gantur obedire medicis: minime autem repellentia funt ufurpanda, ne vertatur introrfum. De quo mfra plenius.

Cura totius corporis dependct aDiae- ta, Chirurgia, Pharmacia.

Ad drastam quod attinet : Acr eliga- tur frigidus , Sc humidus , & nifi talis fit, arteparetur, nimirum acftate, hie- me autem potius aer calidus efi eligen- dus,quia tunc fit eryfipelas e cutis con- ftipatione: contra adtate fit} quoniam ob nimium calorem bilis copia genera- titr. Cibi fint frigidi, humidi. Et, fi biiis admodum fif tenuis , convenient qux vifcofa funr , ut Cerebrum , pcdes Suum , Pifces fax-atiles , Lacluca , En- divia , Blitum , Malva , Cucurbita , Pti- fana hordeacea. Galcnus hudat novellas Laclucarum , qu<e in aqua gelida fapk^ abluenda funt, (J ita edenda. Quod fi argcrcibi injucunditatem ferre non po- terit, Acetum aqu<e frigida mifcendum, quod tamen cxpers fit omnis vinofas qualitatis. Prodeft Panis in aqua gelida maceratus^ cummodico Aceto. Potus fit aqua fimplex , vel hordeacea , aut ftillati- tiaEndivia, Acetofe^ cum modico Vino Granatorum. Vinum autem peflimum eft. Vitentur omnia pinguia, dulcia, & undtuofa. Quies fit potius , quam motus. Alvus fit lubrica. Somnus eli- gatur : vigiliac vitentur,item omnes ani- mi affectus nimii, veluti ira, contentio, qux folent excitare eryfipelata.

Quoad prcefidia chirurgica, dubita- tur num Venas Se£tio conveniat. Nam Paulus, Celfus, Theodorus Prifcianus, fecant venam in eryfipelate, quod circa cervicem, &caput confiftit: idem fa- ciunt Avicennas, &: Acluarius, itemque Hali Abbas, lib.3. fua; pra6ticae. Con- traGalenus cap. 3 . lifc>. i^.meth.&lib.i.

5 S IIBER

Pharmaca Scquuntur medicamenta : quae Inter- Cholago- na funt , vel Exterrra : illa rurfus Va- §a- cuantia bilem, vel Alterantia. Qu*e bi- lem purgant, alia Simplicia funt, alia Compofita: qusedam Mitiora, quaedam Valentiora. Inter fimplicia, & mitio- ra riumerantnr, Cafjia, Tamarindi, Rha- barb. Compofita mitiora funt , fyrupus Rof. folutivus. Valcntiora non exhibe- mus,ut Elaterium,& Scammonium ,Ele- ctuarium Rof. Mefuai , Diaprunum fotU- tlvum, Fletluarium de fucco Rofarum. In Bolo conveniet.

i^. Flor. Caflia. drath. vj.

Pulpa Tamarind. unc.

Rhabarb. eletl. drach. j. Cum Syrup. Rofar. laxativo F. Bolus.

Valentior eft :

yi. Flor. Cafjia.

Pulp. Ta?narind. ana drach. vj. Eletluar. e fttcco Rofar. drach. iij. M.

Cum faccharo F. Bolus.

Si mavis Potionem :

Rhabarb. elecli. drach. j. Spica.gr. v. Vini albiparum. F. Infufio in Decoct. Tamarind: factae expreffioni adde

Syrup. Rofar. folut. unc. iv. F. Potus.

Valentior reddetur , fi addantur E- letl. Rof. Mefvai. drach. ij. His medica- mentis utendum in eryfipelate puro. Si paflio non fit magna, acres clyfmi con- veniunt , e deco£tis herbarum refrige- rantium , & notandum , etiam in iis, quje per os fumuntur, femper mifcenda elTe refrigerantia.

Clyfmus talis erit.

^d. Decocli Viol.

Malva. Latluca. Hordei. q.f. Cui addantur

Mellis Rof. folut. unc. i v. Salis. drach. j. 01. Viol. unc. iij.

Eft fatis acris clyfter, fed non admo- dum eo uti poterimus in adolefcentibus.

P R I M U S $6

Si vis magis acrem: adde decocto, cen- taurii M.j. Eletluarh diaphcen.drach.w. aut etiam dccoquatur radix Cucum. Afi- nini.

Evacuata bilis redundantia, fecundum Rewlfo- Galenum in art.mcd. fi cportet rcvul-ria- foria praefidia adminiftrare, in principio frictionibus , cucuibitulis , & firnilibus utendum. Sic ctiam vomitoriis , ubi eryfipelasin crunbus confiflit. tali enim prarfidio bilis optimc, evacuatur, 6c revellitur.

Syrupi refrigerantes conveniunt pro-Alteran- pter tres caufas. Primum enim fi aliquatla* bilis copia in corpore remanfit, ab his fyrupisrefrigeratur,& incrafiarur. Prx- terea,ciimeryfipelasfere fernper febrem habeat adjunctam : hujus etiam caufa eft corpus refrigerandum , & humectandum. Tertio, cum bilis generetur ob calidam jecoris intemperiem : hujus caufa fyi upi refrigerantcs exhibcndi. Probatur igi- tur Syr. de Cich.fimpl. de Endivia^ Son- cho , Latluca , Papavere , Portulaca , Vio- lis, de Rofis recentibus, &c. cum aquis Endivia , Hordet , Latluca , Acetofe^ Plantaginis, 13 c. Notandum, non fre- quenter dulcia efle exhibenda : qua de caufa, tanta fyruporum portio aquis eft commifcenda, quanta fuffkit proguftil confolando. Galenus haec confiderans, cap. f. lib. 9. meth. proponit medica- mentum efiicaciflimum jnimirum ut pa- tiens bibat aquam gelidam , quantam vult j hasc enim corpus refrigerat, fitim ex*ltinguit, bilis fervorcm retundit, & jecoris dyfcrafiam calidam refrigerat. Sed in aqua propinanda multa: funt con- ditionesj oportet enim ut tempus fit ca- lidum, itomachus robuitus, &c. Dum autem hsc conditiones non adfunt, de- bemus ufurpare fyrupos, & aquas pxx- dictas. ErEcaciflimum etiam eft (fi ad- fit intemperies jecoris calida) ferumca- prinum, in magna quantitate, ad lib. iv. vel v.vices enim aquas gelidas fubire po- teft, dum abfunt conditiones frigidam propinandi. Poflumus etiam partibus extrinfecus imponere Succum Solani,Ci- chorii, Hepatica , Lacluca , cum modico Aceto madefactis lintcis, & appofitis cir- ca jecoris regionem.

Accedamus jam ad partem affectam , Medica- in qua duo funt praster naturam: intem- raeQta peries calida, & magnitudo aucta e co-^e(|™n 1 pia materiie ratione intemperiei, oriturfpetfantia. indicatio rcfi igerandi j ratione materia? copiofa: , vacuandi. M.^gis autem ad

fc

57 DE TUMORIBUS PR/ETER NATURAM. $\

fe trahit refrigeratio, quam cvacuntio, quia purum eryfipelas tantum qualitate offenditjid eft,infigni fervore. Utriuf- que indicationibus fatisfacimus repellen- tibus medicamentis, qux frigida funt. Num re- Verum antequam ulterius progredia- frigeran- mur ? videndum , num in eryiipelate Uceat"in-vCUrancJo (quando vocamur ad xgros) te curam femper debeamus expe&are totius cor- totius cor- p0ns procuraticnem per ea, quas dicta pons* funt, antequam refrigerantia medica- menta parti imponantur. Pro refpon- fione, confideranda; funt hx diftinclio- nes: num cryfipelas fuerit faclum ab in- terna , vel exrerna caufa : num prope partcm principem : num vehcmentcr af- fligat an mediocritcr. His notaris.fta- tucndum, aliquando vacuationem pra> cedere debere impofitionem localium : aiiquando localia prius imponenda, dein corpus purgandum , aliquando fimul u- trunique prasftandum : interdum eva- cuationem procurandam fine localibus. Nam fi eryfipclas hftum eit a caufa ex- terna, nimirum a percuffione, aut ca- lore partis affectce , &c. refrigerantia tuto poffumus imponere loco affe&o, fine vacuatione j ratio eft, quia fluxio cft excitata a parte recipiente, 6c non a mittente,6c pars recipiens excitavit flu- xionem, vel calore , vel dolore. Ve- rum non eft inconvcniens in tali eryfi- pelate ftatim lcnire dolorem Ceralo ro- fato , Ungucr.to ro/ato Mefvtci , Dccoclo Mafca^fk. fimilibus: aut etiam calorcm refrigerare , mitioribus tamen , cujuf- mndi funt pra:dicTa,id quod vidctur eji- ci poffe e cap. z. lib. i . ad Glauc. ubt ait , in inflammatione quce fit a caufa extcrna j calefacere,6c laxare nihil pro- hibct} at fi fiat ab interna, nulio modo hoc faciendum. Si eryfipelas genitum cft a caufa interna , perpctuo ventricu- li evacuatio praecedere debet, uno ex- ceptocafuj qui duas includit conditio- nesj prima eft, fi eryfipelas fit admo- dum diitans a partibus principibusj al- tera , fi calor externus fit valdc vche- mens: tunc enim cum periculum fit, ne defbuatur calor nativus partis etiamfi non fuerit habita totius procuratio, de- bemus mitiora refrigerantia admovere, ut calor infignis tcmperetur; quod fit DecccJo Trifolii, Umbilici Ven. Platani, PJyllii, 6cc. madcfactis linteis, 6c ap- pofitis: attamen in hoc etiam cafu, ap- pofito locafi medicanunto, ftatim totius curatio aufpicanda. Si eryfipelas fucrit

in facie , aut in capite : dico, localia

medicamenta heque ante , neque poffc

purgationem efle adminiitranda ; poiTct

enim frigidis matcria repelli, aut ad cc-

rebrum, unde phrenitis j aut ad fauces,

unde angina: Calefacientia veio magis

adaugerent eryfipelas : idcoque- hujuf-

modi eryfipelata debent curari, tantum

refpiciendo caufam , non locum affe-

ctum. In hunc fenfum prascipir. Theo-

dorus Prifcianus, cap. 21. lib. i. in ery-

fipelate generaliter in omnibus partibus

adjutoria adhibcri fimilia debere, exce-

ptis facie, 6c capite, in quibus fi appa-

ruerit eryfipelas , ante tertiam diem ,

phlebotomandum , 6c a cibo abftincn-

dum iliadet. Sic etiam nos in hujufmo-

di catu, 6c venae fedionem, 6c medica-

mcntum purgans , 6c distam tenuiffi-

mam, & revullioncs prajfcribimus. Ai Error.

Chirurei communiter perpeiam refri- BaiblTori"

■ ■ r ■ r- 1 lorum.

gcrantia iniignia apponunt m eryiipela-

te faciei, 6c capitis : ficque efficiunt,

ut materia recurrat ad intcriora, & a>

ger moriatur. Quod fi cogamur in fa-

cie aliquid ponere, in gratiam a?gri, 6c

adltantium, qui id requirunt: fieri hoc

d;.bet,non in principio, fed in progrcf-

fu eryfipelatis 6c imponi dcbet medica-

mentum Aetii, cap. fp. lib. 14. nimi-

rum fumatur nidus hirundinis pufcerifa-

tus , mcllique admiftus , & pcnna intincla

illinatur facies. Hoc medicamentum ex-

ficcat, & non rcpellit , eitque tutiffi-

mum. In eiyfipelate, quod oritur in

aiiis pai tibus, dummodo fiat a cauiii in-*

terna , oportet totius corporis evacua-

tioncm moliri , ante localia.

Sed qureritur num refrigerantia in e- Refnge-

ryfipelatc adhibenda,debcant efle humi- ^"|pa in

da , an ficca ? Refpondet Paulus cap. z 1 . num hu-

lib. 4. erylipelata ab initio curanda cflc mida-.aji

refrigerantibus cum humiditate, nmymi™t^

autem aditringentibas, feu refrigeranti-

bus cum liccitate. Rationem redditGa-

lenus cap. 4. lib. 1. per loc. nam adftrin-

gentia poffunt cutem contrahere , 6c

poros conftringerc, 6c hoc modo exi-

tum matciia; biliofx praecludere, ne ex-

halct; qua; materia, fi dttineatur, ve-

hcmentius infeilat, quia calidior reddi-

turj £c cum acris fit , magis moleitac

dolore : adilringentia igitur vitanda ,

quia cutim contrahendo cryfipelas au-

gent. Sed quoniam Galenus in eryfipe-

late probat frigida humida. cur. cap. 4.

lib. i.pcrgen. utitur Omphacio, quod

eft aditringens? Refponfio ibi Galenus Objedio.

D 3 cu-

59

L I B E R

curat eryfipelas phlegmonofum , quod curatur etiam aditrigentibus. Sed inftat quis : eryfipelas phlegmonofum curari pofle adfiringentibus mitioribus, at om- phacium valcnter adftringere: Refpon- fio jGalenus utitur omphacio, non pri- ma rationc,fed tantum ad extrahendum fuccum e portulaca, fempervivo, um- Aetii cx- bilico Vei>eris: e quibus per fe folis co- pdlitro. piofus fuccus extrahi nequit. Animad- vcrtenda autem eft contradi£tio in Ae- tio, cap. f o. lib. 14. fcribit enim exqui- fitum ciyfipelas curandum refrigeranti- bus & adltringentibus j paulo tamen poft addit eryfipelata expofcere hume- ctantia, & rcfrigerentia. Qu"a: tamen conciliatur dicendo , Aetium rcfpicere qualitates primas, vel in codice men- dum eiTej de hume£tantibus enim, & refrigerantibus in. quibufdam codicibus nulla fit mentio. In quibufdam tamen exemplanbus menda hxc fublata elt. Praetefea caveant juniorcs, ne Avicen- na; in curando eryfipelnte confilium fe- quantur, qui refrigerantibus, & vehe- menter adltringentibus utitur j contra quam Graeci,aiiique Arabes. Hac enim ratione, ftipticorum ufu, materia bilio- fa magis infigitur, craffiorque redditur, quam ut poltea facile difcuti a digeren- tibus poffit, unde fiepe indurati tumo- res , livores , ac nigrores in membro contingunt.

Mattiise Quamobrem eryfipelas exquifitum re- refrigenn-f, jgcramj!3US humedtantibus curandum

Irpclate^ ~P&* "t ^unt Lattuca, Po/ygonum, Len- ticuta palujiris , Portu/aca , Pfy/lium , Sempervivum , Umbi/icus Veneris , Cucur- bita, So/anum, Mandragora , Pomorum ■ fiuccus, Glaucium , Vio/a , item fuccus Pa- paveris , & Hyofcyami, Cannarum viri- dium fo/ia & omnia refrigerantia, quaz aqueo veluti humore afperfa funt. Ex his varia fiunt compofita, ut 0/. viol.ovi a/bum £5? Acetum fimu/ mifta; fimiliter Phi/onium quafifatum cum fiucco Cucume- rum-y irem rafura Cucurbita9 cj? Cucu- meris, 13 Portuiaca , contrita fimu/ mi- fta , & impofita : aqua admodum frigida quibus aliquid Opii admificetur, aut fucci Papaveris, aut Cicuta, aut Mandrago- ra. Hxc propofica tuni fimpliciaj tum compofita, alia funt valentiora , alia mi- tiora , alia mediocria. Licet etiam in omni eryfipelate refrigeratio fatis inten- fa fieri debeat jvaria tamen ha:c effe po- teit intenfioj major enim eft in puro, quam in non puxo^ feu phlegmonofoj

P R I M U S 60

major in juvcnc, quam fenej tcmpori- bus calidis, quam frigidisj itcm in par- tibus remotis a parte principe jintcnfior in biliofi humoris redundantia multa , qudm modica. Dcfcribitur etiarn a Ga- leno ad refrigerandum eryfipclas, Cera- tum , quod refrigerans appellatur j fit enim ex oleo Rofato, Omphacino, Cera a/ba, Aqua, & modico Aceto, cap. 12. lib. 1. fimpl. cap. 1 3. lib. 14. meth. Pro- bat etiam Galenus Diaglaucium. Sed in penuria medicamcntorum Gal. Ace- tum, cjf Aquam mifcet, ac imponit. Ego prae. cieteris unum eligo , quod vulgo Linimentum fimplex dicitur: at curan- dumeft, ut fiat recens, alioquin ranci- dum cvadit, & magis calefacit, quam refrigerat. Fit autem c Cerato infrige- rante Galeni jam propofito, 6v ex Un- guenro magiftrali , cujus hax eft de- lcriptio.

^,. Ccruffe /ota. unc. viij, Litbargyrii loti. unc. v. 01. Rofi fcj.

Thur. pulverif. unc. j. £5? drach. ij. Succi Solani. unc. v. Cera a/ba. unc. iij. F. Unguentum.

Infrigidans Galeni tale eft.

94. O/.Rofib}.

Cera a/ba. unc. iv. Abluantur pluries in Aqua fifnpl. & F. Ceratum.

Ex hujus utriufque aequis partibus componitur , quod Linimentum fimplex dicitur. In his medicamentis admini- ftrandis obfervandum eft Galeni prasce- ptum, cap. 4. lib. per gcn. non modo eryfipelati actu frigida effe imponenda, fed etiam frequcnter immutanda; nam ubi incalefcunt , magis nocent , quam juvant. Paulus cap. 21. lib. 4. non tan- tum frequenter immutat medicamenta, fed etiam perliquida ufurpat, aut fpon- giis madefactis abiuit eryfipelata. Pof- fumus etiam uti linteis imbutis herba- rum fuccis , & foliis carundem herba- rum. Refrigerationis terminum docet Galenus. cap.4. lib. 1. x. y. tantifper enim refrigerandum , doncc vehemens ardor ceffet: quod dignofcitur, tum ex cegri teflimonio, qui fatetur fe non tam infignem percipere calorem, tum ta&u, tum colorc mutaro ad naturalem partis

fanse

6i DE TUMORIBUS PRy£TER NATURAM. 6%

fana: colorem, vel prorfus,vel quodam- modojhic enim eft indicium materiam, quce facit eryfipelas , a refrigerantibus efle propulfatam. Refrigerato ergo fa- tis eryfipelate,dein a refrigerantibus ab- itinendum , ne calor partis exiftingua- tur,parfque ipfa contrahat colorem,aut fufcum, aut nigrum, & fic corrumpa- tur : id quod & Avicennas monet.

At fi tota materia non fuerit evacua- ta, tunc, fecundiim Galenum, ad con- traria tranfire oportet, id eft, ad Dige- rentia, quas reliquam materiam , quce remanfit, evacuent. Cujufmodi eft, fi conficiamus Cataplafma e farina Hordei, HMiiii , Fabarum , aut Lupinorum cum Mclle. Quod fi abftinuenmus a refri- gerantibus, priufquam pars, vel livida, vel nigra evadat, pra:cipitGalcnus,cap. 20. lib. i. ad Glauc. partes affe&as pri- mum aqua calida plurimiim effe foven- das. Ad quod etiam conducit muria^ aqua marina , & aqua , cui fal fit adje- clum^ aqua thermarum, kSc. Deinde m- cifionibus fcarificanda pars. Poftea Em- plaftrum cfarina hordeacea calidum im- ponendum. Interdum cataplafmati ace- tum, vel muria utiliter mifcetur: ea ra- tione, ut materia, quae ob medicamen- tum nimis refrigerans concreta eft , va- cuetur, & calor partis nativus, qui fe- mi extindtus eft a frigido, revocetur. Et quia materia , qua; coacta eft, va- cuari non poteft , nifi fundatur : ideo Gaienus prxcipit perfufionem aquae ca- lida:, autmarinae, aut fomentum ; fic enim humor concretus funditur. Dein- de prxcipit incifionem, ut evacuentur humores , qui jam funt quodammodo commoti. Ultimb prascipit cataplafma- ta , qux habeant vim exficcandi reli- quum materiae. Perfufio quoque revo- cat calorem innatum, a frigido exflin- 6tum. Recte etiam eryfipelati liventi imponitur ceratum rofaceum , cui ali- quid calcis fic admiflum: viva quidem calx mifcenda cft , fi corpus fit robu- ftum, finmiruis, lotam calcem ufurpa- bimus. Viiiliter imponitur etiam Co- riandrum cum polenta , £5? pane \ Lolii fe- men , fjf Folia e vino trita , c5*' impofita , Tuffilaginis folia cum Melle trita ; ^uin- que folii radix cocla in Aceto , fjf trita , Sal ex Aceto illiturn, aut cum Hyffopo im- pofitum j fgulorum terra, cum Corian- dri fucco , fecundum Aetium : infuper Calamintha , y Pulegii^ fj? Betonica de- coclum; atque etiam herbaj ipfae contu-

{x , & impofitas , Demum omnia ea , quje vim habent difcutiendi, folent efle valde opportuna,liventi eryfipelati :qui- bus addatis decoclum Scordii, quod miri- fice calori emorienti fuccurrit.

Hic ponendum effet caput de eryfi- pelate in facie fed ne omnia invertantur remittimus le&orem ad finem pag. ubi de eo.

C a p. IX.

DE OEDEMATE.

Tumor a pituita procreatus Galeno , Nomeli, & pofterioribus dicitur cedema , Grascis ol^Yj^ct. Licet cedema apud Hip- pocratem, & prilcos medicos generali- ter fignificet omnem tumorem prceter naturam, ut refert Galen. comm. aph. 24. fedt. 4. & alibi. Et his etymon iuf- fragari videtur: ciJWifj feu oV^jttct, nil fignificat aliud, nifi eminentiam. Nos hic cum Galeno oedema appellabimus tumorem a pituita procreatum -y quem Hippocrates com. 34. lib. 1. prognoft. nominat cedema molle: Avicennas vo- cat undimiam.

Provenit a pituitofo humore in ali- Generatio quam partem influente. Pituitofus au- ^dematis. temhumorin noftro corporeduplex eft: unus proprie,alter,improprie pituita di- citur. Improprie dicitur pituita, quce quotidie vel excreando, vel vomendo, vel e naribus educitur. Propria pituita duplex eft: alia,quae in ventriculo,alia, qure in jecore gignitur. Quac gignitur in ventriculo, fi per venas mefaraicas ad * jecur traducatur,coquitur a calorejeco- ris,6cinfanguinem vertitur,quicompor- tatur poftmodum per venas. Pituita au- tem in jecore genita nihil eft aliud , quam frigidior, & humidior pars maflk fanguinerej hsec enim mafla c quatuor conllat humoribus, fecundum Gal.cap. f . lib. de atra bile. Oedema igitur po- tiflimiim provenit a pituita illa, quae in mafla fanguinea continetur. Si igitur accidat , ut adaugeatur in quantitate , irritata expultrice facultate a copia ma- terias jinfurgit hasc facultas ad expellen- dum , & excitat cedema, quod vero ce- dema dicitur faftum fcilicet a pituita naturali, quce qualitate frigida eft, 6c humida, confiftentia tenuis, colore al- ba , gultu vel infipida , vel fubdulcis. Si autem recedat a fua natura in qualita- te: hoc fit, vel in fui fubftantia, fi mu- tentur ejus naturales qualitates , ut fi

eva-

63

LIBER PRIMUS

<4

evadat acida, aut nitrofa ; item gluti- nofa , aut crafla : unde fiunt tumoris hujus differentice ; nam fi falfa fuerit, & nitrofa, efficit in capite tumores, qui cum parvo ulcere oriuntur, & achores dicuntur; fi verb fuerit crafla, & glu- rinofa, excitatur tumoris fpecies, quae fcirrhus dicitur. Si pituita recedat a natura , per admiftionem fanguinis fit cedema inflammatorium ; fi per admi- ftioncm bilis, fit cedema eryfipelatodes; fi melancholia; , cedema fcirrhofum. De quo Nos alii differentiis omiflis agemus de cedcmate cedemate vero, fa£to a pituita naturali, hic agatur. frigida, humida, tenui, albida, infipi- da, vel fubdulci Porro cum tale cedema oriatur in partibus internis, & externis, nos de externo agemus. Eternum rur- fus eft univerfale, ut anafarca, vel par- ticulare, cap. 2. lib. 3. de fym. cauf. De particulari, quod proprie cedema dici- tur, nos loquemur. Solet hoc oriri in omnibus partibus externis ; fed potifli- mum in manibus^ct cruribus ; ratio eft, quia artus funt longinqui a fonte caloris, nimirum a corde, & fua natura funt fri- gidi, quia componuntur e partibus fri- gidis, ideb merito incurrunt in cedema. Modusge- Generationismoduseft idem,qui in aliis ncrauoni. tumoribus, curo enim gravatur natura a pituitas redundantia , infurgit expul- trix ad expellendum, & ita a majoribus vafisad minora detruditur pituitofus hu- mor, qui detetttus a denfitate cutis^col- ligitur in mufculofa parte, & facit tu- morem cedematofum. Definitio. Eft autem cedema tumor mollis, la- xus, indolens prementi digito cedens, a pituitofa materia, feu fpiritu flatuofo procreatus. comm. 24. lib. 1. prognoft. ltb. 2. adGlauc. Tumor, qui a flatu fit , diftincta eft tumoris fpecies, fecundum Galenum; addit tamen Galenus, cede- ma etiam fieri a flatu, quia dum pitui tofus humor a calore alteratur,qui nun- quam eft otiofus vaporem quendam a pituita folet elevare. S*"na. ^ic autem dignofci debet cedema. j Primum eft tumor mollis,& laxus:qu£e mollities, & laxitas provenit ab humo- i. re tenui pituitai. Deinde eft indolens; nam pituita nullum facit dolorem. cap. 1. lib. 2. per loc. non enim folvit unita- tem. Et his fignis diltinguitur xdema ab inflammatione, eryfipelate, & fcir- rho , & aliis tumoribus ; qui aut duri 3. funt, aut dolentes. Tertio, oedema di- gitis prementibus cedit. ViUetur hoc

fub mollitie contineri:quia molle id eft, quod in profundum cedit, cap. 4. lib.4. meteor. quod fimiliter fit ob humoris humiditatem. Sed Galenus ait Hippo- cratem hoc figno oltendere velle, cede- ma ita cedere digitis, ut fovea relinqua- tur, quod maxime proprium eft oede- matis fignum. Addi his fignis poteft, e fententia Avicennre, quod fit apofte- ma album, & fine calorc: album eft, quia pituita eft alba:fine calore,6c imo cum frigiditate , quia ciim pituitofus humor fit frigidus , & humidus, pro- culdubio contrahitur intemperies frigi- da: ficut in inflammatione, eryfipelate, &c. contrahebatur calida. Si figna non fint pura, fed confufa, & mifta, defi- gnatur cedema miltum.

Caufa immediata eft humor pituito- Caufiu fus, redundans in totocorpore; quem pariunt res non naturalcs, nimirum aer frigidus , & humidus , cibi pituitofi, nimius fomnus , nimium otium , defi- diofa vita &c. Interdum hujus redun- dantia habet caufam internam nimirum dyfcrafiam frigidam humidam, vel ca- pitis, vel ventriculi , potiflimum jeco- ris.

Quoad prasfagium, notandum, Gal.Prognoi. cap. 10. lib. 2. ad Glauc. dicere, cede- ma ahud efle accidens, aliud morbum. Oedema accidens eft , quod maxime contingere folet in cruribus 6c manibus, interdum etiam in hypochondriis , & folet confcqui phthifin, hydropem, aut cachexiam, in quibus vel ob refrigeratum jecur, vel imbecillitatem omnium par- tium, ob diminutam earum co&ionem, generatur tumor pituitofus; hujufmodi cedema ratione fuarum caufarum , uc plurimum folet terminari ad mortem. Oedema vero , de quo agimus , quod morbus eft, 6c non fuccedit aliis mor- bis, facit aegritudinem diuturnam , & minori cum pejiculo eft, com. 24. lib. 1. prasfag. diuturnus quidem eft mor- bus, quia frigidus, ideoque calor, qui concoquere debebat, eft debilis: mino- ri autem eft cum periculo, quia dolore vacat. Durum autem oedema , quod Hippocrates ita vocat, elt cum dolore, Sc cft morbus periculofus.

In curando cedemate oportet diftin- Cur*oe- gtere num proponatur cedema accidens, ^1^1^' an oedema morbus. Si pioponatur ce- /ympto- dcma accidens, magis folliciti efle debe-m»» mus de ipfius caufa, ut curetur phthifis, cachexia, authydiops. 5edh«ccede-

mata

65 DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 66

mata huc non fpectant, nifi adeo excre- fcant ut molefta fint : in quo cafu mo- net Galenus reprimentia, & mitigantia efTe opportuna; ideoque fricanda crura Oxyrrhodino , vel Oleo cum Sale , vel Oxyr- rhodino Sal habente , & iis medicamen- tis, quaz poffunt mitigare, feu reprime- re magnitudinem oedemays. Curaoe- Aggrediamur modo curationem ce- dematis , dematis 5 °,uod morbus eft , non fympto-

nWbus11 ma' & 9uod a Pituitofa fluxione gene' quoad ' ratur : in quo curando oportet pugnare caufam adverfus pituitofum humorem , primum extemam ,Drohibendo generationem ipfiusjfi enim dentem gcncratur ob lntempenem frigtdam ventriculi, hxc corrigenda : fi fit a cau- fisexternis, hae omnes auferendse, ita ut eligatur aer calidus, & ficcus, cibi ficciores, ut carnes filveftres, Avicula montanoe , Panis bifcotlus , Vinum tenue , album, non admodum potens\ plus vigi- landum quam dormiendum, motus po- tius quam quies convenit, nifi cedema fir in cruribus. Secundo , humor ge- nitus, & redundans evacuandus eft phle- gmagogis, \11Melle rofato folutivo , Man- na, Speciebus hiera , diaphoen. Turbith^ Agarico. Formula poteft effe talis. Elecluarii diacatholici. drach. vj.

lenitivi. drach. iij. Agarici trochifc. fcrup. iv. Cum Saccharo F. Bolus. Maxime probantur Pilul<e Cochia, de Hermodaclylis ,de Aiarko Mef Prae ca> teiis auiem Cochia laudantur, quas hu- moreni pituitofum tenuem mirifice io- lent purgare. Et cum minera pituit£e lit ventnculus, bonum erit vomitu uti : qua in re prodeft Oxymel cum aqua cali- da, Decoftum itemRaphani &c. Neque ab re erit ufurpare fyrupos, qui prsepa- rant humorem pituitofum, ut eft Syru- pus de Betonica , de Stoechade , Mel. rof. Oxymel, rad. Fan. & Petrofel. qux fo- lent vacuare pituitofum humorem etiam per urinam. Si humor fluat ad partem affectam, prohiberi debet, vel interci- piendo defenfivis, vel ad contraria re- vellendo friftionibus, balneis, inunctio- nibus calidis, & digerentibus; vel re- pellendo procul ab affecta parte. numorem ^uoad humorem influxum, cum ce- influxum! dema morbus partim in quantitate , pamm in qualitate ; ratione qualitatis frigidae , 8c humidas , indigemus cale- faaentibus, & exficcantibus : ratione quantitatis , egemus vacuantibus : Sc cum materia confittat, vel in exiguis vcnis,

vel extra; & extra, vel in fpatiis, vel in poris; fi exfiftat in cxiguis venis, re- pellentibus eft propellendus humor; fi extra, digerentibus. Licet enim humor fit frigidus, competunt tamen repellen- tia. Sie enim & Gal. in 1. per loc. re- pellentibus utitur in achoribus tam bi- liofis, quam pituitofis; fed in biliofis, refrigerantibus tantum , in pituitofis ve- ro adftringentibus, nimirum , valentio- ribus repellentibus , quse frigida funt, & ficcantia. Porro cum fcopus cedema- tis curandi duplex fit, alter, ut materia digeratur,alter,ut fluxio fiftatur;fcien- dum in principio digerentibus repellen- tia debere mifceri, ita tamen ut dige- rentia praevaleant, quia oportet explerc fcopum ratione qualitatis materias. At in progreffu folum digerentibus uten- dum. Hoc enim modo Gal. curavit omnia cedemata. cap. 3 . lib. 1. ad Glauc. cap. 4. lib. 14. meth. ubi fpongiam no- vam expreffam in aqua, quae parum A- ceti habet, ligat fupra partem affeclam, ea ligatura, & fafcia , quibus ligantur fradtura;. Ubi notari poteft miftus mo- dus curandi , per repellentia, & dige- rentia Gal. enim quatuor proponit, ni- mirum fafciam, fpongiam, acetum,8c aquam. Ad repellendum, utitur fafcia, & aceto. Fafcia enim circumducla fu- pra partem affedtam valentius ftringit; deinde hinc inde circumducitur non ita ftriclre; 5c fic exprimit humorem a par- te affccta ad alias partes, hinc inde, fu- pra, & fubter. Acetum vero repellit, & abfumit pituitam , & cum tenuium fit partium , penetrat. Spongia vero, & aqua digerunt humorem pituitofum. At dices, digerentia funt calida, & fic- ca; aqua eft frigida, 8c humida: quo- modo ergo digerit ? Refponfio , Gal . cap. 8. lib. 1. fimp. ait aquam digerere: nam in pifcatoribus manus, & pedes corru- gari videmus , quae corrugatio nihil aliud eft, quam evacuatio humoris,qut antea fpatia replebat. Sed , ut verum dicam, Gal.non potiflimum hac de cau- fa ufurpat aquam , fed ad obtundendam aceti acrimoniam , quae caufa ab ipfo non affertur lib. 2. ad Glauc. nec lib. 14. meth. fed cap. ip. lib. 1 .fimp.Quod hoc fit verum, patet; dicitenim: oportet parum aceti cum aqua mifcere, 6c fi ce- dema non quieverit, plus aceti mifcen- dum , ita tamen ut bibi poflit, nam a mitioribus inchoandum : addit etiam, in corporibus duris plus aceti pofle mifce-

E ri.

6?

LIBER PRIMUS

68

ri. At fi fuerit oedema fupra nervos,aut tendines, minus aceti mifcendum. De- mum fpongia ufurpatur ad digerendumj quia cum ficciflima fit, poteit cohibere omnes humiditates: prasterea, cum ni- trofa; qualitatisfit particeps,hac ratione calida eft , & dcterforia, & ad digerendum opportuna, talis autem oportet, ut fit novaj fpongia enim aqua dulci afpcrfa non amplius habet nitrofam qualitatem : proinde, fi non erit nova fpongia, ab- luenda erit ex aphronitro, & nitro^ cj? lixivio deJlillatOjitem ex aqua maris ,aqua Medica- /alita, balueorum Patavinorum , &c. Si menta va- hoc medicamento oedema non fedatur; knnora. aqUX^ & aceto admifcendum eft parum aluminis j quod prasftantiflimum eft , quia miftam habet facultatem digeren- tem, & repellentem. Si nec his feda- tur, fortiora funt apponenda: cujufmodi eft, quod ab Avicenna proponitur : ni- mirum , fi fpongiam madefaciamus in aqua Calcis, cui fuccus Myrti fit admi- ftus. Demum , fi cedema adhuc per- fiftat,& diutius protrahatur, Gal. lib. z. ad Glauc.curat per fola digerentia,pra> tcrmiflis repellentibus > primum enim particulam ol. inungit , dcin fpongiam e lixivio apponit, 6c vehementius ltrin- gitj Verum Avicennas medicamentum eft efficacius, ex aqua Calcis: in cujus ufu notandum , ut fpongia comprehen- dat undique omnes cedematis partes j alioquin fequenti die invenitur humor affluxifle ad eam partem , quae fuit fpon- gia nudata. In fpongia; defectu fimili- ter uti poflumus linteis madefadtis, aut in aqua calida, aut lixivio, & fuperli- gatis. Proponuntur,8c alia medicamen- ta, ut eft oleum rof. cum Aceto, Sale^& Sulphure combuflo , ana partes aequales : quod medicamentum convenit in au- gmenti principio: fi augeatur quantitas ialis, & fulphuris, conveniet quoque in principio ftatus. Serapio aitEmplaftrum e raclice Cucumeris Afinini (quas proprie- tate pituitam attrahit) cum farina Hor- dei, conferre cedemati , in augmento, & ftatu. Branca urflna folia contrita,& cum axungia porcina veteri mifta^ utili- ter imponuntur. Calx viva , trita^ £s? cum axungia porci mifla , cedematibus diuturnis prasftantiflimum eft remedium. Sed antcquam imponatur medicamen- tum , monet Avicennas fi icandam ef- fe partem, ut juvetur penetratio medi- camenrorum.

Et hasq Oedematis eft curatio. Quas quamvis per infenfibilcm fiat evacuatio-

nem , Hippocrates tamen comm. 27. ^um a" lib. i.prognolt. ponit curam ceJcmatii cu.im pcr per luppurationem. At verum cedema fuppura- vix fuppurari poteft , quia aftc£his eft tionem frigidusj in fuppuratione aurem requi- ritur calor. Solus Hippocratcs propo- nit hanc curam, fcd non in omni ccdc- mate , fed in oedemate circa ventrcm. Ait enim oed?ma in vcntre fatigans mi- nus facere abfccffum , quam quod in iliis , minime vero omnium fuppurari partcs, qux fub umbilico funt. At Ga!. in corara. ait cedema magis fuppurari in iliis, quia ea fedes calidior eit. Rcfpon- dendum autem in iliis, & cruribus non fuppurari cedemata, quia has partes ma- gis Cunt longinque a caloris fonte. Sup- purantur autem ocdemata inventre, ex Hippocr.fententia. Sed addit tex.3f.ft1p- purari,ubi tranfierintfexagefimum diem. Et optime , mea fentcntia , loquitur j fta- tuit enim evenire cedemati diuturno , quod contingir in empycmate, ck dcftilla- tione pituitx ad partes pectoris : quae , erfi natura fua frigida cft, & infuppurabilisj ob diuturnam tamen moram a calore al- terata fit purulenta. Sic quoque oede- ma diuturnum curari poteft pus moven- tibus, ut Diachylon cum gummis , aut ra- dicibus lAliorum , Althaa , & Malva ; coctis, & contufis, deinde admifto adi- pe gallinaceo , aut fuillo. Ubi tumor fue- rit fuppuratus aperiendus ferro,vel cau- ftico: deinde foramen apertum fervan- dum, quoufque purgatus fuerit abfcef- fus, cum Refina, Terebinthina^ Thure^ 13 Melle , & in dies adaugenda mellis quantitas , ad majorem deterfionem ; poitea cavitas carne replenda, hyeme, Unguento Ifldis , adtate, de Tuthia, me- diis temporibus de Betonica. Ultimo ci- catrix inducenda, aut cerato diapalma, aut linamentis ficcis.

C A p. X.

DE FLATUOSO TUMO RE.

Habet hic tumor cum cedemate con- Nomeni junctionem : ideoque jam ejus tra- ctationem inftituimus. Vocatur tfiQv- (nyua, inflatio; ab Avicenna, Apoftema ventofum.

Fit hic tumor, fecundumGal.cap.4. Genera- - hb. 3. meth. cap. 7. lib. 14. meth. ubV10' flatulenta materia in aliquam partem co- piofior acceflit, aut ibi collccta, in tu- morem partem attollit. Porro hic fpi- ritus flatuofus,fecundum fui fubftantiam craflus eft, & vaporofus, qualis cft aer

in

Flatum cauft.

Differen- tia flatuofi :umoris.

69 DE TUMORIBUS P

in auftrinis conftitutionibusj non autem aereus eft, 6c tenuis, qualis eft fpiritus, qui in noftro corpore fecundum natu- ram continetur, aquilonari aeris confti- tutioni iimilis cap. 7- lib- 2- ad Glauc- Hujus flatulentas materice caufa mate- rialis, eft pituita crafla, lenta, vifcida, nimirum pituita , quae vitrea dicitur a Praxagora, cap. 6. lib. 1. ad Glauc. Ef- riciens caufa eft calor non adau&us, ne- que imbecillis , fed tantum diminutus. Si enim materia pituitofa crafla fit in corpore, 6c calor fumme fit imbecillis , nullus generabitur flatus: quia talis ca- lornon poteft materiam alterare, 6c in flatum vertere. Contra fi calor fit po- tens, materia verb tenuis, nullus gigne- tur flatusi quia ob fortem calorem te- nuis materia in halitum diflipabitur. Qtiod fi calor fit potens , 6c materia cralTa, ac vifcidaj fpiritus quidem ge- nerabitur flatuofus, fed exiguus, 6c bre- vi tempore durans* quia a potenti calo- re diffipabitur infenfibili tranfpiratione. Caufae ergo fpirittis flatuofi funt , pitui- tavifcida, feu vitrea, 6c diminutus ca- lor. Hinc Galen. ait cap. 2. lib. 3. de fymp. cauf. flatuofum fpiritum fieri a fuccis pituitofis, a calore dificiente in halitum folutis. Nam pura frigiditas non facit flatum,quia nec attenuat,nec conficit, nec alimentum diflblvit: for- tis verb calor cum longo intervallo hu- mores fuperet, plus attenuat, quam re- quiratur pro flatu inducendo. Qyod li humores flatuofi fint , 6c calor fortis: gignitur quidem fpiritus, fed exiguus 6c non diu durans. At calorj qui in hu- mores diminute agit, eos diflblvir quo- dammodo, fed non relolvit : unde ori- tur fpiritus flatuofus. Sic ut fit extrin- fecus in magno mundo : nam in frigidif- fimo aeris ftatu , ut flante borea , aut calidiffimo arftatis tempore ambiens aer eft purus, 6c ferenus, ftatus autem ae- ris, inter hos medii, nebulam gignunt. Ita etiam in animalis corpore flatuofi fpiritus non gignuntur, dum calor, vel iumme eft imbecillis, vel mmium vehe- mensj fed ftantibus intermediis. Flatus porro genitus in tumorem partem attol- lit,quia exire nequit e corpore,ob par- tium denfitatem.

Solet hujufmodi tumor oriri in pluri- mis partibus, tam internis, quam exter- nis: interdum enim fub cute, interdum in vifcerum membranis , interdurn in ventriculo ,' & inteftinis , interdum in

R^ETER NATURAM. 70

peritonazo oboritur tumor flatuofus , prscipue vero folet occupare articulosj quia partcs hae habent diminutum calo- rem, & refertce funt pituita vifcida, & adeft denfitas partis ; provenit autem pituita hasc e tendinibus , membranis, ligamentis, & fimilibus quas in articu- lis confiftunt. Flatuofus hic tumor fe- cundum Aviccnnam duplex eft : alius fit a vapore levi, 6c affimilatur althebe- gio : (althebegium eft tumefaclio qua;- dam fimilis cachexia;, qux provenit e vitio hepatis, & malo corporis habitu: iuntque tumores fimiles iis, qui oriun- tur iub oculis, & in facie eorum, qui multum dormiunt.-ejufdem etiam 6cge- neris eft tympanitcs.) alius tumor fla- tucfus fit a vapore ventofo, & ab Avi- cenna mflatio dicitur. Prior tumor,qui malum corporis habitum fequitur, cu- ratur curata ipfius caufa; idebque de al- tero flatuofo tumore, qui morbus eft, nos agemus.

Generatur hic tumor flatuofus c pi- Locus gc. tuita fluente a venis majoribus ad mino- nerationis res, donec ad minimas deveniat, £c in fljtuspro- iumma ad partes frigidas: in quibus dum pofm' confiftit, a diminuto calore partium a- gitatur, & alteratur, & fic vertitur in flatuofum fpiritum,qui detinetur a den- fitate partium. Interdum autem flatuo- fus fpiritus generatur in venis majoribus, 6c fenfim excurrit per majores venas, donec perveniat ad partem, in qua fir- metur. Interdum licet nulla pituita craf- fa adlit in toto corpore; generatur ta- men flatuofus fpiritus e pituita alicujus partis, qua: ob imbecillitatem partis in tumorem attollitur ; puta, quae propter contufiones, vel alias caulas fit imbecil- lis,ut non probe coquat aiimentum pro- prium,unde reiultat crudus humor,qui a diminuto calore exagiiatus in ventum vertitur.

Cognofcitur autem hoc modo. Pri-Signa. mum compreffus hic tumor veftigium, feu foveam non relinquit, Sc fic ab ce- demate diftinguitur. Deinde, ciim per- cutitur , fonitum , feu tympanum efli- cit, quod eb magis contingit, qub in majori cavitate continetur j nam inclu- fus ventus , Sc percuffione commotus exitum quaerit, 6c non inveniens, fer- tur ad latera, facitque ftrcpitum: quo figno diftinguitur ab omnibus aliis tu- moribus. Tertib, in cavitate fenfibili detinetur j hicc enim natura eft flatuoii fpiritus, ut in cavitate contineatur, 6c E z con-

;

71

L I B E R P R I M U S

72-

Caufa.

continuus fit non fparfus in porofitati- bus, aut fpatiis. Quarto , Avicennas addit renitentiam manus comprimentis. Quintb , ' Guid: ait lucidum quendam fplendorem apparere in ejus fummitate. Sextb, non perpetiio, fed interdum do- loradeft, ob nimiam diftenfionem. Se- ptimo , adeft fenius dolorofus fpiritus percurrcntis per corpus, quod tum con- tingit, cum fpiritus in venis majoribus generatur.

Caufa tumoris flatuofi eft pituita craf- fa : qua? interdum nullam habet caufam, praeter cxternam. Sunt autem hae, aer frigidus , & humidus , nubilus , qualis in auftrinis conftitutionibusj cibi crafTi, ut legumina,cafeus, caftanea;. cochlea:, nimius cibus, & potus , otium, & de- fidiofa vita,nimius fomnus, hsemorrhoi- des fupprcflie , alvus itri£ta, percuflio, feu contufio. Poteft enim tumor flatuo- lus ficri a percuflione , & contufione, licet pituita in toto corpore non iedun- det, fed generetur a parte percufla. In- terdum caufa redundantias pituita: eft interna, & dependct aut e capite, aut intempcrie frigida, & humida ventricu- li. Redundantia igitur pituita: craflas has habet caufas. Alia caufa eft dimi- nutus calorj cui additur denfitas partis, quas egrefliim prohibet. Prognof. Quid fit dc hoc tumore prxfagien- dum, optime cognofcetis, fi diftingue- tis tumorem flatuofum, qui iequitur ca- chexiam ab eo, qui oritur fine prasce- dente morbo ; nam prior periculofifli- mus eft, propter morbum periculofum: alter non eft periculoius, fi modo duac adfint conditiones: prima, nifi adeo fit magnus, ut propter magnitudinem fiat periculofusj Ikpe enim vidi genu occu- pantem ad mortem terminafle, propter magnitudinem. Alia conditio eft , quan do oritur cum dolore,8c anxietate, quia portendit materiam efle venenofam ideo tumor ille tunc eft periculofus.

In curando tumore flatuoio , primo habenda ratio caufarum externaium. E- ligatur aer calidusj £c tenuis: cibi cali- di, 8c ficci, attenuantes, & flatus di- fcutientes, ut Panis probe coclus , cui Sal ft admiflum^ aut Cuminum aut Fccnicu- lum. Potus fit aqua colla, carnes fylve- flres ajfc-e. Vitentur flutulcnta Piolunt aromata, vigiliae, motus. Si adfit in- temperies aliqua vifcerum, e qua gene- rctur pituita, eft corrigenda. Redun- daniiu humoris in toto corpore, vacua-

Curatio , totum corpus re fpiciens.

tione curatur: nimirum vcnx- fcctione, cc purgacione. Humore pituitofo craf- fo redundante, videtur folum conveni- re purgutio. Poflumus uti pilulis de aga- rico Mef. de hermodaclylis , 8cc. Non modo probantur purgantia, fed ctiam prasparantia, extenuantia, £c incidentia pituitofum humorem. Galcnus laudat decoblum Nympha* , Rut<je , Fiticis. Uti poflumus jyrupo dc 1 lyjfopo ,Pulegio, Oxy- mclite jcillitico. Pixnarati humores eva- cuandi. Et fic aufertur prima caufa. Se- cunda etiam eit amovcnda, qusc eft ca- lor diminutus , qui roborabitur cibis optimis, & potu vini aromatici , in mo- dica quantitate : fpeciebus aromaticis, ut funt Antidotum Diacyminum , Diacala- mmthes , Diagalangce , Aromaticum rofa- tum majuS) &c.

Ablatis caufis,ad partem affc£tam ve-Euacuatii niendum: in qua indicatio eit vacuandi e^^e humorcm flatulentum. Et quia e Pau-a ' lo, cap. 28. hb. 4. duo prohibent fpiri- tus flaiulenti evaporationem j unum den- fitas partis, alterum craflities flitulenti lpiritus: ob id Galenus cap.rS. lib. 2. ad Glauc. ait duas oboriri indicationes ra- refaciendi conftnctum , Sc extenuandi craflum. Extenuatio fit per ea , quas lunt tenuium partium. Rarefacientia ea aflumi debent , quas habent vim mol- liendi : cujufmodi eit medicamentum , quod conitat epice, rcfena terebinthma , cjf adipe leonino , aut taurino : item quod e fordibus balnei , calce, & fycomoro. Li- xivium pra:terea nova fpongia lmpofi- tum bene facit : in cujus penuria Aphro- nitrum iumendum , quod non fit lapido- ium, fedfpumoium, & facile liquetur. Prxterea Oieum de cera chymico modo ex- tratlum. Mcdicamenta autem hasc va- riari dcbent, pro denfitate membri ma- jori, velminori: pro varietate craflitie flatulenti fpiritus: pro majori, vel mi- nori caliditate membri, pro ratione fi- tus profundi , aut fuperficialis , fenfus acuti, aut obtufi. Scd notandum, an- tequam medicamenta imponantur , uc pars foveatur fpongia madefacla in decoclo Ruta, Jnijorum, Pulegii, Calamintha, Betonica^ &c. prretcrea cinere Vitis , & ghiercus in aqua coclo,6c colato fa;pius, donec aqua pungat linguam : hac aqua excepta jpongia, aut linteis parti appone- tur-3mm valentifliiiie flatusdifcutit.Vel: ^t. Sordium balnei , quantum lubet .

Calcis vivaqf.ad injpiffandum fordes. F. Emplaltrum.

Sera-

4

73 DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 74

Serapio probat Ceratum e pulvereHyf fopi, ol. Anethino^ & Cera. Prasftan- Eiflima etiam funt Semina Apii, Anifi, Rut<e, Ammios , &? Cymini. Quod fi tumor flatuofus fit in profundo, cucur- bitula ficca apponenda, ut attrahat. In hoc cafu Lixivium cineris farmentorum Vitis linteo appofitum , & Calcis multum juvant, fi modo inungatur pars prius ol. Anethino.

Quod fi dolor flatuofo tumori adjun- ftusfit, quodfolet contingere maxime e contufione: monet Galen. ut folo lixi- vio utamur, cui fi fapam, & oleum ad- mifcebimus, magis dolor mitigabitur.

Sapa cum vino nigro , exiguo aceto , & modico oleo mifceatur : iis fuccicla lana imbuta lenit dolorem. In fumma quan- do funt contufi mufculi, Galenus prze- cipit utendum medicamentum,quod fi- mul concoquat, digerat,& modice ad- iiringat. Si dolor urget, mitigantibus utemur: finminus, difcutientibus.

C a p. XI.

DE SCIRRHO.

Equonam Q< cirrhus, Grasce <nupoo; dicitur tumor itirrfuis dui us, a nonnullis Apoftema lapido- oriatur. lum, ab Avicenna Sephiros. Provenit autem ex humore glutinofo, craflo, vi- fcido, frigido , ut eft atrabilis , & fu- perexiiccata pituita. Omnes enim tu- mores fcirrhofi, aut funt ex atra bile, aut utiifque miftis.cap. 14.. lib. i^.meth. Humor autem pituitofus fcirrhum pro- creans non eil naturalis illa pituita frigi- da, humida, 8c tenuis, e qua fit cede- maj fcd eft pituita in qualitate peccans, ita ut quas fuit frigida, humida, & te- nuis, iacta fit crafla , glutinofa , frigi- da, & fuper exficcata. Id quod Galen. cap. 0. lib. de tum. prteter natur. tradit. Melancholicus , humor , e quo gigni- tur fcirrhus, eft humor melancholicus naturalis: ut docet Galenus in lib. de atra bile. Eodem loco Galenus dividit humorcm mclancholicum in naturalem, & practeinaturalem. Naturalem vocat, partem fanguinis crafliorem ,denfiorem , frigidiorem, quae veluti faex eft fangui- nis, 8c generatur in jecore, eftque den- fior, 8: durior chyli pars, quam calor nativus probe conficere nequitj eft ta- men naturalis , 8t utilis corpori , quia nutrit partes denfas,8c duriores, 8t fan- guinern denfat , roborat , 8c duriorem reddit. Melancholia: vero prieternatu-

ralis duas ponit fpecies. una eft , cum humor melancholicus fupra modum exuritur } 8c tunc talis oritur fpecies melancholix pratcr naturam,quam ne- que mufca; volunt deguftare. Alia fpe- cies fit a bile tenuefacTra, 8c fuperaffataj qus praedicla eft periniciofior. Guido duas alias fpecies ponir, quas nec Gale- nus prastermifit. Primaeft, ubi inflam- matio , aut eryfipelas e vehementibus refrigerantibus infignem duritiem con- traxerunt. Altera, quando melancho- lia naturalis mifcetur aliis humoribus} unde fiunt fcirrhi phlegmonofi , a;de- matofi, eryfipelatofi. Scirrhus ergo fit tantum ab humore melancholico natu- rali , ad quem reducere poffumus eryfi- pelas,aut phlegmonem induratam j quia languis ille, qui prius calidus erat, 8c tenuior, cum factus fit craflus, Sc fri- gidus j proculdubio cenfendus eft me- lancholicus humor naturalis. Quod fi Guido cum appellet prazternaturalcm , non reclamabo,dummodo concedat ha- bere eandem curationem, hoc eft , ex inflammatione indurata , 8c refiigerata non fieri diverfum fcirrhum abeo, qui fit a melancholico humore naturali in- fluente. Prastermittemus duas melan- cholia; fpecics prater naturam, a Galc- no propofitas, tam quas fit a flava bilc fuperaflata, quiim qux ab humore me- lancholico naturali exufto j quia ex his humoribusoriuntur ulcera cancrofa. Si- militer omittemus humorem melancho- licum aliis dilutum j quia cognita cura- tione fcirrhi a folo humore melancholi- co , cognofcetur etiam curatio fcirrhi ab aliorum admiftione. Quare fcirrhus gignitur ex humore melancholico natu- rali, qui eft frigidus, ficcus, craffus,8c a pituita crafla glutinofa. Eftque fcir- Definitio. rhus tumor durus , & indolens , pro- creatus, vel a crafla, & glutinofa pitui- ta, vel ab humore melancholico natu- rali.

Scirrhus eft duplex : exquifitus , & Differen- non exquifitus. cap. 4. lib. 2. ad Glauc. tia- Exquifitus eft tumor pra;t. nat. ienfu privatus , durus. Non exquifitus non eft omnino infenfibilis j difficulter tamen fentit. Oritur in partibus internis, ut liene, jecorc, 8tc. vel in externis} de quo hic folo agimus. In externis e lib. 1. fimp. oritur potiflimiim circa muicu- lorum capita , quia hujufmodi partcs aliis funt denfiores, ob id magis indura- tur: 8c proptcr hanc rationem Galenus

E 5 di-

75

LI13ER P R I M U S

dicic pulmonem , jecur & partes molles vix pofle fcirrhum contrahere.

Cognofcitur fcirrhus e fignis fequenti- bus. Primum : tumor eft fine dolore. Secundum : cft tangcnti durus. Ter- tium: fi non fit exquifitus , difficulter fentit. Omnis quidem fcirrhus dolorem non habet ; exquifitus in univerfum , tum c fe ipfo, tum etiam fi digitis per- cutiatur: 6c hoc neceflarib evenit , quia quod fenfu privatum eft, dolere nequit. At non exquifitus fcirrhus, quando ali- quem obtinct fenfum, dolere poteft:id- que fit, fi valenter comprimatur, aut percutiatur : quamvis e fe ipfo prorfus fit indolens. Addunt etiam fcirrhum non moveri ad ta£tum ; ficut glandula, ftruma, ganglium, & alia iftius gene- ris, qua; ad tactum moventur: fcurhus autem eft tumor immobilis, ac fi eflet clavo affixus. Adduntalii, quod fupra fcinhos aliquando oiiantur pili : 6c tunc evadit exquifitus fcirrhus. Diltinguere autem oportet fcurhum faftum a pitui- ta , ab eo , qui fit ab humore melancho- lico : ut Galenus docet lib. de tum. prast. nat. fcirrhi enim melancholici color plumbeus efl: ; at fcirrhus ab humore pi- tuitolo habet colorem limilem colori re- liqui corporis , quia pituita a!ba eft. Scirrhus etiam diftinguitur ab aliis tu- moribus: ut ab inflammatione, quae do- let,ab eryfipelate, quod non eft durum: ab cedemate, quod taclui non refittit, fed cedit: a flatuofis, 6c aquofis tumo- ribus,quod hi reddunt lonitum,ut tym- panum : quas in lcirrho non reperiun- tur.

Porro, fecundum Galen. cap. o. lib. 7. per gen. fcirrhus alius per fe oritur, id eft, a principio congregatur, & fen- fimaugetur: alius non per fe, fed me- dicorum imperitia oritur, quando fcili- cet medici, aut importuna, aut nimium refrigerantia, aut nimis valenter difcu- tientia lnflammationibus adhibent , ut fic humor , vel frigore induratus , vel Jta^5o§>iV« partium tenuium exficcatus lapidelcat. Si loquamur de icirrho, qui provenit imperitia Medicorum , hic duas habet caufas; externam, ck proximam, five conjundtam. Externa eft uius in- ordinatus medicamentorum : conjundta eit humor iple concretus 6c induratus in parte affccta. Si autem loquamur de icirrho, qui per fe oritur, £c a princi- \no congregatur , hic tria caufarum ge- ncra obtinet: externam, internam, &

76

conjunftam. Conjuncla patct. Inter- na, fcu antecedens nil aliud eft, quam redundantia , aut pituitofi aut melan- cholici humoris. Redundantia melan- cholici humoris interdum provenit e vi- tio lienis non potentis attrahere quod congruum eft ; e vitio etiam jecoris , quia nimis calidum cft,8c inde majorem copiam humoris melancholici gignit ; mterdum hxc redundantia provenit a caufa externa. Externa: igitur caufx funt omnia ea, qux poflunt craflbs fuc- cos generare : ut aer frigidus , ficcus , caliginofus, denfus, cibus & potus craf- fus, ut eft panis furfuraeeus , caro bu- bula, caprina, porcina, afinina, lepo- rum, camelorum limaces: vinum, craf- fum, &nigrum, & omnia, qua: craf- fum fuccum gignunt: nimius motus,ni- mia quies,nimia: vigilia:, menftruorum fuppreflio; animi paffiones, ut ira, ago- nia, triftitia, 6cc. De pituita; caufis fu- pra, cap. 9. diximus.

Quid praefagiendum fit, docet Gale- nus cap. 4. lib. 1. Glauc. Scirrhus ex- quifitus , fenfus expcrs eft incurabilis : non exquifitus autem facilem curam non admittit: haud tamen eft mortalis, nifi valde magnus evadat: ut ego vidi ali- quando in fpatulis, circa humerum, ac circa pcdtus fcirrhum , qui a;grotum in- , teremit. Cur veio fcirrhus exquilltus fit incurabilis, hinc colligi poteft;quia enim privatur fenfu, conltat facultatera per nervos influcre amplius non pofle: & ciim humor occupet nervos, venas, & arterias, ftrangulari facultatem necef- fe eft s unde & mcdicamenta nil operan- tur, quoniam a facultatibus non ferun- tur iuppetix. Qiii autcm non eft exqui- fitus curationem recipit, fed admodum difficulter. Qui lapidofus eft fa6tus,non cedit medicamentis ; nec enim mitia quicquam efficiunt , valentiora autem plus indurant. Carterum aliter prasfa- giendum eft de fcirrho melancholico , aliter de pituitofo, e lib. p. fimp. Me- lancholicus enim affinitatem cum can- cro habet, & hac ratione difficulter cu- ratur, quia a medicamentis facile irrita- tur : in quod peiiculum non incurric fcirrhus a pituita.

Externse caula: primo amovendx funt. Curam Eligatur igitur acr tenuis, calidus, 6c humidus; vitetur vebulofus, & craflus. Cibi ciafli iucci fugiendi; ut lcgumina, vinum craflum, panis furfuraceus, ca- feus: cligendi cibi eupepti , ad humi-

dum

DE TUMORIBUS PR/ETER NATURAM. 78

Topico- rum ad fcirrhum facultas.

77

dum declinantes, & attenuantes, ut pa- nis triticeus, vinum album tenue, ova forbilia, pulli gallinacei,fpinachia,bor- rago , &c. Vitentur nimius fomnus , otium, triftitia.

Secundo deveniendum ad caufas in- ternas. Et , fi melancnolicus humor proveniat e vitio iienis, aut jecoris, hoc corrigendum : fi ex hcemorrhoidibus ob- ftru&is , has aperiend». Si proveniat fcirrhus e fupprciTione menfium, mitta- tur finguis e malleoli vena fazminis ; hi- rudines autem viris applicentur. Si fan- guisplurima? fit nigredinis, phleboto- mia vacuandus. Si proveniat a pituita, relicta venas fecrione , purgante uten- dum j quod ctiam propinari debet in fcinho ab humore melancholico. Sed pituitofus humor primo prasparandus e- rit artenuantibus : detergentibus : ut Syr. de Hyffopo , de Betonica , de Stoecha- de y Decloco Calamintha , Oxymclite fimpl. £5? comp. Melle Rof. Dccoclo Pulegii. Pro humore melancholico, indigemus atte- nuantibus, & hume&antibus; ut Syrup. de fucco Borrag. Bugloff. Fumar^ de Lu- pulis, de Pomis ; cum Decoclo Itfeliffa, Borrag. Buglojf. &c. His fa£lis purga- bitur humor melancholicus Senna, Po- fypodio, Helleboro nigro^ Confeclione Ha- mech> verb. gratia,

^i. Elebluar. lenit. drach. vi. Fl. Caffia.

Confeclion.Hamech . ana drach. iij. Cum Saccharo F. Bolus.

Pituitam evacuant Jgaricus Mef. Pil. de Hermod. Hiera Pachii: Purgato cor- pore, materia revellanda ad partes con- trarias, frictionibus, balneis, inunclrio- nibus calidis: Sc digerentibus. In de- fluxionibus diuturnis maxime laudo fon- ticulos locis congruis inuftos.

His ita completis ad partem affe£tam veniendum, & videndum ut evacuetur materia, quas facit fcirrhum. Evacue- tur autem non repelientibus, quia ma- teria eft craffiiTima, 6c indurata, fed di- gerentibus per infenfibilem tranfpiratio- nem. Non autem omne digerens con- venit; quia fi valentiora adhibeantur di- gerentia, primis diebus quidem cura e- gregie procedit: fed quod de affecTu re- mancbit, id infanabile omnino erit, te- nui enim refoluto, crafium reftitat lapi- dofum cap.zj-.lib. i^.meth. cap.4. lib. 2. Glauc. Digercntia lgitur erunt mitiora.

Prxterea etiam £c alia refpicere oportet;

propter duritiem enim mollientibus u-

tendum :& propter materia; qualitatem,

adhibenda funt , quas materiam ad di-

fcuffionem prasparant. Si igitur fcirrhus

fiat ab humore melancholico, qui eft : fri-

gidus craflus, 8c ficcus, indigemus calefa-

ciente,attenuante, &humecl:ante.Si fiat

ab humore pituitofo,frigido,craiTo,vi-

fcido ,glutinofo ; hic calefaciendus, atte-

nuandus, incidendus, detergendus. Ha;

igitur indicationes e materia fcirrhi eli-

ciuntur: & ut uno verbo dicam, pars

affe&a, a frigiditate humoris ad intem-

periem frigidam dedu&a erit calefacien-

da. Poffunt autem hx omnes indicatio-

nes ad duas referri , ad Emolliendum , 8c

Difcutiendum.

Ut autem hxc inrelligantur , fcien- Durum

dum e cap. f. lib. f . fimpl. duritiei tres pj^"^

effe caufas frigiditatem, ficcitatem, Sc quomodo

repletionem. Frigiditas ut in glacie: 8c tollatur.

hazc durities folvitur leviter calefacien-

tibus, ficuti glacies aSole liquatur. Sic-

citas, ut in manibus rufticorum , quce

durefcunt nimio exercitio : & huc refe-

rentur Solis fervor, ingens inedia, ar-

dcns febris , medicamenta ficcantia ci-

tra refrigerationem : & h£ec durities fol-

vitur emollientibus. Repletio , ut in

ventre helluonum; fic & pulmones ali-

quando indurantur: & ha*c durities po-

icit emollientia vacuantia. Tandem po-

teft etiam aliquid indurari e conjundlio-

ne caufarum plurimarum, ut fi concur-

rat ficcitas, & frigiditas. Scirrhi ergo

interdum indurantur a repletione: fre-

qucnter autem a frigiditate: neque fine

ratione, cum frigiditas tripliciter con-

currat; primo ab externis rebus, ut ab

aere, vel a medicamento, quemadmo-

dum contingit in inflammarionibus in-

duratis; fecundo a parte affecta; nam

fcirrhi potilTimum oriuntur in ligamen-

tis, tendinibus, & partibus frigidis; ter-

tio ab humore, qui eft valde frigidus,

five melancholicus, five pituitofus. Fit

etiam fcirrhus a repletione, ut fenfibus

patet. Interdum ficcitas concurrit ad

fcirrhum indurandum; licet hoc non fem-

per contingat, fi fcilicet digerens, vel

ficcum medicamentum inflammationi

admoveatur. Omnibus hifce caufis e-

mollientia contrariantur.

Moderate emolliunt adeps gallinaceus ,Materia

medulla cervina* CJ? vitulina: & hoc or- fmollien- j- 1 1? • tmm,ac

dine Oalenus hb. 7. per gen. componit difcutien-

medicamentum e butyro , refma colopho- tium.

nia ,

79

LIBER PRIMUS

80

nia, cera candida, non vctufta^ &c. Se- cundi ordinis funt adeps anferinus^ capri- nus, hircinus, taurinus : e quibus fingu- li fequentes iis, qui przcceffere, funt ca- lidiores. Componitur etiam medicamen- tum ex oleo veteri , argenti fpuma , £5? adipe fuillo. Tertii ordinis emollientia funt adeps leoninus^ urfinus, c Pardo. Sed in calefaciendo, & digerendo leo- ninus eft valentiffimus : proximum lo- cum habct Pardi > fequitur urfinus. Quarti ordinis funt valentiora, ut Am- moniacum , cthymiama , Styrax , Bdel- lium, radiccs Althaa^ & Cucumeris afin. folia Malva tempore fcirrhi j nam fcir- rhus recens , qui non valdc induruit , mollientibus mitioribus eft tra&andus , arque etiam digerentibus : induratus ve- 10 vel inveteratus valentioribus indiget. Secundbi utendi modus fumitur a cor- porc laborantis ; nam corpora ruftico- rum , & nautarum , fortioribus indigent mollienribus, molliora corpora, ut mu- lierum, puerorum, eunuchorum, viro- rum delicatiorum , in umbra , & otio degentium, mitiora poftulant. Tertio a parte affeclra nam fi fcirrho ligamen- tum fuerit induratum , aut tendo, aut alia pars durior, valentioribus eft uten- dum. Ob quam caufam monet Galenus, cap. 4. lib. 1. ad Glauc. fi in ligamentis, vel tendinibus fcirrhi exoriantur, emol- hentibus admifcenda effe incidentia, ut acetumj fed non in principio, quia ace- tumabfumit, quod tenue eft, & craf- fum lapidefcere facit. Laudat item Ga- lcnus in fcirrhis fuffumigium e lapide pyrite, ideft, marchafita, aut molari, qui incandefcens exftinguitur in aceto acerrimo , 6v fupra vaporem detinetur fcirrhus, & prasiertim fi ipfi fuerint in- cocta folia malvze, althasae, & reliqua hujufmodi. Prxcipit etiam continuo locum fricandum , donec fudor appa- reat: poftea apponendum molliens, id- que alternatis vicibus tamdiu , donec fcirrhus abfumatur. Confide- Verum caufas fcirrhi diligcnter in cu- ratio. ratione funt attendenda;. Si enim ortus ruent a melanchohco humore , mitius erat tra&andus, & majori dexteritate, quam fi fit a pituitofo, ne in cancrum convcrtatur. Perpendendum quoque , num fit per fe ortus, an fuccefferit in- ilammationi , & eryfipelati. Si fuerit ortus per fe,fciendum ipfum induratum efle a refrigeratione: quapropter emol- lientia dcbent ufurpari , cv calida, &

evacuantiaj ut cft, quod ad Almanfo- rem lib. 7. defcribitur, 1.

134. BdeJlii.

Ammoniaci.

Galbani. ana partes aquaf. In Ol.Lil. vel Irino mollifica, in mor- tario calido, inde adde mucilag. Foenigr. £5? Sem.Lini ad pondus omnium, demum additis Caricis pinguibus , F.Cataplafma.

Mirifice laudatur ad omnes durities z- ubicunque fuerint. Ante admotionem fovebitur pars decoclo Althaa, Maha, Chamameli, Meliloti. Si fcirrhus fit fa- ctus propter inflammationem , aut ery- fipelas, a nimium repellente, aut difcu- tiente medicamentoj tunc emolliens ta- le conveniet,

94. Cera citrina. *' Adipis Anatis liquati rj? colati. ana

unc. j. 01. lilior. unc. ij.

Medulla crurum Bovis tantundem. M.

Si induraverit a nimium ficcantibus, ^ emolliendus eft humectantibusj ut mal-

va cocla , rj? cum adipe fuillo mifla , aut gallinaceo, prodeft juris pinguis Fomcn- tum, lotura lanarum, lana fuccida, aut pradicla lotura imbuta , cefypus , fordes, &c. Lutum D. Bartholomai S. Helena^ D. Petri in agro Patavino.

C a p. XII.

DE AgUOSIS rUMORIBUS.

Aquofi, feu ferofi tumores funt,qui Nomen& a ferofa humiditate proveniunt. definitio,

Horum nullam Taeaultius in fua tabula TaSaultu

& . error,

mentionem facit, fed omnes ad pituito-

fos tumores reducit, cum tamen quoti-

die experientia oftendat reperiri tumo-

res , in quibus nihil aliud continetur ,

quam ferofa humiditas. Nam veficulse

illae, qua; emotu, aut aquas ferventis

contactu, aut ferro ignito, aut alia oc-

cafione in tumorem attolluntur, merito

aquofi tumores appellantur. Et Gale-

nus cap. z. lib. 3. de fympt. cauf. ait fe-

rofa excrementa , cum in toto redun-

dant, faccre hydropem, qui afcites vo-

catur: in partibus vero corporis excita-

re pufiulas. Galenus ergo tumoresaquo-

fos , puftulas vocat. Cum autem pu-

ftulx alise ficca: fint,alia: humidre,pro-

cul-

8i DE TUMORIBUS PR^ETER NATURAM. 8z

cul dubio humidis puftulis accenferi de- bent tumores aquofi. Qyi in fumma cu- te frequenter oboriuntur, fudamina ap- pellantur, qui no£tu excitantur, dicun- tur epiny£tides,fi in teftibus aquofa hu- miditas colligatur, vtyowAij: fi in um- bilico, vfyoftQetb®*. Caufc. Tumores igitur aquofi, fiunt a ferofa humiditate : Quse interdum utilis eft in- terdum inutilis. Ucilis eft , quoufque complevit fuum ufum, qui eft, fecun- dum Hippocr. ut fit vehiculum alimen- ti, quando alimentum pertranfire debet vias anguftiflimas, ut funt vense mefe- raica?, & vena? difperfae per jecoris fub- ftantiam : ubi igitur fanguis a jecore tra- ducitur per totum corpus, non amplius indiget multo vehiculo : ob id natura creavit venas, ut hujufmodi ferofam hu- miditatem ad fe attraherent, & poft ad veficam derivarent. Quare fi accidat, ut ferofa humiditas in corpus refundatur, itimulans excretricemj hacc expellit ad cutem partes ejus aliquas,& ita facit tu- mores aquofos. Secunda caufa eft redun- dantia ferofas humiditatis in corpore : quam intefdum facit, vel imbecillitasre- num, qui non potuerunt attrahere hanc ferofitatem, vel refrigeratio hepatis gi- gnentis: vel eft caufa aliqua externa, ut nimius potus aqua; , aut vini , aut alterius liquorisj nam, fecundum Galenum, aquo- fus humor eft potionis excrementum. Signal Cognofcitur hic tumor, quia aliquan- do magis, aliquando minus tenfus eft, non tamen ta£hii renititur; quo a fcir- rho diftinguitur. Dignofcitur ab in- flammatione , & cryfipelate ; quia illi tumorcs funt dolentes. Dum compri- mitur, non relinquit foveam }8c ita dif- fert ab cedemate. Concuflus non facit fonitum , ficut flatuofus tumor. Pecu- liare aquofi tumoris eft fignum , quod cum pruritu fiat , propter falfedinem , fcilicet quse eft in ferofa humiditate. rognolt. In praefagiendo diftinguere oportet, num fermo fit de aquofo tumore, qui fequitur vitium jecoris, & eft hydrops afcitesj an verb de aliis. Tumor, qui jecoris vitium fequitur, periculofus eft non tam propter tumorem , quam pro- pter jecoris vitium. Reliqui autem a- quofi tumores , periculofi quidem non funt, fed difficilem habent curationem. Siloquamur de tumoribus, qui fimiles veficulis in toto ambitu apparent, & fu- damina dicuntur , periculo vacant , & non omnino .diftkulter curantur. O- riuntur ii tumorcs in umbilico, fcroto,

in toto corporis ambitu, prascipue ta- men oriuntur circa juncturas crurum,6c brachiorum , ratio eft , cum enim has partes maxime omnium fint imbecilles, frigidar, & denfse, facile poflunt in iis colligi aquofi tumores.

Curatio fit per ablationem caufarum.Curatio. Caufa vero eft humiditas, tum univer- falis, ut humor in toto redundans: tum particularis, quas facit ipfum tumorem. Primo igitur univerfalis amovenda,quae fi fiat c nimia potione, abftinendum ab hac & ficcantibus utendum. Si fiat e vitio rcnum, vel hepatis, hoc corrigen- dum. Quod fpectat ad humorem, in toto contentum, purgari poteft, vel per alvum, vel medicamentis urinam cien- tibus, vel per fudores, aut halitum in- fenfibilem. Prascipue tamen laudatur purgatio per alvum, & urinam. Hy-Hydrago- dragogum mite eft , Syrupus Rof. fol.gz. Valentiores funtP/7. cochia j his ipfis va- lentiores Pil. de Euphorbio. Omnium optime convenit, Pilul. aluephang. fcrup. j. cum Elaterii gr. iij. bene enim aquas purgat. Si elaterium per fimplicem pun- £lionem erit colle£tum , fufficiet di£la dofis: fin per cucumeris afinini expref- fionem amplior erit eligenda. Pcr uri- nam vacuant Syrup. de Hyjfopo, de Cala- mintha, Decoclum Pulegii, Thymi, Ori- gani , femina Melon. Pepon. itfc. y^tf^ Diuretica. etiam thermales Patavina^ illa Virginis, abfente frigida intemperie j prasfertim vero aqua Laflrenfis.

Redundantia partis evacuabitur, non Topjc^ rcpellentibus, fed digerentibus. NequeCur repcl- obftat,quod ferofa humiditas cumfitte- lenm non nuis, debeat, & poffit repelli, ut fit innjant>" inflammationibus, & eryfipelatc. Non debet repelli illeierofu:>iumor,quia inu- tilis eft. At fanguis tunrfverus, tum bi- liofus poflunt repelli , quia funt naturales humores &: poflunt efle utiles. Humor igitur ferofus digcrentibus crit evacuan- dus. Debemus quoque rarefacere cutim, ut facilius exeat. Optimum hoc eft, Cataplaf- r^.. Fol.Malva M. \Q. ma*

Farina Lupinorum. unc. j.

01. Anethini.ChamLemelini.ana unc.Y). Concoquantur, tundantur,& cumFino

albo , F. Cataplafma. Valentius, Aliud va-

^i. Semin. Sinapi. lcntius. Urticte.

Sulphuris.

Spuma maris.

flriflohch. rotund.

Bdellii. ana unc. j .

F An-

83

LIBER PRIMUS

*4

Ammoniaci. 01. antiqui. Cera. ana unc. ij. M.

Ego in iis tumoribus, qui fudamina dicuntur, ufus fum Aqua thcrmali Apo- nenfi :fpatio cnim unius diei exficcat. Si tumores non cedant valentioribus uten- dum,ut aqua Calcis ^Lixivio cineris Sar- mentorum Vitis \ quod fi ita non curen- tur,fecandi erunt, dein mundificandum ulcus, cum refma terebinthma , & mel- le-y poftca carne replendum , Unguento de Betonica^ de Tuthia; denique cicatrix inducenda filamentis ficcis , pulvere Tu- thia , Cornu Cervi ujio , JEre ufto , loto, Diapalma, 13 c.

C a p. XIII. DE BUBONIBUS NON CONrAGIOSIS.

Tranfitio. TTaclrenus de fummis tumorum gene- JE JL ribuscgimusj de phlegmone, e- ryfipehte, cedemate , fcirrho , flatuo- fis, & ferofis tumoribus. Reftant tu- mores, qui non ab humoribus influen- tibus, fed a partibus decumbentibus ex- citantur,ut Herniae, &c. Sed quoniam in prazcedentium tumorum fpeciebus alii quoque tumores comprehenduntur j ideo de iis prius agam, cxorfus ab his tumoribus, qui ad inflammationem re- ducuntur: ut funt bubo, phyma, phy- gethlon, ophthalmia , pleuritis , peri- pneumonia, &c. inter quos potiflimum ad Chirurgos fpe&ant Bubones. Bubo Sunt autem Bubones (fecundum Ga-

quid,& lenum cap. i. lib. z. ad Glauc. cap. y.

diffferen- ^ i . de diff. feb.) glandularum inflam-

tiae. mationes , feu partium glandulofarum. Pono inflammatio glandularum dupli- citer fumitur, e cap. i. lib.2.. ad Glauc. nam ubi accidit, ut glandula inflamma- ta ftatim adaugeatur, & ad fuppuratio- nem feftinet j ha.*c inflammatio phyma dicitur. Ubi vei o accidit, ut non mo- do fanguis bonus concurrat, fed etiam parum bilis admifceatur, talis inflamma- tio dicitur phygethlon, & panus. Qua- re de his tribus agemus: deBubone,qui fimpliciter eft giandularum inflamma- . tio: dePhymate, quod eft inflammatio, cum vehementia quadam ad fuppuratio- nem feftinans: de Phygethlo, quod eft inflammatio glandulas, eryfipelatis par- ticeps. Bubo duplex cft. contagiofus, & non contagiofus: Contagiofus, alius fcquitur febres peftilentes , & dicitur Bubo pcftilcns, & febri fempcr eft ad- junclus: ahus oritur e lue Gallica, fine

febre, & dicitur Bubo Gallicus.

Primum igitur agemus de non conta- Bubo non giofo. Bubo ergo inflammatus eft tu-contaSio" mor ruber, dolens, tenfus , & tangenti fus" renitens , quandoque pulfans , in glan- dulis confiftens. Sunt autem glandulre in inguinibus, axillis, circa aures, col- lum, faciem , in mammis , oculis, 6c tefticulis: loquendo femper de externis. Et his alias fad:a3 funt ad commutatio- nem fanguinis:ut in mammillis ad ladtis generationem, in tefticulis ad fpermatis generationem : alia: fa&a; funt ad tuen- da vafa,quia iis veluti cunei quidam ful- cimentum fuggerunt, ne difrumpantur, aut a cafu violento afficiantur,cujurmo- di funt glandulx in collo,ad divifionem venarum jugularium: alias pr,nuntur ad replendum fpatia vacua, &C flexuofa lo- ca, ut quas funt circa faciem, collum, & oris mufculos : aliac humores fuper- fluos excipiunt, ut glandulx poft aures, in axillis, inguitiibus, qua? recte emun- ftoria dicunturj quia emungunt humo- res partium j ut quac poft aures funt,ce- rebrij qux in axillis , cordis } qua; in inguinibus hepatis humores combibunt. Buboncs, de quibus agimus potiflimum oriuntur in emunctcriis, non autem in mammillis, &tefticulis: hx. enim cum illurtrem habeant ufum , a natura fatis robuftas funt fafta; , nec ita fufcipiunt^^"* fluxionem : reliquas funt imbecilles, quia humoribus combibendis funt dicatce.

Signa ejufmodi bubonis funt rubor,si<>na. dolor , calor , tenfio , renitentia , ali- quando pullatio in glandula : Quibus ad- datis, quod aliquando febris eft adjun- £ta , quas eft de gcnere ephemerarum.

Caufas bubonis funt cauik phlegmo- Caufa, nes : fanguis fcilicet copia abundans ; proveniens a rebus non naturalibus, ci- bo, & potu, &c.

Quoad prasfagium , fi loquamur dePrognoft. peftifero, praefagienda mors fellina, fi de bubone Gallico , diccndum non efle lethalem , fed curatu difficilem , non ra- tione bubonis , lcd ratione infectionis. Si de aliis loquamur, omnes funt falu- bres: quia morbus eft in parte extima, & imbecilli. Sed notandum bubones, ubi diutius protrahuntur, facile termi- nari in fiftulas, qua.' non folum funt cu- ratu difficiles, fed interdum periculoia:} ideoque animadvertendum , ut quando ex uno foramine plura fieri incipiunt, bubo feifinanter curetur.

In curando bubone, ut monet Avi- Curatio. cennas tertia quarti , pcrpendcndum ,

num

ii

%, DE TUMORIBUS P

num bubo fubortus fit per viam crifis, an alio modo ; nam non raro bubones aliis morbis fuccedunt , quos etiam fa- nant , dum natura per crifin expellit materiam ab internis partibus ad glan- dulas : ideoque bubonem excitat , qui perfe£te judicat morbum. Aliquando per fe bubones oriuntur in corpore fa- no , fanguine referto , ubi natura per viam expulfionis propellit fanguinem Sibubofitredundantcm. Quod fi ergo tumor fit perfede ODOrtus per viam crifis, monet Avicen- nas nullo pa£to motum natura: impe- diendum. Ideo quando occurrit inflam- matio glandularum, quam prasceflit aut febrif- , aut alius morbus : debet prius .confiderari , num natura per bubonem perfecte judicaverit morbum,an imper- fe£te. Si perfe£te folverit moibum, x- grum liberaveritj notabitur di£tum Hip- pocratis, aph. 20. left. 2. Quae judican- tur, &c. Galenus rationtm reddit; na- tura enim crifin facit , quando acriter cum morbo pugnat , quod fit in ftatu morbi, in quo omnia lunt vehementio- ra: ideoque re£te monet Hippocrates, in perfectis judicationibus nihil effe in- novandum, fed totum negotium natu- ras commitendum ; nam fi quippiam molieris ; tunc natura , neque medica- menta, rfcque irritamenta ferre poterit, quinimo ad immoderatam fortafte va- cuationem naturam irritabis, atque fic occides cegrum. Totum igitur nego- tium , in hoc cafu naturas permitten- dum. Num autem natura effecerit per- fc£tam crifin , inde cognofcitur j quia aeger ab initio fublevatur, & paulo poft etiam e toto liberatur a morbo. Quod fi non ftatim liberetur a morbo: cogno- fcitur naturam perfecte judicaffe mor- bum, e conditionibus bonse crifis: pri- mum, fi viderimus in bubone ad glan- dulam tranfmiflum humorem effe pec- cantem, 8c non alium : deinde, fi di- re£te,fecundum du£tum vaforum a par- te principe fuerit excitatus buboj ver- bi gratia;cxittente inflammatione in je- cinnre, fi fiat bubo in inguine dextro: tertio, fi videbimus factum fuifle bubo- nem, cum virium tolerantia : quarto, fi praeceflerint figna conco£tionis in u- rinis: ultimo, fi ortus fuerit in die cri- tico. Has ccnditiones, cum apparent, dicfendum bubonem excitatum efte a na- tura perfe£te judicante morbum : & tunc nihil innovandum.

Si autem natura non perfe£te judica-

R^ETER NATURAM. .86

verit morbum per bubonem , Galenus jmperfe^ monet lib. 1. de humor. nos debere ope- <ftam cii- ra naturas fupplere, & id addere, quod fin,exci- ad perfe£tam crifin deefle videbitur. intatlim- quo cafu monet Avicennas humorem ef- fe attrahendum medicamentis, & ven- tofis ad glandulam. Ego paro medica- mentum e fermento , & veteri axungia , vel adipe urfino , aut leonino : adjicimus etiam diachylon cum gummis, refinam Pi- ni, quae calida efl:, &attrahit; quinfi? faponem tiigrum, ac fimilia, qute vim at- trahendi habent. Probantur etiam cu- curbitulte ficcas, & fcarificatio, ad cri- fin imperfe£tam fupplendam.

Si buboncs non oriuntur per viamBuboefo- crifis,fed per viam expulfionis,hoc eft , la. fangui- nullo prascedente morbo , fed tantum ^aor. ob redundantiam fanguinis, qua; natu-tu^. ram irritat ad expulfionem : hic bubo curandus eft eo modo,quem docetPau- lus lib. 4. & alii. Inftituta enim vi£tus rationc , ficut in phlegmone , fecanda eft vena, ut e toto corpore fanguinis re- dundantia evocetur. Avicennas laudat medicamentum purgans , quando fan- guini alius humor aflbciatur. Debent quoque in hoc cafu exhiberi fyrupi , quales in phlegmone propofuimus.

Quoad partem affectam , folet fanguis Repellen- influxus vacuari , vel per repellentia , |*a impro- vel digerentia. Sed Avicennas, Oriba- antur' fius , & alii monent nullo pa£to uten- dum efle repellentibus : quod & fupra nos probavimus: dum enim ad glandu- las fit fluxio, non eft repellendum, ne fluxio retrocedat ad partes principales, cum pcriculo «gri. Quare digerentia in curando bubone conveniunt. Verum Anodyna, cum in glandularum inflammatione non raro adfit dolor ; hic quodammodo ad fe trahit curationem : ideo prius fedan- dus anodynis. Laudatur lana, ol. calido imbuta , impofita , ol. amygdalinum , anethinum, chamamelinum. Si dolor his Catapl. non fedetur, apponaturCataplafma hoc

i£. 01. Chamamel. Lihor. alb.

Anethini. ana unc.\Q. Farina Fcenigrteci.

Semin. Lini. Hordei. ana unc. jf?. Butyri. i Pinguedin. Gallin. ana unc. ij- Croci. drach. \. Ovorum vitellos. n. \\.

F z Pare-

87 '

LIBER PRIMUS

88

Cataplaf- ma.

Paretur fic : fumantur farinae , pin- gued. & olea , ac mifceantur cum De- coclo Althtea , aut Malva fufficienti , bul- liant ad ignem,donec infpiffetur ad for- mam Cataplafmatis: deinde addantur vi- telli, & crocus: mifta apponantur bubo- Digercn- »*• Sednto dolore , ad digerentia tranf- tia. eundum j oportet autem hasc valentio- ra efle, quam in aliis inflammationibus, quia bubones poflunt valentiora tolera- re, ciim fint in glandulis obtufum fen- fum habentibus, & non adeo magnum ufum prcefiantibus , cap. 2. lib. i. ad Glauc. Ob id fumatur rad. Cucumeris a- finini, folia Petrofelini, & Parietaria coquantur in Vino, $3 pauco Croco adje- clo, imponantur. Aut,

154. Farina Lupinor.

Mtlii. ana unc. \. Rad. Lilior. alb. \ in vino cotlarum , Althate. f CJ? contufarum , ana unc. \Q.

01. Chamcemel. q.f.

Mifc. adignem, F. Cataplafma.

Multum etiam valet in hoc cafu lixi- vium faclum e cinere Vitis, appofitum cum fiupa : prazterea Cataplafma e farina Tri- tici, cum Melle , confert in principio, quia lenit dolorem & refolvit : Cataplaf- ma e farina Hordei, cum Melle, magis refolvit, quam prius: propterea in pro- grefiis bubonibus locum habet. Et fic bubo curatur digerentibus.

Accidit autem aliquando , ut bubo- nes fuppurentur : in quo cafu pus mo- ventia ufurpanda. Ut, fifumamus/tf- rinam , oleum , aquam , cj? crocum , 13 haec commifta imponamus. Vel fumatur Diachylon fimplex , mollitum pinguedine Gallina: veiDiachylon cumGummis, mol- litum pinguedine porcina recenti. Suppu- ratobubone, fecundum Oribafium, & Paulum, cap. 32. lib. 4. non ftatim eft ad incifionem deveniendum, fed primo tentanda evacuatio digerentibus. In hoc autem cafu medicamenta facultatesmix- trs debent obtinere,digerentem,& con- coquentem j quia fuppuratio non fit uno, eodemque tempore in tota materiajpro- pterea utendum talr concoquente,

Bubo fup puratus. Suppuran- tia.

Digeren- tia, & Conco- quentia.

Tjt. Cepas. n.\\. Catapl. Vitell. Ovorum. n.\\.

Rad. Malva.

Althdete. ana unc. j. Axung. porcin. Bntyrt ana unc. ij.

DecoquanturCepascc Vitelli fub prunis, radices in Aqun, conrundantur omnia, deinde mifceatur Axungia 8c Bntyrumj & cum f.q.Deco&i fiatCataplafma ma- turans, 8c digerens.

Si autem puris tanta fit copia, quse Incifio digerente evacuari nequeat , bubonem Bubonis, fecare oportet , & quidem ferro potius, quam cauftico. Si fit fcctio in inguine, per tranfverfum facicnda eft, quia faci- lius in fine uniturj fiquidem, dum fe- mur infle&imus , naturaliter cutis fibi applicatur. fa£ta fedtione , 8c evacuato pure imponenda prius'ea, quae fangui- nem fiftunt, fi opus eftj praeterea quas dolorem leniunt , qui c feclione excita-. tur. Ideo in promptum fit fpongia ex- prefla ex aqua calida , aut oleo , qua; parti dolenti apponenda: quo facto, tu- runda imponenda , atque etiam ftupa cum albumine Ovi, fi dolor urgct. Si fanguis profluat notabili copia , abfti- nendum a fomentis, Sc apponendum O- vi albumen, cum ftupis; deinde turunda* imponenda, infe£ta , prima vice, fevo candela , quia concoquit , dolorem le- nit, & femper eft ad manum: aliis ve- ro vicibusinficietur turunda aliquo con- coqucnte, ut Refina Terebinthina , Thu- re9 & Ovi vitello.

Extra vero admoveatur Diachylon , Mundifi- aut fimplex aut cum Gummis. Evacua- cantia' to pure opus eft detergente, quo tem- pore additur aliqua portio A/<?//«, vel

qt. Vitell. Ovorum. n. \.

Farin. Lupinor. q. f. ad infpiffandum Vitellos,ad formam Ca- taplafmatis.

Et hoc intus , 6? extra ponimus. Ad hunc rurfum etiam facit Mel rofatum co- latum, cui tantum farina hordei fit adje- clum. q. f. ad infpiffandum: quod fimili- ter intus j & extra ponitur.

Mundificato ulcere, caro gignenda , sarcoticaJ hoc medicamento,

vji. Refinte. unc. iij. Cera. unc. jf?. Thuris.

Maftich. ana unc. j.

Ol. communis. drach. x. DiiTolvitur Refina ad ignem, cum (?e- ra & Olco} colantur : deinde pulveres injiciuntur.

In

So DE TUMORIBUS PR^TER NATURAM.

In officinis exftant

Unzuentum

o

de

Phyma.

Topica.

Beton. de Tuthia, Ifidis , Apoftolorum. Carnc generata cicatrix inducenda lini- mentis iiccis, vel JEre ufto loto, velpul- vere Tuthia praparatte^ vel Cornu Cer- ti ufto.

C a p. xiv. 9

DE PHTMATE.

Phyma eft tumor in glandula,qui ve- hementia, quadam augetur , & ad fuppurationem feftinat. cap. i. lib.2. ad Glauc. In hoc tumore curando, fuppo- fita univerfali procuratione, qualem in- ftituimus in bubone, loco afFe6to impo- nenda pus moventia, quse jam propofi- tafunt, imitando natura; motum. Fa- £to pure, monet Galenus utendum di- fcutientibus,antequam tumor aperiaturj in quo cafu Galenus lib. 6. fimp. laudat Abrotanum tritum cum farina Hordei , Urticam, Parietariam, radices Althaa , Ammoniacum Melle emollitum. Si puris copia medicamentum fuperet, ferro, vel cauftico aperiatis, & eo modo curetis ut bubonem.

C a p. XV. DE PHTGETIILO.

Phygethlon eft inflammatio in glan- duta, eryfipelatis particeps* aut eft eryfipelas inflammatonum , cap. I . lib. 2. adGlauc.ln hoc praecedat univerfi cor- poris procuiatio per venx feftionem , purgationem, diastam. Quoad partem afFeftam , potius digerendum , quam fuppurandum , quia hujufmodi tumor habet bilem admiftam : propterea Gale- nus lib. 6. fimpl. laudat Alfinem, inftar cataplafmatis, item Atriplicem, & folia Malva hortenfis: nec non ceratum hu- midum, quod defcribitur cap. 6. lib. 2. iimpl. In fumma QvyiQhov difcuticnti- bus mitioribus curandum.

C a p. XVI. DE BUBONE GALLICO.

In hoc intentio eft omnibus modis tu- morem in pus vertere , nequaquam autem per halitum dieerere ; multo mi- digerenti- nus repellere: quia experientia teftatur faepe aegrotantes evadere a lue venerea , fi fiat evacuatio fenfibilisj faspenumero iterum corripi lue venerea, fi fiat infen-

Phygeth- lon.

Topica.

Suppuran tibus hic cffe lo- cum , non

fibilis vacuatio bubonum. Et ratio eft, quia tenuiore parte refoluta, craffiores intus fe defigunt, & concrefcunt: fen- fibilis vero evacuatio non modo mate- riam influxam contagiofam , verum etiam quamvis aliam, quaz in corpore eft, evacuare folet: & hoc fit ratione vacui, quia humores femper fequuntur id , quod evacuatur-, ideo de materia; refolutione nihil in hoc bubone cogita- mus. Quo ad totius corporis procura- tionem, neque venam fecamus, neque purgans exhibemus, neque diastam or- dinamus ; fed finimus patientes uti con- fueto vi£tu. Tota autem noftra inten- tio convertitur ad fuppurationem, & at- tractionem. Quae remedia in bubone fupra recenfuimus. Suppuratus aperitur ferro, vel cauftico, tutius fit ferro. A- pertio non fit admodum lataj quia lo- cus diu apertus non poteft, fervari} fed fufficit foramen juftas magnitudinis , quod turunda impofita confervetur. Praeterea hujufmodi bubones, qui in in-purgatio. guine oriuntur, aperiendi funt in elatif- fima parte, quas tamen non nihil infe- rius fpe£tet : neque ferrum aitius immit- tendum, quia ibi adfunt vence, & ar* terias infignes, quarum fi una pungere- tur, periculum effet, ne e viftigio arger