IB TEE CI SS T-

Mille Fabulae et Una: 1001 Aesop's Fables in Latin

€9 $5 (9

2nd edition, January 29 2022. Mille Fabulae et Una by Laura Gibbs is now licensed under a

Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License.

Mille Fabulae et Una: 1001 Aesop's Fables in Latin

by Laura Gibbs

This is PDF version 1.01, dated 18 August 2010.

BEFORE YOU BEGIN.. Here are some important things you need to know:

1. This is a book for reading and enjoying Aesop's fables in Latin. So, the fables come first, and they are then followed by the notes and source information, beginning on p. 323.

2. Free PDF versions of this book can be downloaded from the Bestiaria Latina website, BestLatin.net. See p. 436 for the many advantages of having a PDF copy of the book. Printed copies are available from Lulu.com; for additional information about book availability, visit BestLatin.net.

3. The fables are arranged by the main character, starting with animals, followed by birds, fish, reptiles, and insects, then plants, followed by animated things, then gods and goddesses, and finally stories about humans. For more details, see the Fable Listing on p. 435.

4. Some fables have an explicit moral added at the end of the fable, and some do not. For a discussion of the role of morals in the Aesopic fable tradition, see p. 418.

5. Looking for a specific fable? You can find the indexes (source, keyword, Perry number) at the BestLatin.net website, or you can use the PDF version of the book to search for specific words and phrases.

6. These fables come from many different sources; see the Fable Notes beginning on p. 323 and the Bibliography on p. 429. AII the sources are online; for hyperlinks to the original sources for all the fables, visit BestLatin.net.

7. For an overview of the fable genre and an explanation of the editorial principles that were used in preparing the Latin texts for this book, see p. 426.

8. For updates to this book, corrections, illustrations, and a forthcoming English translation, visit the BestLatin.net website. You can sign up there for an email list if you want to be notified of future fable publications.

FABULAE

1. Leo et Canis

Occurrit canis leoni et iocatur, *Quid tu, miser, exhaustus inedia, percurris silvas et devia? Me specta pinguem ac nitidum, atque haec non labore consequor, sed otio." Tum leo, *Habes tu quidem tuas epulas, sed habes stolide etiam vincula. Tu servus esto, qui servire potes; equidem sum liber, nec servire volo."

2. Leo Iratus et Puteus

Leo olim, iratus et odio furens, dum leonem alium elapsum quaerit quem mactet, in puteum offendit. Inspicit; suam imaginem in liquore pictam videt. Sibi credit hunc hostem adesse quem vult; irruit, et perit.

Saepe furiosi plus sibi quam aliis nocent.

3. Leo Furens et Caprea

Conspecto leone furente, ^O miseram et infelicem conditionem bestiarum," inquit caprea, *siquidem etiam furiosos habiturae sumus leones, quorum mentis et rationis compotum saevitiam intolerabilem esse experimur."

4. Leo et Tauri Duo

In duos tauros leo faciebat impetum, lautas sibi epulas quaerens. Illi, coniunctis viribus, opponunt cornua, medios ne irruere possit leo. Duobus ergo impar leo viribus, dolo agere coepit, sicque est allocutus alterum, "Amicum tuum si prodideris mihi, incolumem hinc ego te dimittam." Qua usus fraude, facili utrumque necavit negotio.

5. Leo, Lepus, et Cerva

Leo, dormientem leporem nactus, confestim eum devorare parabat. Cervam interim praetereuntem conspicatus, relicto lepore, eam persequi coepit. Lepus interea, strepitu excitatus, inde fugam abripuit. Leo autem, postquam cervam longe est insecutus

nec eam adsequi potuit, ad leporem reversus est.

Sed eum quoque fuga elapsum cum reperisset, *Ego mehercule digna patior," inquit, *quia, paratam in manibus escam reiiciens, incertam volui spem sequi."

6. Leo et Equus

Venit ad equum comedendum leo. Carens autem prae senecta viribus, meditari coepit artem. Medicumque se esse profitetur verborumque ambagibus equum moratur. Equus dolo dolum, artem opponit arti; fingit se dudum in loco spinoso pupugisse pedem oratque ut inspiciens sentem medicus educat. Paret leo, at equus multa vi calcem leoni impingit et se continuo conicit in pedes. Leo, vix tandem ad se rediens, ictu enim prope exanimatus fuerat, "Pretium," inquit, "fero ob stultitiam, et is iure effugit. Dolum enim dolo ultus est."

7. Leo et Unicornis

Leo, fingens se infirmum, obviavit, claudicans,

unicorni, adversario suo capitali et salutato eo dixit, "Qualitercumque actum fuerit inter nos hactenus, remittatur hinc inde, quod ego ulterius nulli nocere potero, prout vides, senio et variis incommodis debilitatus. Sed multum affectarem semel loqui cum coniuge mea, quae est in deserto, ante meam mortem et peterem a te ut accommodare mihi velis cornu tuum pro podio habendo in itinere, quia satis longum et forte est.

Tibi remittam illud quam cito ad coniugem pervenero,

et ad hoc tibi do fidem meam." Unicornis vero, dictis eius

omnibus credens et ipsius confictae miseriae compatiens, commodavit cornu suum et sic remansit inermis. Leo vero, modicum progrediens, fecit insultum in unicornem et, proprio cornu graviter vulnerans, devicit eum.

8. Leaena et Ursa

Erat leaena duos habens catulos. Exit autem ad venandum et venit quidam venator et catulos occidit

et cum ipsorum pellibus discessit. Hoc videns, leaena contristata valde flebat. Ursa vero, tristitiam eius videns, venit ad eam dixitque ei, "Cur tristaris?" Illa respondit, *Ouia venator catulos meos interfecit." Ursa dixit, *Noli tristari; desine flere, quia passa es quod fecisti. Dic mihi, quid his annis comedisti?" Leaena respondit, *Carnes animalium." Dixit ursa, *Quis tibi dabat?" Et ipsa, ^Ego capiebam." Et ursa, "Animalia quae capiebas parentes habebant?" Et illa, *Habebant." Ursa ait, *Sic de filiis tristabantur ut tu nunc de tuis, et ipsa passa es sicut

tu faciebas." Haec audiens, leaena siluit et paenituit et, carnes comedere desinens, fructus manducare incepit.

9. Leaena et Sus

Sus et leaena litigabant ad invicem. Sus autem

dixit leaenae, ^Et tu, in quo te iactas, pro qua re tantam elevaris in superbiam? Labor tuus inanis est, et cum per annum unum labores, non potest habere nisi catulum unum. Ego fecunda et grata sum hominibus, et per duos quosque menses porto quattuordecim porcellos." Respondit, *Verum est, sed tu paris porcellos, ego leonem."

Exemplum est verbosi, qui multa loquitur inutilia. Sapiens autem paucis contentus est verbis.

10. Leonis Filius et Homo

Leo filio praecipiebat ne cum homine depugnaret, sed dicta eius filii animum non tangebant. Cum adolevisset, progreditur videtque in agro boves et rogat num homines

sint; illi se homines esse negant, sed iugum ab homine impositum portare dicunt. Tum equum conspicatur

et rogat num homo sit. ^Minime;," inquit; ^ego equus, sed homini servio." Paulo post, quendam cernit in silva, ligna cuneis findentem. Homo videris esse," inquit; "^pugnabis igitur mecum." *Maxime,;" inquit ille; *sed, quaeso te, distrahe prius hanc arborem." Leo mox ungulas arboris fissurae incutit et dimovit ut cuneus excideret, et sic captus est. Omnibus vero viribus adhibitis, pedes de ligno retraxit ac ad suum patrem pedibus cruentis reversus est, et ait, ^Mi pater,

si paruissem monitis tuis, ungulas non amisissem."

11. Leo et Iaculator

Quidam, iaculandi peritus, in montem venatum profectus est. Animalia, ubi eum conspexerunt, quaelibet sibi fuga consuluere. Leo solus eum in pugnam provocavit. Tunc venator, iaculum emittens et leonem feriens, «Nuntium meum hunc accipe," inquit, *et qualis sit vide; haud mora ipse quoque ad te veniam." Vulneratus leo in fugam protinus se coniecit. Quem cum vulpes ut animum sumeret et resisteret hortaretur, "Nequaquam," ait,

^me decipies, amica; si enim tam acerbum nuntium habet, cum ipse venerit, haud sane potero sustinere."

12. Leo Amatorius et Silvanus

Leo silvani cuiusdam filiam perdite amavit et patrem virginis sollicitabat ut illi virgo in matrimonium daretur. Respondebat silvanus filiam esse tenellam et delicatulam virginem et numquam hamatos eius ungues dentesque passuram. Passus est igitur leo dentes et ungues evelli ut virgine frueretur. Quod cum vidisset pater, fustibus leoni involabat et longius imbellem abigebat.

Fabula indicat vesaniam inutilis amoris, propter quem pretiosissima perdimus et captivitatem patimur.

13. Leo et Homo, Concertantes

Homo et leo inter se concertabant quis eorum esset superior et, cum venissent ut quaererent huius altercationis testimonium ad monumentum ubi erat pictura quomodo ab homine leo suffocaretur, ostendit leoni homo testimonium in pictura. Cui leo sic ait,

*Hoc ab homine pictum est. Nam si leo pingere posset, pinxisset quomodo leo suffocasset hominem. Veni mecum et dabo tibi verum testimonium." Deduxit leo hominem ad amphitheatrum, et ostendit illi veram fidem quomodo homo a leone suffocatur et dixit homini, *Hoc testimonium non est color, sed opus in veritate factum."

14. Leo in Stabulum Ingressus

Leo in agricolae stabulum ingressus erat, quem cum agricola comprehendere vellet, stabuli portam continuo clausit. Belua ita inclusa, cum egredi ullo modo nequiret, primum quidem pecudes discerpsit, ac deinde ad boves quoque sternendos se convertit. Tunc sibi agricola metuens, ianuam subito reseravit. Ita, leone digresso, cum mulier gementem virum vidisset, "Tibi quidem digna, ait, *evenere. Quonam enim consilio eum hic claudere voluisti, quem procul etiam formidare oportebat?"

»

15. Leo et Pastor

Leo, errans, spinam calcavit et illico ad pastorem, cauda blandiens, venit, cui ait, ^Non perturberis. Auxilium a te imploro; non indigeo esca." Sublatum hominis posuit in gremio pedem. Pastor spinam exemit pede. Redit in silvas leo. Post autem, pastor falso incusatur crimine et ludis proximis emissis bestiis proiicitur. Passim dum discurrunt ferae, eum agnovit leo, qui fuerat medicatus. Sublatum rursus pastori ponit in gremio pedem. Hoc rex ut cognovit, leoni iussit parci et mansuetum pastorem dimitti parentibus.

Bene gerenti numquam poterunt adversariorum praevalere supplicia.

16. Leo, Vacca, Capra, et Ovis

Societatem aliquando iunxerant leo, vacca, capra, et ovis. Cervum permagnum cum cepissent, leo praedam divisit in quattuor partes aequales. Tum ita locutus est, ^Prima pars mea est, quia sum leo; secundum mihi tribuetis, quia sum fortissimus; tertiam mihi sumo propter egregium laborem meum; quartam qui tetigerit, iram meam excitabit." Sic totam praedam solus retinuit.

17. Leo Epulum Faciens

Leo epulum opipare apparateque ceteris brutis animalibus exhibebat, in quo gallinae, turdi et huiusmodi avium carnes, partim assae, partim elixae erant. Hoc cani, feli,

et ceteris animalibus carnivoris gratum admodum erat. Cetera autem, quaecumque herbis hordeoque vescuntur, huiusmodi convivium ut insipidum damnabant.

Fabula indicat quam difficile sit variae vulgi voluntati satisfacere.

18. Leo et Catus

Contigit quod animalia invitata sunt a leone ad magnum prandium. Fuit invitatus catus. Quaerebat leo quid libentius comederet, volens singulis satisfacere. Et ait catus, *Rattos et mures." Cogitavit leo, *Nisi omnes haberent de hoc ferculo, esset villania." Tandem facit venire ferculum generale de rattis, et catus optime comedit. Alii murmuraverunt, dicentes, Fi, fi! Quid apponitur nobis?" Et totum prandium propter hoc maculatum est.

Sic plerique faciunt magnum convivium; tandem sunt ibi quidam cati et nihil placet eis nisi habeant immundam ebrietatem, et gratia illorum omnes tam volentes quam nolentes retinentur usque ad noctem ut omnes possint inebriare.

19. Leo et Acies Eius

Leo, rex quadrupedum, adversus volucres pugnaturus, suorum acies instruebat. Interrogatus autem ab urso quid ei asini inertia aut leporis timiditas ad victoriam conferre possent, quos ibi inter ceteros milites adesse cernebat, respondit, Asinus tubae suae clangore milites ad pugnam concitabit; lepus vero ob pedum celeritatem tabellarii fungetur officio."

Fabula significat neminem adeo contemptibilem qui aliqua re nobis prodesse non possit.

20. Leo Rex et Regia Eius

Rex leo quondam animo instituit singulas quibus imperitabat ferarum gentes recensere; ergo clientes subditosque cuiusque generis ad se legatos mittere iussit. Epistola sigillo regio munita circumfertur: Regem mense integro clientes excepturum in aula; magnum apparari convivium. Hac munificentia princeps suis suam indicabat potentiam. In regiam eos vocat. Quae regia? Ossuarium, cuius fetor nauseam provocat! Ursus nares reclusit. Displicuit; rex offensus ursum fastidiosum ad Plutonis regna detrusit. Huic asperitati applausit simia; iram, ungues, speluncam regis putidam adulatoriis laudibus extulit. Verum, insulsa adulatio male accepta, poenas dedit. Rex ille leoninae gentis Caligulae consimilis fuit! Vulpi vicinae ait, ^Quid olfacis? Dic, nec simula." Illa vero, *"Excusatam me habeas, quippe quae rheumate oppressam carentemque olfactu." Ita vulpes se expedit.

21. Leo Rex et Simius

Cum se ferarum regem fecisset, leo bonam famam consequi voluit, more regum. Prioribus suis fatis ferocibus renuntians, mutavit consuetudinem; sine sanguine cibum sumere iuravit. Postea de hac re coepit habere paenitentiam et, dum mutare non posset naturam, coepit aliquos ducere in secreto ut falleret et quaerere si os feteret. Et illos qui dicebant fetet et putet, ac illos qui

dicebant non putet aut tacebant, omnes dilaniabat. Postea simium interrogabat si putidum haberet os. Ille cianamomum dixit et quasi deorum altaria. Leo erubuit laudatorem ut illi tunc parceret. Sed postea languere se simulavit. Et continuo venerunt medici et suadent sumere cibum levem, qui tolleret fastidium pro digestione. At leo, ut regibus omnia licent, "Ignota est mihi caro simii; eam probare vellem."

22. Leo, Vulpes, et Simius

Leo, animalium imperio potitus, ea animalia quae honore caudae carerent exsulare e finibus regni sui iusserat. Vulpes pavefacta iam vasa colligebat, ire in exilium parans. Cui cum diceret simius, ad regis imperata iam solum vertens, edictum ad illam non pertinere, quae tantum caudae haberet ut superforet, *Verum dicis," inquit illa, *et recte admones. Sed quo scio an me leo vel primam numerare velit inter illa quae cauda carent?"

Qui vita sub tyranno agenda contigit, insons licet sit, saepe ut nocens plectitur.

23. Leo Senex, Vulpes, et Lupus

Leo, cum consenuisset, aegrotabat, iacens in antro. Accesserunt autem visitatura regem, praeter vulpem, cetera animalia. Lupus igitur, capta occasione, accusabat apud leonem vulpem quasi nihili facientem suum omnium dominum et propterea neque ad visitationem profectam. Interim affuit et vulpes

et ultima audivit lupi verba. Leo igitur contra eam infremuit sed, defensionis tempore petito, vulpes "Quis," inquit, *eorum qui convenerunt tantum profuit quantum ego, quae in omnem partem circuivi et medicamentum pro te a medico quaesivi et didici?" Cum autem leo statim ut medicamentum diceret imperasset, illa inquit, "Lupo vivente excoriato, ipsius calidam pellem indueris." Lupo statim mortuo iacente, vulpes ridens ait, *^Sic non oportet dominum ad malevolentiam movere, sed ad benevolentiam."

24. Leo Senex, Gemens

Leo, gravatus aetate et febribus, iacebat, spiritum trahens extremum. Supervenit aper spumans dentibus, veterem iram effundens. Taurus cornibus corpus eius undique confodit. Asinus pedibus suis eum attrivit. Et dixit vix spirans cum gemitu, Heu! Cum esset virtus, erat honor; fuit et timor, immo et opinio mea terruit plures. Deficientibus autem viribus, deficit honor."

25. Leo Senex et Vulpes

Leo, defectus annis, recubabat in spelunca sua et aegrum simulabat. Visitatum regem complures venerunt bestiae, quas protinus devoravit. Accessit etiam vulpes, sed cauta ante speluncam procul stabat, salutans regem. ^Cur non intras?" interrogavit leo. Vulpes respondit, ^Quod video vestigia intrantium multa, at nulla exeuntium."

26. Leo et Vulpes Territa

Vulpes, cum numquam leonem vidisset, postquam olim forte in eum incidit, primo quidem intuitu ita perterrefacta est ut parum abfuerit quin periret. Rursus autem eodem obviam reperto, tunc etiam, sed non ut antea, timuit. Tertio demum ipsum conspicata, audax ita fuit ut, accedens, cum eo colloqueretur.

Quae terribilia sunt, consuetudo blandiora reddit.

27. Leo Inclusus et Vulpes

Vulpes, prope leonem inclusum stans, multis eum lacerabat contumeliis. Leo respondet, *Tu quidem nulla me iniuria afficis, sed adversa quam nunc experior fortuna."

28. Leo Irretitus et Vulpes

Leo, comprehensus laqueo, totis viribus vincula dirumpere conabatur; quo autem maiori conatu laqueum trahebat, eo arctius detinebatur. Vulpes, illac iter habens, cum

hoc esset intuita, *Non viribus," inquit, ^mi rex,

istinc evades, sed ingenio. Relaxandus enim laqueus et dissolvendus; non trahendus est." Quod cum leo fecisset, statim soluto laqueo quo erat astrictus, liber evasit.

Fabula indicat ingenium viribus longe esse praestantius.

29. Leo, Mus, et Vulpes

Leo cum olim dormiret, per os eius mus forte discurrit. Tum ille, consurgens, quaquaversum circumagebatur, eum quaeritans qui inde transierat. At vulpes, eum conspicata, graviter obiurgabat quod leo nimirum

cum esset, murem pertimuisset. Cui ille ^Ego vero," respondit, *de eius voluntate tantummodo irascor."

Haec profecto docent quod prudentes homines ne parva quidem negligere debeant.

30. Leo et Vulpes, Socii

Vulpecula, apparitoris instar, operam suam locabat leoni, ita ut haec praedam indicaret, ille aggressus caperet. Quare et utrique pro dignitate qua erat, pars obtingebat. Sed vulpes, cum leoni partem invideret maiorem, venari potius ipsa voluit quam indicare. Et, aliquid e grege ovium conata rapere, primum ipsa praeda facta est venantibus.

Servire tuto melius est quam cum periculo dominari.

31. Leo, Vulpes, et Asinus Venantes

Vulpes, asinus, et leo venatum iverant. Praedam asinum partiri leo iussit. Asinus singulis singulas partes ponebat aequales, sed leo eum dilaniavit. Tum vulpeculae negotium partiendi dedit. Haec, sapientior quam asinus, partem maximam leoni apposuit et sibi vix minimam particulam reservavit. Leo subridebat et eius prudentiam laudabat. Tandem rogavit, *Unde didicisti talem prudentiam?" Respondit vulpes, *Calamitas asini

me docuit quid minores potentioribus debeant."

10

32. Leo, Asinus, et Vulpes Perfida

Iniit amicitiam cum asino vulpes, atque ita communiter exiere venatum. Cum autem leonem conspexisset vulpecula, verita ut evadere cursu posset, calliditate periculum vitare tentat et, ad leonem accedens, paciscitur vitam suam pro asini proditione. Leo tum quidem vulpi vitam promittit. Illa vero in laqueum inducit asinum, in quo captus cum haereret neque aufugere posset, capit prius vulpem leo atque ita

ad devorandum otiose asinum accedit.

Fabula indicat quod sociorum suorum proditores sibi etiam ipsi plerumque exitium accersant.

33. Leo, Filius Eius, Ursi et Vulpes

Leo tres habuit filios. Matre eorum mortua, leo aliam uxorem quaerebat. Regnum ergo filio primogenito commisit et abiit. Filius uxorem duxit, filiam ursi.

Pater quoque nuptam desponsavit, vulpis filiam, et ad celebrandas nuptias ad regnum suum redire paravit. Sed filius patri mandavit ut aliud sibi regnum acquireret, quia istud suum esse deberet. Pater, turbatus, parentibus sponsae suae mandavit; vulpes venerunt, et bellum indictum est. Vulpes autem, non tam in armis quam

in artibus suis confidentes, praecipiunt foveas profundas fieri et ramis melle illitis operiri. Die igitur statuto, leonis filius cum magno ursorum exercitu venit in campum. Sed ursi, mox ut odorem mellis senserunt, ad ramos illitos accesserunt et in foveas subruuntur. Sic patri cessit victoria, et regnum sibi negatum recepit.

34. Vulpes in Tugurium Ingressa

Vulpes esuriens, cum in tugurio quodam relictas

a pastore carnes panemque vidisset, eo ingressa,

quam suavissime devoravit. Tumefacto proinde ventre, cum inde exire non posset, suspirabat graviter atque lamentabatur. Alia autem vulpes cum illac forte transiret eiusque fletus audiisset, eo accedens, quam ob rem ita

11

Iugeret interrogavit. Cuius rei causam ubi intellexit, "Mane istic ergo tantisper," inquit, "donec talis fias, qualis es ingressa."

Fabula significat quod tempus vel difficillima solvit.

35. Vulpes et Vota Eius

Vulpes, ingressura domum rustici ubi gallinas audierat, foramen per quod transeundum erat dilatari cupiebat. Sed rursus, cum raptam gallinam ferens inde fugeret et latratum canis audiret, deos precabatur ut cani foramen esset angustum ne inde posset exire.

Fabula indicat mortales pro commodis suis vota mutare.

36. Vulpes et Formica

Vulpes, pertaesa cavum suum et latibulum, decreverat

in alio loco magis aperto et alto habitare ut meliori caeli temperie frueretur. Iamque ligna et lapides, unde sibi domum fabricaret, comportabat, cum occurrit ei formica, quae, vulpis sciscitata consilium, probavit quod salubriori aere esset gavisura, sed non securiori. Immo serio monuit ne habitationem mutaret, si vellet suae saluti ac securitati consulere et sibi credere consulenti, et meminisset quo odio apud vulgus laboraret. Vulpes, consilio formicae deterrita, lapides et ligna reportavit nec amplius de mutandis aut aedificandis aedibus cogitavit.

Haec docet cuiuscumque operis ante omnia de fine consulendum.

37. Vulpes et Uva

Vulpes, extrema fame coacta, uvam appetebat, ex alta vite dependentem. Quam cum summis viribus saliens attingere non posset, tandem discedens, *^Nondum matura est," inquit; ^nolo acerbam sumere."

12

38. Vulpes et Luna

Vulpes quaedam de nocte ambulavit secus fluentum viditque umbram lunae in aquis apparere et caseum

esse putavit. Coepit igitur aquam lambere, sperans quod, exhausto flumine, fundus arefactus caseum sibi reseraret. Sic igitur non cessavit donec se ipsam lambendo suffocavit.

39. Vulpes et Statua

In statuarii officinam irrepserat vulpecula ac, contemplando diversi generis et variae formae effigies, magnam voluptatem capiebat. Inter omnes tamen, una muliebris corporis statua imprimis vulpem delectabat, ad quam et accedebat et sermonem instituebat et blandissime alludebat. Sed, statua immobili persistente, vulpes, indignata, ^Quam formosa facies," inquit, "cerebro caret!"

40. Vulpecula et Tintinnabulum

Vulpecula habitabat iuxta flumen; non procul inde alligatum arbori tintinnabulum erat, quo ventis impulso omnia circum loca resonabant. Vulpecula, cui ignota vox illa esset, metuebat ne quid ferae et immanis bestiae tales sonos ederet. Tandem sensim et placide arrepens, perspectaque tintinnabuli inanitate, cuius strepitibus nihil subesset virium, ^Nunc deinceps non facile," inquit, "specie et opinione percelli animum meum patiar."

Multa opinione magnifiunt, quibus praesentibus nihil est contemptibilius.

41. Vulpes Sine Cauda

In foveam incidit vulpecula et inde, cauda detruncata, occurrit multis vulpeculis. Quas cum indignabunde conspexerat, inquit, ^Fraterculi, quo vaditis?" *Ad leonis basilicam eundum est nobis," respondebant. "Ad leonis basilicam?" inquit vulpes. *Profecto, ego

ab ea nuperrime redii, et mos iamiam novellus est ut

13

omnes ferae detruncent caudas." Quibus auditis, illico detruncabant illae suas caudas. Quas cum vidit vulpes, irrisit et consolabatur se socios, si non periculi, saltem pudoris, creavisse.

Solamen miseris est socios habuisse doloris.

42. Vulpes et Maeander Fluvius

Vulpes ad Maeandrum fluvium aliquando, ut ex eo potarent, convenere sed, cum magno impetu flueret aqua, mutuo sese compellentes, ingredi non audebant. Quo viso, illarum una, in medium prodiens, ut ceteras simul contemneret earumque timorem irrideret et se prae cunctis animosam ostenderet, audacter in undas desilivit. Aquarum vero impetu eam in medium proripiente, ceterae in ripa stantes, sic eam sunt allocutae, *Ne nos derelinquas, sed reversa demonstra, qua ingressis

tuto liceat bibere." At illa, dum ab undis raperetur, "Responsum," ait, ^mihi est Miletum deferendum; id eo ferre volo; cum revertar, introitum vobis demonstrabo."

In eos, qui per iactantiam sibi ipsis creant pericula, est haec fabula.

43. Vulpes, Vultur et Ostrea

Vultur olim ostream grandem invenerat. At, cum testa durior praedam clauderet, ille famem suam explere frustra conatur. A vulpe ergo consilium idoneum petit. Quae, pariter dapis delicatae appetens, "Operam omnem tuam," inquit, *misere perdideris, si domum corneam rostro frangere velis. Sed alte in auras evola, quantum potes; hinc durum corticem in istam rupem mitte. Facile frangetur et apertam dapem offeret." Ille stultus his monitis ultro paruit. At vulpes dolosa, postquam ostream carcere suo liberatam videt, hanc vorat et, conchas tantum vulturi linquens, fugit.

Fabula docet imprudenter hos consuli, ad quos consilii fructus redire potest.

14

44. Vulpes et Avis Terraneola

Avis, quam rustici terraneolam dicunt, scilicet quia

in terra nidum componit, forte vulpeculae improbae occucurrit. Qua visa, pennis altius se sustulit. *Salve," inquit illa; *cur, obsecro, me fugisti? Quasi non abunde mihi cibus in prato sit, grilli, scarabaei, locustarum copia. Nihil est quod metuas. Ego, propter mores quietos tuos et vitam probam, multum te diligo." Respondit cantrix, *Tu quidem bene praedicas. In campo non par; sublimis tibi par sum. Quin sequere; hic salutem meam tibi committo."

45. Vulpes, Corvus et Gallus

Corvus aliquando et vulpes coniuncti fuerunt. Cum esurirent, excogitat hanc fraudem vulpes. Induit cucullam et procumbit in genua et librum ante se collocat et priores pedes tamquam manus una cum oculis in caelum tollit, quasi deplorans prioris vitae delicta et veniam deprecans, et divinam misericordiam implorans. Venit igitur

ad gallinarum cohortem corvus et mira narrat de

religione vulpis, deque illius salutari doctrina, deque

vitae emendatione et sanctitate. "Sed quid opus est," inquit, *verbis? Paululum in hoc nemusculum

progressae, ipsae aspiciatis optimam vulpeculam

iam cultui divino et adorationi vacantem." Movebantur oratione corvi stolidae aves et sequi hunc incipiebant

cum gallus, fraude animadeversa, revocat illas ac monet viderent qui ipsas a quo ad quem abduceret.

Cui credas, videto.

46. Vulpes Pacem Annuntians

Vulpes olim gallum in arbore residentem vidit. ^Descende et huc veni," inquit vulpes, "tecum de multis rebus colloquium habere volo; iamdiu in unum non convenimus." Benigne," respondet gallus, ^mea tamen sententia hic tutior sum." Nonne tu novum edictum audivisti?" vulpes inquit; *omnia enim animalia inter se pacem decreverunt, et nunc nos omnes in amicitia et

15

concordia vivimus." Gallus nihil respondet at intente

in silvam distantem oculos divertit. «Quid tam intente prospicis?" vulpes rogat. "Nisi fallor, video canes venaticos huc rapide currentes," gallus respondet. *Si hoc verum est," vulpes inquit, ^ego quam celerrime hinc me recipiam." *Noli festinare," exclamat gallus, *sed hic parumper mane. Nonne omnia animalia pacem inter se agunt?" "Id verum est," vulpes inquit, ^at fortasse catuli edictum nondum acceperunt."

47. Vulpes a Gallo Auxilium Implorans

Famelica vulpes, ut fraude gallum gallinaceum quem conspexerat allicere ad se atque capere posset, humi

se prosternit et alterum oculum comprimit, cum miserabili querimonia et imploratione auxilii a gallo,

sibi qui eximeret spinam de oculo, cui illa paulo ante vadenti per sentes infixa esset. Gallus, intellecto dolo, ^Non ego medicus sum," inquit, *et si incautius ad oculos forte unguiculos admoverim, periculum fuerit, ne calcaribus meis etiam sanus oculus laedatur. Sed paululum exspectare si vis, ego domum nostram advolabo, et inde qui tibi medeatur accersam." Vulpes

et ipsa sentiebat dolose agere gallum; se igitur pati velle ait quod necesse sit, nam saepe audivisse, multis medicis utendum non esse.

48. Vulpes Vincta et Gallus

Rusticus vulpi tetenderat laqueos, quae ei plurimam gallinam devoraverat. In quos illa incurrit; capta, rogavit gallum, a quo solo visa fuerat, ut opem ferret ut posset exire; super omnia, ne quid de se hero aperiret. Pollicetur gallus quantum poscebat et, properato gressu, domum reversus, infidae nil fidei servaturus, hero nuntiat cecidisse vulpem in casses vinctamque teneri. Is, gestiens securi, armatus currit ad locum. Quo viso, vulpes, proditam se intellegens, *O me stolidam," dicebat, ^quae gallum, cuius olim tot feminas strangulavi ac devoravi, putavi mihi fore amicum fidumque."

16

49. Vulpes, Gallus, et Villicus

Vulpes aliquando, sustinens famem, ivit ad villam quandam, et veniens ante gallum dicebat ei, ^O domine mi galle, quam pulchram vocem habebat pater tuus! Nam ego, volens audire vocem tuam, veni huc. Unde rogo te ut canas alta voce, ut audiam utrum tu an pater tuus pulchriorem habeat vocem." Tunc gallus cum elatione, clausis oculis, coepit cantare. At vulpes, insiliens in eum, portabat eum in silvam. Tunc homines illius villae, insequentes eam dicebant, ^Vulpes portat gallum nostrum!" Audiens haec, gallus dixit vulpi, *Audis quid dicunt villani? Dic ergo illis: meum gallum, non vestrum, porto." Tunc vulpes, dimittens gallum ex ore, "^Meum," ait, ^gallum porto, non vestrum." Gallus autem, volans

in arborem, dicebat, ^Mentiris, domina mea; ipsorum sum, non tuus."

50. Vulpes a Rustico Capta

Vulpes, capta a rustico cuius quam plurimas gallinas occiderat, blandis eum verbis orabat ut se dimitteret, persancte iurans nullum ulterius damnum se illi illaturam. Cui rusticus *oIgnoscerem," inquit, "tibi perlibenter et te incolumem dimitterem, nisi te subdolum et fidefragum animal cognoscerem.

A mortua nullum mihi detrimentum inferri posse, certo scio; a viva vero subdubito."

51. Vulpes Mortem Simulans et Agricola

Vulpes callida in fundum quemdam noctu venit. Ibi multos pullos et gallinas devoravit. Tum autem eadem rima, qua inierat, reverti non poterat. Prima luce agricola fundum circumire coepit. Multas gallinas, quas nocte priore viderat, reperire non potest. Mox autem vulpem aspexit, quae humi quasi mortua iacebat. Itaque caudam vulpis arripit; deinde animal super murum deicit. Vulpes autem simul ac humum attigit, sine mora prosiluit.

Et priusquam agricola se receperat, callidum animal

in tutum pervenit.

52. Vulpes Mortem Simulans et Canis

Vulpes, simulans se defunctam ut aves ad se tanquam

ad cadaver accedentes interciperet, luto oblita, in quodam agro resupina iacebat, exspectans cornices, corvos et huiusmodi rapaces volucres, quas devoraret, cum superveniens canis eam mordicus captam coepit dentibus lacerare. Quod illa animadvertens, "Digna," inquit, *patior, nam dum fraudibus aves capere studeo, ab alio capta sum."

53. Vulpes et Taxus

Vulpes, cum debuisset suspendi et taxus eam duceret

ad curiam leonis, facta confessione de omnibus peccatis, eodem die vidit gallinas iuxta domum cuiusdam hominis. Et taxo ait, *Illa est via qua incedere debemus, scilicet iuxta domum illam quam videmus." Cui taxus respondit, ^Misera, hodie confessionem mihi fecisti de cunctis peccatis tuis, et confessa eo quod multas gallinas devorasti, et promisisti Deo in manu mea quod de cetero abstineres." Cui vulpes ait, *Verum dicis, sed ego tradideram oblivioni."

54. Vulpes et Mulieres

Vulpes, iuxta villam quandam transiens, conspexit catervam mulierum plurimas gallinas, opipare assatas, alto silentio comedentem. Ad quas conversa, *Qui clamores," inquit, *et canum latratus contra me essent,

si ego facerem quod vos facitis!" Cui respondens quaedam anus, *&Pessima animalium," inquit, ^nos quae nostra sunt comedimus; tu aliena furaris."

55. Vulpes et Vir Fluctus Numerans

Homo quidam in litore sedens ad fluctuosum mare fluctus numerabat. Cum vero subinde erraret, graviter id ferre et excruciari, donec adstans vulpes ei diceret, *Quid laboras, mi homo, eorum causa qui praeterierant? Eos qui hinc oriuntur numerare incipere, illis neglectis, oportet."

18

56. Vulpes et Asinus Pelle Leonis Indutus

Asinus, pelle leonis indutus, per nemora, reliqua bruta perterrens, vagabatur. Vulpe autem conspecta, ipsi quoque timorem iniicere conatus est. Sed haec, ubi casu eius vocem audivit, ^Scias velim," inquit, "quod et ego te sane pertimuissem, nisi rudentem audivissem."

57. Vulpes et Vermiculus

Emersus de sterquilinio, vermis coepit profiteri apud animantes se esse medicum summum, neque cedere Paeoni, deorum medico, usu et experientia artis. Quem rugis deformem et nutantem intuita, vulpes "^Medice;," inquit, "teipsum curare prius atque ita profiteri artem debueras."

58. Vulpes et Pardus

Vulpes et pardus de pulchritudine concertabant et, pardo suam pellem versicolorem extollente, vulpes, cum suam praeponere non possit, dicebat pardo, ^At quanto ego sum speciosior

et quam longe formosior, quae non corpus,

sed animum versicolorem et variis notis insignem sortita sum!"

59. Vulpes et Catus

Contrahebant inter se amicitias catus et vulpes,

cui vulpes astutiarum suarum grandem recensebat numerum. Catus replicuit, Ast ego uno tantum consilio et, quod Natura ad meipsum praeservandum suggessit, contentus sum." Inter haec, odoram canum vim appropinquantium audiunt. Catus confestim altissimos arboris scandebat ramos et secure despectans sedebat. Vulpes autem et hic et illic trepide currebat et, nulla aufugiendi spe relicta, nulla uspiam latebra inventa,

a canibus apprehensa laceratur.

19

60. Vulpes, Agnus, et Canis

Vulpes, in ovium gregem ingressa, quo tempore agni lactentes erant, ex iis unum arreptum deosculari fingebat. Quapropter a cane quidnam faceret interrogata,

"^Nutricor ipsum," ait, ^cum eoque me oblecto." At ille, "Nisi agnum extemplo dimittis, quae sunt canum propria, in te exeram."

61. Vulpes Sanguine Madens

Vulpes gallum gallinaceum rapuerat et voraverat. At canis fortis hanc vulpem, recenti sanguine adhuc madentem, occupat et vorat, membra dente crebro discerpens.

Ab alio exspectes, alteri quod feceris.

62. Vulpes et Lupus apud Iovem

Convenerant lupus et vulpes adire Iovem ut ab eo peterent ambo quod sibi quisque deesse existimabat: lupus rapax, calliditatem vulpis; vulpes callida, lupi vires et impetum; sic fore ut singuli abundantius praedas facerent. Respuit crudelium animalium vota Iuppiter, utpote iniusta

et iniuria proximis suis. Ab origine mundi singulis animantibus largissime data munera, non uni omnia," respondit.

63. Vulpes Aemula et Lupus

Lupus praedam multam in cubili congregaverat ut plures menses haberet quo vivere posset. Vulpes ad eius cubile venit et, aemula, lupo dixit, *Quia non vidi te per tot dies, merito tristis fui." Cui lupus, ut agnovit livorem, ait, ^Non ad me sollicita venisti, sed ut aliqua rapias." His verbis vulpes irata, pastorem adiit. *Agis mihi gratias," inquit, "si tibi inimicum gregis tui hodie in manus tradidero, ut iam non sis sollicitus?" Pastor ait, ^Ego serviam tibi, et siquid volueris tibi tradidero." Tunc clausum illa ostendit lupum, quem lancea ille peremit, et aemula vulpes se de alieno saturavit. Deinde ipsa in venatorem cum incideret,

20

deprehensa a canibus et laniata, sic ait, Ego male feci et male modo pereo, quae alterum laesi."

64. Vulpes in Puteum Delapsa et Lupus

Vulpes, cum in puteum fortuito incidisset, lupum

in ripa praetereuntem vidit rogavitque ut funem sibi compararet opemque daret ad se ipsam a tanto periculo extrahendam. Cui lupus, *^Miserrima vulpes, condoleo tuum infortunium. Dic, precor, quomodo in hunc puteum incidisti?" Respondebat vulpes, *Non opus est ambagibus. Quin tu funem comparato, et deinde omnia tibi in ordine expediam."

Qui in imminentibus versantur periculis non verba superflua, sed praesentes suppetias quaerunt.

65. Vulpes et Lupus in Fossam Delapsus

Lupum in fossam lupariam delapsum vulpes conspicata, irridebat et circum oras et fossae marginem laetabunda saltitabat, stolidum animal illum appellans, qui hominum fraudes non animadvertisset. Dum sic ergo lasciva gestiret, subsidens terra eam traxit in praeceps.

Quam delabentem lupus conspicatus, *€Maximum," inquit, nunc mortis meae solacium ad Manes feram, videns vulpem, quae me irridebat, mecum pereuntem."

66. Vulpes et Lupus in Lardario

Lupus obviavit vulpi, dicens ei, "Magnam famem habeo, nec scio ubi quicquam praedari potero." Cui vulpes, *Si vis me sequi, satis abunde reficiemur." Respondit lupus, "Libenter sequar. Eamus citius, quia fames me cruciat." Duxit igitur eum vulpes ad lardarium, et intrat prius ipsa per quoddam foramen, et lupus post eam, sed cum magna angustia, quia foramen erat valde strictum. Invenerunt magnam copiam carnium et piscium. Vulpes vero, memor stricti foraminis per quod oportebat eam reverti, moderate sumpsit. Lupus quidem ingrossavit se ad plenum. Auditur interim tumultus a familia, et veniunt famuli cum canibus

21

et fustibus; intrant lardarium. Vulpes autem hoc audiens fugit ad foramen et exivit. Lupus vero, volens exire nec valens prae ventris grossitudine, capitur, fustigatur, et canum dentibus discerpitur.

67. Vulpes, Lupus, et Pisces

Lupus obvians vulpi ait, ^Compater, unde venis?" Et vulpes, *Pisces optimos cepi et sufficienter comedi." Quaesivit lupus, ^Quomodo cepisti?" Ait vulpes, ^Caudam in aquam posui, diu tenui, pisces caudae adhaeserunt

et traxi eos ad terram et comedi." Et lupus, "Numquid sic ego pisces capere possum?" Ait vulpes, *Optime poteris, cum sis fortior quam ego." Perrexit ergo lupus festinanter et caudam in aquam posuit et diu tenuit donec esset congelata. Post longam moram, voluit caudam extrahere, credens quod multitudo piscium ei adhaereret, sed non potuit propter gelicidium quod caudam tenuit. Detentus est ibi usque mane et venerunt homines et lupum fere usque ad mortem fustigaverunt. Et cum vix evasisset, maledixit compatri suo, qui pisces sibi promisit et verbera et vulnera persolvit.

68. Vulpes, Lupus, et Panarium

Vulpes piscem comedebat iuxta flumen; lupus autem partem ab ea petebat. Vulpes ait, *Docebo te artem piscandi, et sic capies pisces et manducabis. Sed panario opus tibi est." Abiens autem lupus ad vicum, furatus est panarium, et attulit vulpi. Vulpes panarium ligavit ad caudam lupi valde fortiter et dixit ei, "Vade per aqam, trahens panarium, et ego retro te vadam, submovens pisces." Lupus autem trahebat per flumen panarium

et vulpes caute lapides in panario ponebat. Cum autem plenum esset, vulpes abiit ad vicum et dixit hominibus, "Ecce lupus, qui oves, qui agnos, qui omnes bestias vestras comedit, nunc etiam a flumine vestro pisces extrahit." Tunc omnes, cum gladiis, fustibus, et canibus, exierunt ad lupum et usque quasi ad mortem percusserunt.

22

69. Vulpes, Lupus, et Puteus

Vulpes casu cecidit per unam situlam in puteum.

Venit lupus et quaerebat quid faceret ibi. Quae ait, *Bone compater, hic habeo multos pisces et magnos; utinam mecum partem haberes!" Et ait lupus, *COuomodo possem illuc descendere?" Ait vulpecula, "Supra est una situla; pone te intus, et venies deorsum." Et erant ibi duae situlae; quando una ascendit, alia descendit. Lupus posuit se in situlam et descendit; vulpecula in alia situla ascendit. Et quando obviaverunt sibi, ait lupus, *Bone compater, quo vadis?" Et ait vulpes, *Satis comedi et ascendo. Tu descende et invenies mirabilia." Descendit miser lupus nec invenit aliquid nisi aquam. Venerunt mane rustici et extraxerunt lupum et usque ad mortem verberaverunt.

70. Vulpes, Lupus, et Caseus

Dum putei liquor placidus lunae plenae simulacra speculo suo redderet, vulpes ieiuna illuc forte accessit, victum quaeritans; fames malesuada eam perpulit ut caseum pinguem super summis aquis innatare crederet. Vulpes ergo, cum itus facilis esset situlis duobus qui vices alternabant, in situlum ad marginem elatum sese iniicit. Sed sic delapsa, mox errorem suum luget et se perituram deputat. Iam biduum consumptum erat cum lupus tandem advenit. Quem vulpes conspicata, *In situlum," ait, *te cito immitte; caseus opimus hic mihi repertus est. Comedi quantum cupiditas mea voluit; nunc satura, cogor hunc caseum deserere, sic abrasum, ut vides," Iuna scilicet decreverat, et simul lunae imago. Lupus credulus obsequitur; sursum propellit vulpem et,

parum anxia quid lupo fieret, vado haerentem liquit.

71. Vulpes, Lupus, et Asini Privilegium

Leo edixit ut omnia animalia coram eo comparerent et,

illis congregatis, petiit si quis abesset. Asinus vero aberat, in quodam prato viridi et delectabili se depascens. Pro quo producendo, lupum tamquam fortem et vulpem tamquam

23

prudentem transmittebat. Qui, accedentes ad asinum, sibi nuntiarunt ut, more aliorum, coram domino suo compareret. Asinus respondens dixit se tali privilegio tutum, quod ab omnibus edictis exemptus fuerat.

Nuntii petierunt ut eius privilegium legerent, quod asinus concedebat. Altercatione quidem exorta inter lupum et vulpem quis eorum legeret, sors cecidit super vulpem, quae privilegium sibi demonstrari petiit. Cui asinus dixit, "Sub pede dextro lege confidenter." Asinus sic vulpis accedentis oculos percutiendo avulsit. Unde lupus praecavens dixit, *Qui clerici probantur peritiores,

non sunt in opere cautiores."

72. Vulpes, Lupus, et Tria Vera

In lupum vulpes quae inciderat misella, vivam se ut caperet precabatur neque vetulam interimeret. Qui

*^Si mihi tres," ait, easque veras dixeris sententias,

per Panem vitae parcam tuae." Vulpes contra, ^Utinam primum non fuisse obviam factus mihi! Dein utinam occurrisses caecus! Et super his habe," inquit, "tertiam: utinam non ad seriorem pervenias aetatem nec mihi denuo obviam occurras!"

73. Vulpes et Nauta

Vulpes, volens mare transire, rogavit nautam ut se transferret; quod, naulo constituto, nauta fecit. Cum autem iam ad aliud litus ventum fuisset, nauta petiit naulum. At vulpes minxit super caudam et aspersit oculos nautae et quasi excaecavit eum, et saltavit ad terram extra navem. Et dixit nauta, ^Malum salarium reddidisti mihi." Cui vulpes, "Aliter fieri non potuit, iuxta illud quod scriptum est: Servitium, dico, perdit qui servit iniquo."

74. Lupus et Nauta

Lupus, in aliam regionem transiturus, venit ad fluvium et nautam rogavit ut ipsum in navicula sua transportaret; "Dabo," inquit, *quod volueris; tantum me recipiat navis."

24

Iussus est ergo intrare, et navis soluta est a litore.

Tunc ait lupus homini, *Dic modo quid mercedis tibi daturus sum." "Tria vera," inquit, ^mihi dicas pro pretio." Placuit hoc lupo, et statim unum protulit: *Bene facit, qui benefacit." Post haec, medio iam in flumine transito, protulit secundum: "Qui sic non facit, peius facit." Homo exegit tertium. Cui lupus, "Tertium non habeo prae manibus, sed interim quod litori approximamus, inde cogitabo." Illis ergo prope litus factis, lupus saltu se de nave extulit et, in sicco constitutus, *Quidquid boni perverso fit," ait, ^perditum est ex integro."

75. Lupi et Rusticus

Rusticus arietem excoriatum portavit ad forum, quem Iupi consequebantur. Quibus rusticus, ^Quamdiu me sequi proponitis?" Cui lupi, X*Quamdiu? Quamdiu arietem portabis." Et ait rusticus, *Malo arietem dimittere quam tales comites habere." Et statim arietem proiicit.

76. Lupus et Puer Mendax

Puer mendax, qui patris gregem pascebat, libenter alios Iudificabatur. Aliquando ingentem clamorem sustulit, "Auxilio venite; lupus adest!" Accurrunt propere rustici et ridentur. Proximo mense, hunc dolum repetivit. Paulo post, re vera lupus apparet. Iam rursus clamat, Auxilio venite; lupus adest!" At nemo accurrit. Maiore voce clamat, lacrimat, eiulat; frustra omnia. "Tertium nos decipere vult," inquiunt rustici. Ita lupus in gregem irrupit et plurimas oves dilaniavit.

7'7. Lupus Parvulus et Pastor

Pastor, lupum parvulum cum invenisset, eum penes se enutrivit ac, ubi adolevit, pecudes ex vicinis armentis rapere docuit. Quod lupus cum egregie didicisset, "Cave," olim pastori ait, ^ne me rapiendi artem postquam docueris, multas ex tuis gregibus oves desideres."

25

78. Lupus cum Canibus Nutritus

Pastor, cum lupi catulum recens natum invenisset, sublatum una cum canibus nutrivit. Postquam autem adolevit, si lupus aliquis forte rapuisset ovem, eum ille quoque cum ceteris canibus insequebatur. At si quando canes eum insequi non valerent et defessi redirent,

ipse tamen pergebat donec illum assecutus, secum utpote lupus praedae particeps esset, atque deinde revertebatur. Sin autem lupus nullus in gregem insiliens ovem abripuisset, tum ipse furtim necabat et una cum canibus comedebat; donec pastor, re cognita, eum arbori suspensum occidit.

79. Lupi et Canes, Amici

Lupi canibus olim dixere, *Quid, cum omnino nobis similes sitis, eadem quoque nobiscum mente ut fratres non estis? Et sane nihil a vobis, nisi voluntate, discrepamus. Nos enim in libertate vivimus, vos hominibus subiecti et servi, verberibus obnoxii, vinculis ad collum pressi, et custodiendis gregibus addicti;

cum vero cibum sumunt, vobis ossa tantum obiiciunt. Quapropter si nostra vobis amicitia grata est, greges omnes in nostram potestatem tradite omniaque communia erunt, atque nobiscum ad satietatem vescemini." His dictis paruere canes sed, vix in speluncam cum lupis ingressi, statim ab ipsis dilacerati sunt.

80. Lupus et Canes Duo

Lupus, ex alta specula contemplatus canes geminos, gregis ovium custodes, inter se pugnantes et sese mutuis morsibus dilacerantes, spem concepit posse tuto oves invadere. Magno igitur impetu in oves delatus, cum unam oppido pinguem rapuisset, concite fugiebat. Canes, id conspicati, omissa domestica pugna, lupum fugientem assecuti, tantis illum affecere vulneribus

ut vix posset evadere. Cum autem mox ab alio lupo interrogaretur cur solus gregem esset adortus, ubi

26

tam validi erant propugnatores, "Domestica," inquit, ^pugna deceptus sum."

81. Lupus et Pastor, Compatres

Contigit quod quidam paterfamilias habuit duodecim oves. Voluit peregrinari et commendavit oves suas lupo, compatri suo, et compater iuravit quod bene conservaret eas. Profectus est statim. Lupus interim cogitavit de ovibus et uno die comedit de una, altera die de alia, ita quod vix tres invenit paterfamilias quando reversus est. Quaerebat a compatre quid factum fuerit de aliis ovibus. Respondit lupus quod mors ex temporalitate venit super eas. Et dixit paterfamilias, *Da mihi pelles," et inventa sunt vestigia dentium lupi, et ait paterfamilias, ^Reus es mortis," et fecit lupum suspendi.

82. Lupi et Pastores

Cum Philippus rex Macedoniae cum Atheniensibus foedus initurus esset, ea conditione ut oratores suos ipsi traderent, Demosthenes populo narravit fabulam qua iis callidum regis consilium ante oculos poneret. Dixit enim Iupos quondam cum pastoribus pactos esse se numquam in posterum greges esse impugnaturos, si canes ipsis dederentur; placuisse stultis pastoribus conditionem sed, cum lupi caulas excubiis nudatas vidissent, eos impetu facto omnem gregem dilaniasse.

83. Lupus Fugiens et Pastor

Cum venatorem instantem fugeret lupus, et pastor vidisset qua parte fugeret et quo se loco absconderet,

ille, vehementer metuens, "Oro te, pastor," inquit, ^ne me prodas innocentem. Nihil umquam mali tibi feci." Et pastor "Noli," inquit, *timere; alteram venatori monstrabo partem." Mox venator, cum advolasset, Pastor, vidistine huc," inquit, "lupum venientem?" Huic pastor, voce maxima, "Venit ille quidem, sed laeva fugit." At simul, oculis clam dextram partem designat. Venator non

27

intellexit nutum et, festinans, abiit. Tum lupum pastor interrogat, ^Quam tu mihi habebis gratiam quod te celavi?" Tum ille *Maximas," inquit, "linguae tuae gratias ago, at oculis tuis fallacibus," secum murmurans subiecit, "talem gratiam referam, ut ex minore in dies ovium numero cognoscas - quam memor sim meriti tui!"

84. Lupus et Pastorum Convivium

Pastores, caesa ove, convivium celebrabant. Quod cum Iupus cerneret, ^Ego," inquit, *si agnum rapuissem, quantus tumultus fieret, at isti impune ovem comedunt!" Tum unus illorum *Nos enim," inquit, ^nostra, non aliena, ove epulamur."

85. Lupus et Pastoris Vestimentum

Lupus, cui raro iam contigit ut vicino pastori ovem abriperet, vulpeculae dolis sibi opus esse ratus, personam induere statuit. Itaque pastoris vestimento sumpto, baculum fistulamque nactus est ut partes praeclare ageret. Baculum pedibus prioribus tenens, ipsi pastori

in gramine artius dormienti appropinquavit, cum canis quoque atque oves dormirent taceretque fistula. Lupus igitur primo tacebat; mox personae dum linguam quoque pastoris addere vult, nescius quo modo vocem eius imitari posset, subito fecit ut silvae resonarent. Ita excitati omnes - pastor, canis, oves - illius fallacias cognoverunt. Ille autem miser, vestibus impeditus, neque ex illa turba effugere nec se defendere potuit.

Doli deprehenduntur semper; proinde lupi partes agat lupus.

86. Lupus Ovis Pelle Indutus

Lupus, ovis pelle indutus, ovium se immiscuit gregi quotidieque aliquam ex eis occidebat. Quod cum pastor animadvertisset, illum in altissima arbore suspendit. Interrogantibus autem ceteris pastoribus cur ovem

28

suspendisset, aiebat, *Pellis quidem, ut videtis, est ovis; opera autem erant lupi."

87. Lupi Duo, Oves, et Opilio

Scelesta ventris rabies lupos duos premebat et in gregem urgebat; metus autem impetum reprimebat. Vident quidem pecus imbelle at pariter vident et opilionem validum et canes impigros. Quid agant? Dum unus post dumeta opaca in insidiis cubat, alter it audax, recta via procurrens, contra gentem lanigeram. Quem canes simul adspiciunt, latratibus diris saeviunt ruuntque; accurrit ipse fervidus opilio: *Agite, insequimini, dedam neci."

At lupus, pedibus melior, viribus totis fugit subitque silvam; denique hostes suos eludit. Opilio igitur tristis ad gregem redit et attonitus haeret. Heu! Dum hinc abscedit improvidus, alter iste latro interea irruit praedamque rapuit, et locum, ubi socius saucibus

siccis exspectabat, per circuitus notos repetiit.

Haec fabula docet non semper periculum ibi maximum esse ubi maxime eminet.

88. Lupus et Agnus Caprum Comitans

Agno, comitanti caprum, lupus fit obviam rogatque cur, relicta matre, olidum sequatur hircum, suadetque ut ad ubera matris distenta lacte redeat. Ille vero, «Mater mea huic hirco, O lupe, commisit. Huic summa cura meae salutis data est. Parenti potius quam tibi obsequendum, qui me seducere istis dictis quaeris et subductum postea decerpere."

89. Lupus, Ovis, et Leo

Lupus quondam ovem de medio raptam grege ferebat domum. Cui occurrens, leo illam vi extorsit. Ac lupus, stans procul, *Contra ius mihi mea abstulisti," clamavit. Quo delectatus, leo lupo respondit, non sine ludibrio, "Iure enim tibi fuerat ab amicis data?"

29

90. Lupus, Umbra Eius, et Leo

Lupus, in deserta loca pererrans, dum iam sol in occasum vergeret, cum sui umbram valde longam animadvertisset, "Leonem," inquit, *ego timeo, cum tantus sim, ut iugerum aequem? Nonne prorsus in ceteras feras omnes imperium exercebo?" Dum haec lupus superbe secum cogitat, leo supervenit eumque, dicto citius, devoravit. Quapropter Iupus, paenitentia, sed frustra, tactus, exclamabat,

"^O stulta opinio, quae meae necis causa es!"

91. Lupus et Leones

Lupus quidam robustior inter lupos natus erat, quem "Leonem" cognomine vocabant. Stolidus ille, et gloriae impar ferendae, a tribulibus segregavit se ac cum leonibus conversabatur. Vulpes autem, cavillatrix, Ne ad sanam mentem tantum," inquit, *sim umquam reducenda, quantum tu nunc vano fastu intumescis! Quippe qui

inter lupos revera leo videris, interque leones rursus comparatione fis lupus."

92. Lupus et Leo, Amici

Lupus et leo, contracta inter se amicitia, victum quaeritabant. Tum lupus, audito ovium balatu, *Confide," inquit, «amice; cibus iam aderit." Secutus ergo ovium vocem, cum ad ovile pervenisset, reperit illud optime munitum et canes prope dormientes. Reversus igitur

ad leonem, *Non placet," inquit, *mihi quod in praesentia edamus oves; macilentae enim admodum sunt. Sinamus eas pinguescere, redituri cum fuerint pingues effectae."

Fabula arguit qui, impediti ne quid faciant, se noluisse argumentantur.

93. Lupus Imperator et Asinus

Lupus quidam, qui lupis ceteris imperabat, legem olim tulit ut praedam, quam unusquisque caperet, in medium conferret et ceteris impertiretur. Asinus, his auditis, iubam quatiens atque subridens, *Egregie quidem," ait,

30

^O Iuporum imperator, pronuntiasti. Sed praedam quam tu heri cepisti, quinam tuo in cubili ut ea solus vesci posses, clanculum reposuisti? Agedum, adfer huc illam ut ceteris dividatur." Ad haec lupus, stupore perculsus, legem protinus abrogavit.

Fabula demonstrat quod qui leges definire videntur, ea quae definivere atque iudicavere, ipsi plerumque minime observant.

94. Lupi et Corvus

Corvus partem praedae petebat a lupis quod eos totum diem comitatus esset. Cui illi *Non tu nos," inquiunt, "sed praedam sectatus es, idque eo animo ut ne nostris quidem corporibus parceres, si exanimarentur."

Merito in actionibus non spectatur quid fiat, sed quo animo fiat.

95. Lupus, Corvus, et Aries

Lupus vidit aliquando corvum super arietem sedentem, graviterque suspirans, talia locutus est, "Corvus iste beatus est et felici hora natus, quia, ubicumque sedeat, quidquid dicat, quidquid faciat, non est qui ei male loquatur. Mihi autem, si talis daretur sedes, omnes

qui viderent magnis in me vocibus clamitarent, et quasi ad salutem arietis fugare me properarent."

96. Lupus et Bovis Cadaver

Lupus, senio confectus, cum amplius venari non potest, magna cruciabatur fame, nec aliquem cognatum aut amicum qui eum cibo iuvaret poterat invenire. Dum

ergo maestus ingentem peragraret silvam, in bovis cadaver incidit. Quod vix coeperat laniare, cum non solum ceteri lupi, verum etiam vultures, corvi et cornices illuc se contulerant, lupum orantes ut se in amicitiam et in partem praedae admitteret. Tunc secum lupus, *Quem, paulo ante, fratres et filii negligebant, ecce alienigenae

31

animantes nunc honore prosequuntur et amicum expetunt. Non mihi, sed bovi hunc exhibent honorem."

Fabula indicat pauperem cunctis odiosum esse, divitibus vero ab omnibus honorem exhiberi.

97. Lupus et Histrix

Lupus esuriens in histricem intenderat animum, quem tamen quia sagittis undique munitus erat invadere non audebat. Excogitata autem eum perdendi astutia, illi suadere coepit ne pacis tempore tantum telorum onus tergore portaret, quandoquidem ne alii quidem sagittarii, nisi cum proelii tempus instaret, portarent. Cui histrix "Adversum lupum," inquit, ^semper proeliandi tempus esse credendum est."

98. Lupa et Canis

Canis, lupam insequens, crurum pernicitate et robore gloriabatur, fugere lupam credens quod infirmior esset. Conversa autem, illa sic allocuta fertur canem, *Non tam tuas quam domini tui metuo minas."

99. Lupus et Canis Saginatus

Lupus, canem videns bene saginatum, *Quanta est," inquit, "felicitas tua! Tu, ut videtur, laute vivis, at ego fame enecor." Tum canis "Licet," inquit, *Ónecum in urbem venias et eadem felicitate fruaris." Lupus conditionem accepit. Dum una eunt, animadvertit lupus in collo canis attritos pilos. ^Quid hoc est?" inquit; num iugum sustines? Cervix enim tua tota est glabra." *Nihil est," canis respondit, *sed interdiu me alligant ut noctu sim vigilantior, atque haec sunt vestigia collaris quod cervici circeumdari solet."

Tum lupus *Vale," inquit, *amice; nihil moror felicitatem servitute emptam!"

32

100. Lupus Monachus

Lupus, in senium deductus, cum non amplius venari posset, sese religioni addixit, sumptoque monachi habitu, cibum ostiatim mendicabat. Reprehensus ab alio lupo, "Ouid vis," inquit, *faciam? Dentes deciderunt, currere non valeo, quare aliter vivere posse diffido."

101. Lupus et Presbiter

Presbiter quidam docuit lupum litteras. Presbiter dixit A et lupus similiter. Presbiter dixit B, et lupus similiter. Presbiter dixit C et lupus similiter. "Modo congrega," ait presbiter, ^et sillabica." Et respondit lupus, ^Sillabicare non scio." Cui presbiter, "Ut tibi melius videtur, sic dicito." ^Mihi videtur quod hoc optime sonat: AGNUS." Tunc presbiter ait, ^Quod in corde, hoc in ore."

u

102. Lupus et Sus

Lupus esuriens ivit per silvam, quaerens praedam suam, et invenit suem cum porcellis suis. Lupus dixit, "Bona domina, multum esurio; da mihi unum de porcellis tuis ad ientaculum." Cui sus, «Amice, concedo quod petis, sed non est adhuc tempus edendi. Audistine hodie missam?" Cui ille, Non audii." Et sus, *Provectae enim aetatis es et debes aliquid audire de Deo priusquam comedas. Vocabo enim sacerdotes et clericos et audies officium, et interim parabitur ientaculum tuum." Et lupus, Annuo." Sus igitur, ingrediens silvam, incepit clamare more suo, et statim venerunt omnes apri, sues, porci et porcelli qui fuerunt in silva ad clamorem eius et, invenientes lupum, suis morsibus miserrime dilaniaverunt, ita quod, vix vivus, evadens dixit, ^Non fuit haec missa, sed miseria."

103. Lupi Bonum Facientes

Duo lupi sibi invicem occurrerunt et coeperunt agere inter se quod homines naturaliter lupos odiunt et eos inclamant, etiam cum nihil mali eis facere intendunt. Et dixit unus, *Homines numquam viderunt nos aliquid boni

33

facere. Sed, si semel viderint nos benefacere, credent deinceps similiter nos facere velle. Exeamus foras de hoc nemore et adiuvemus eos manipulos colligere." Egressi ergo de silva, in campum venerunt et collegerunt manipulos, sicut condixerant. Nec mora; statim ut viderunt homines lupos in agro, clamore valido sunt eos insecuti. Admirati sunt lupi et dixerunt, ^Quid sibi vult hoc, quod nos inclamant isti, cum non malum sed bonum ipsorum moliamur? Redeamus ergo et sicut consuevimus agamus. Sive enim bonum, sive malum fecerimus, homines semper habebunt nos exosos."

104. Luporum Legati ad Regem

Lupi olim legatos miserunt ad Anglorum regem; unum rogant de genere suo marem unamque feminam in terras eius portare liceat. Rex providus abnuit et ^Si isti duo," dixit, recipiantur, mox facile crescant in gregem milliarium; etenim malorum genus cito propagatur."

105. Lupus Esuriens et Nutrix

Nutrix minatur puerum plorantem, ni taceat, se lupo illum tradituram. Lupus, praeteriens, id forte audit et spe praedae manet ad fores. Puer tandem, obrepente somno, silescit. Regreditur lupus in silvas, ieiunus et inanis. Lupa obviam illi habens sciscitatur ubi sit praeda. Cui gemebundus lupus "Verba," inquit, *mihi data sunt. Puerum plorantem abiicere nutrix minabatur, sed fefellit."

Multa promittentibus omnes libenter auscultamus.

106. Lupus et Persona Tragoedi

Personam tragoedi lupus in agro invenit, quam semel et iterum vertit. ^O quanta species," ait, *et cerebrum non habet neque sensum!"

Haec fabula de illis dicitur qui gloriam et honorem habent, prudentiam vero nullam.

34

107. Simia et Catuli Eius

Animalia olim contendebant quis pulcherrimos haberet liberos. Aderant omnia; simia quoque catulos suos brachio gestat. Hac veniente, nullum animalium potuit

a risu temperare. Continuo simia exclamat, "Immo nostis catulos meos esse aliis longe pulchriores."

108. Simia et Gemelli Eius

Simia, ut ferunt, cum peperit gemellos, alterum diligit, alterum negligit. Erat puerpera cum gemellis atque, cum incidisset terror, vitatura periculum, dilectum prehendit ulnis. Quem, dum praeceps fugitat, collidit petrae atque enecat. Neglectus autem, qui in hirsuto haeserat tergo fugientis, mansit incolumis.

109. Simia et Ursus

Simia, quae valde prae omnibus animalibus fetum suum diligit, aliquando fetum suum in brachiis tenens ostendebat urso. At ille, irruens in simiam, fetum rapuit et devoravit. Simia vero, supra modum dolens, coepit cogitare quomodo posset se vindicare. Et, afferens ligna, de nocte posuit illa et disposuit circulariter circa ursum ubi erat relegatus. Et, igne apposito, combussit eum, qui primo parvipendebat quidquid ei simia viribus facere poterat.

Multi servi laesi aliquando dominos suos occiderunt vel domos eorum incenderunt.

110. Simia et Legumina

Rusticus cum sacculo, in quo legumina essent, iter faciens, dum sub arbore acquiescit, forte obdormierat, somno obrepente, ut fit, defatigato. Videt simia sacculum, et quid inesset cognoscendi cupida, accedit et aperit sacculum, leguminibusque repertis, manum unam complet et arborem conscendit. Inter ascendendum, unum forte granulum exciderat. Hoc illa dum non vult relinquere neque amittere, redit in solum et granulum

35

tollit. Mox repetit arborem, paulo quam prius maiore cum festinatione, in qua rursum granum elabitur unum et alterum. Quae dum et ipsa recolligit, forte excitatus de somno rusticus, clamoribus et saxis illam insectatur. At haec trepida et perterrita, abiectis omnibus leguminibus, fugae studebat, et manus expediebat;

ita quae nihil amittere voluisset, nihil retinuit.

111. Simia et Nucleus

Simia libenter comedit nucleum, quia dulcis est, sed, quando gustat de cortice amaritudinem, nucleum interius relinquit et nucem proiicit.

112. Simia et Vulpes, Iter Facientes

Vulpes et simia eundem in locum faciebant iter. Cum

per sepulchra eas via duceret, simia ad vulpem "Omnes,"

inquit, *quos hic sepultos vides, parentum meorum liberti erant." *Callide," respondet vulpes, *mentita es. Nec enim

horum quisquam, qui humati sunt, te potest convincere."

113. Simius Glorians et Vulpecula

Simius olim vulpeculae iactabat suam singularem industriam gestus et habitus exprimendi animalium quorumlibet. Vulpecula refert, ^Hoc tibi dabo lubens: nullum animal esse, quod ad speciem imitari non queas. At illud mihi vicissim dabis: nullum inveniri, quod te imitari velit."

114. Simia et Vulpis Cauda

Simia sentiens se nudam retro et videns ex adverso vulpem praelonga ac larga cauda instructam, coepit

eam rogare ut sibi partem caudae suae daret ad tegendas nates; ita enim fieri communi utriusque emolumento,

ut illa importuno onere levaretur, ipsa iuvaretur. Ad quae vulpes, nasum torquens, ^Oppido quam falleris, soror," ait, cauda enim mea non oneri, sed honori meo servit

et, utut sit, mallem ea terram verrere quam tuas tegere

36

impuras nates; ita quaeque nostrum, suis contenta, vivat."

115. Simia Regina et Vulpes

Simia, viso solio unde rex paulo ante discesserat, accurrit et illud occupat. Accedit deridens hanc vulpecula et ecquid imperet rogat. Simia astare illam et contemplari se reginam iubet. «Immo ego," inquit vulpes, *ut celeriter hinc te abripias, suadeo." Sed superbe despicientem dicta vulpis simiam canes, qui ante revertentem regem procurrerant, invadunt atque iam paventem et trepidam mordicus arripiunt et laceram et semivivam vix tandem amittunt, deplorantem illam et cupiditatum et stultitiae damna.

116. Simius Rex et Vulpes

In quadam brutorum animalia corona, simius saltabat. Qua quidem in re cum se mirifice atque egregie tulisset, rex ab illis extemplo renuntiatur. Ei vero vulpes invidens, cum laqueo suppositas carnes alicubi vidisset, eum illuc adduxit et has inquit a se repertas; iuxta leges non sibi sumpsisse, sed muneri ei debitas servasse, ac simul ut capiat hortatur. Tum simius, inconsulto accedens,

ut laqueo irretitum se sentit, vulpem ut dolosam insidiosamque incusat. Ei vero vulpes "Tune," inquit,

^O simie, fortuna talem ad dignitatem evectus, brutis animantibus dominaris?"

Fabula ostendit eos quoque, qui res inconsiderate aggrediuntur, praeter calamitates, deridiculos etiam esse.

117. Simia, Vulpes, Elephantus, Castor et Pavo

Simia, contemplans pelle nitida vulpem, *O quanta," inquit, *benignitate erga te Natura usa est, et quanta me affecit deformitate." Cuius errorem ut refelleret, *Venito mecum," inquit vulpes. Mox obviam fit illis elephantus, cui essent dentes fracti. Hunc vulpes interrogat, "Quae vis

37

dentes tuos frangere potuerit?" *Cupiditas," inquit ille, ^hominum." Progressi longius aspiciunt cruentum castorem, cui adempta essent membra virilia. Causam eius mali percontata, vulpes cognoscit quod ipse sibi praemordisset membra, cum ob ea se peti sciret. Digressi ab hoc, vident pavonem, cui essent pennae et de caudae et de alis revulsae. Pavo *Homo,;" inquit, *pulchritudine captus, pennas rapuit sibi." Tum simiae vulpes "Videsne," inquit, *divitias et copiam eorum, quae magnifieri et placere solent, non reddere beatos possessores suos."

118. Simiae et Viatores Duo

Duo socii semel debuerunt per desertum transire, et dixit alter, *Firmabo tecum quod plus lucrabor per falsitatem quam tu per veritatem." Statuta firmatione, incidit mendax in quandam congregationem simiarum. Et dixerunt simiae, *Quid tibi videtur de nobis?" Dixit mendax, *Vos estis pulcherrima inter omnia animantia super terram, et homines assimulantur vobis; numquam vidi tam pulchram congregationem." Simiae autem propter talia verba multum ipsum honorabant; aurum et argentum dederunt. Venit alius veridicus, et simiae quaerebant quid ei videretur de illa congregatione.

Qui respondit dicens, "Numquam vidi tam turpem, tam foedam congregationem." Et iratae simiae verbaverunt eum egregie, quod vix evasit.

Quandoque nocet omnia vera loqui.

119. Simius Iudex, Serpens, et Vir

Serpens, ingenti oppressus saxo, rogavit virum, illac

iter habentem, ut a se onus amoliretur, pollicitus ingentem se illi thesaurum, si hoc faceret, daturum. Quod cum vir mitis fecisset, non modo promissa non solvebat, sed hominem morte dignum esse dicebat. Dum ita contenderent, accidit ut simius illac transiret qui, iudex et arbiter electus, ^Non possum," inquit, *inter vos tantas componere lites, nisi videro prius quo pacto serpens sub saxo stabat." Cum ergo vir serpenti saxum

38

imposuisset, inquit simius, "Ingratum animal sub saxo relinquendum censeo."

120. Simia, Camelus, et Elephantus

Cum de rege e suis eligendo agerent bruta, camelus et elephantus progressi inter se contendebant, ambo ceteris ob corporis molem et robur praelatum iri sperantes. At simia utrosque imperio ineptos esse affirmavit: camelum quidem quod bilem ad iniustos puniendos non haberet; elephantum vero quod, si regnaret, a porcellorum insidiis summopere esset metuendum.

121. Simia, Apothecae Custos

Quidam habebat simiam in apotheca sua, ita sagax quod nullus aliquid furari poterat, simia quin videret. Mercator quidam dixit domino apothecae quod vellet aliquid furtivo subtrahere de apotheca, non obstante simia. Pactum faciunt pro certa pecunia. Mercator apothecam intravit, signa coram simia faciens, modo os aperiendo, modo nasum recurvando, modo oculos cum duobus digitis claudendo. Simia autem, sic etiam volens facere, oculos cum duobus digitis claudebat et medio tempore mercator pecuniam auferebat. Dominus vero, videns quod simia sic decepta erat, eam percutit. Altera vero die, iterum mercator in apothecam intravit, volens simiam eodem modo decipere oculos cum duobus digitis claudendo. Hoc videns simia, econtra oculos cum duobus digitis fortissime aperiens, quod secundario non posset decipi mercatori indicabat.

122. Simius et Fabri

Simiolus contemplabatur de arbore fabri artificium;

ille forte cuneis arborem findebat. Erat autem prandii tempus, ad quod faber discedens relinquit impactum in trunco ferrum. Simiolus, ut viderat fabrum facere, supra arborem insilit et cruribus divaricatis arripit securim, sed pedes terram non attingebant. Itaque illius super arbore

39

insidentis pudendula in fissura, quam cuneus efficiebat, dependebant. Ipse, nihil cogitans quid accidere posset, cuneum excutebat, iterum impacturus quemadmodum fecerat faber. Sed cum robur, ut natura ferebat, coiret, pudendaque simioli arrepta angerentur. Clamans ille

et eiulans haerebat captus, at fabri excitati cum risu,

re cognita, male illum verberibus insuper mulctatum dimittunt.

Quam quisque novit artem, in ea se exerceat.

123. Simia et Piscatores

Simia, procera quadam in arbore sedens, cum piscatores ad flumen quoddam retia ferentes vidisset, sedulo quae ab iis gerebantur observabat. Ipsi itaque cum retia iecissent ac paulum ut cibum sumerent recessissent, simia, confestim ex arbore descendens, eos imitari conabatur (aiunt enim hoc animal imitandi studio quam maxime teneri). Retibus vero vix tactis, comprehensa simia iamiam demergebatur. Quamobrem ad se conversa, *Digna quidem patior," inquit,

"quid enim piscandi ignara, piscari volui?"

124. Simiae et Urbs

Referebatur quodam in conventu simiarum de condenda urbe, quam simiarum genus teneret atque incoleret. Placebatque plerisque etiam hac in parte hominum imitari industriam. Sed hoc aetate aliis provectior simia magnopere dissuadebat, contraque innumera commoda quae audierat a multitudine commemorari, unum aiebat malum inesse in re quod opponi posset, quia intra moenia, quasi cavea inclusae, omnibus validioribus bestiis praeda futurae essent.

Monet fabula non solum videndum quid in aliqua re boni, sed etiam quid mali insit.

40

125. Simiae Saltantes

Rex quidam Aegyptius aliquot simias instituit ut saltarent. Ut enim nullum animal ad figuram hominis propius accedit, ita nec aliud hominem melius imitatur. Vestibus igitur ornatae pulchris saltare solebant. Diu miris modis placebat spectaculum, donec e spectatoribus facetus quidam nuces in medium abiecit. Ibi statim simiae,

simul atque nuces vidissent, oblitae saltandi, dilaceratis vestibus, non sine maximo spectatorum risu, pro nucibus inter se pugnabant.

126. Simius Decoratus

Simius, politi et lepidi et urbani famam captare volens, munditiam exquisitam et omnem ornatum hominis pulchelli induit. Ita decoratus, conventum celebrem petit; magnam confidentiam rite praefert ac pro troffulo elegante sese gerit. Continuo meritis talibus honor habetur, at ille, gaudio gestiens ubi vult loqui, omnes pudere coepit

quod animal ineptum honoraverint. Abiguntque et

foras eiiciunt.

Fabula hos monet qui ornatu corporis splendido abundant sed sensu communi carent.

127. Simius et Hominis Imago

Simius forte hominis belli imaginem, eleganter pictam,

in aula suspensam vidit. *Ha, ha, he," inquit, *quis istum ornatum et vestes tam elegantes imagini meae addidit? Ego namque certe is ipse sum; hoc caput meum est, mea haec labella, haec mea frons, haec lumina mea." Aliquis audivit et, cum bestiam impudentem ipsis veritatis viribus refellere vellet, speculum e pariete detractum obiicit.

Sed ille de dolo malo queritur et speculum infidele

obiici clamitat.

Quem amor sui stultus tenet, sibi somnia quaeque absurda fingere fere solet.

41

128. Simius et Speculum

Simius, qui nesciebat qualis esset et se putabat bellulum, effigiem suam vidit a speculo fideli redditam. Ratus simulacrum tale nihil ad se attinere, gaudet videndo; subamarus ridet, et iocos acres in bestiam inficetam iacit, et artificis manum industriam laudat. Sed aliquis dixit, *Heus, te ignoras? Tua est ipsa haec imago." Simius

hic asperam vim veritatis porro sentit et iam speculum damnare incipit, quod prius laudaverat.

129. Simius et Circulator

Circulator quidam, splendide vestitus et specie ornamentorum illustris, a simio conspectus forte fuit et fatigatus precibus ut sibi quoque vestem similem atque ornatum tribueret. Hoc ille se facturum promisit, sed *Necesse est," inquit, ^ut catenula quoque devinciri te sinas." Atque ita prolatam vestem valde pulchram auroque distinctam iussit accipere hanc et induere simium, sed ea qua dictum esset conditione. Simius, splendore vestis inescatus et mirifice cupidus illius amictus, simul etiam catenulam iniici sibi patitur, qua alligatus servitutem postea in vinculis perpeti coactus est.

130. Ursa et Vulpes

Ursa olim se magnifice iactabat quod prae ceteris animalibus amica hominis esset; eam enim ferunt humanis cadaveribus vesci non solere. Risit vulpes, his auditis, atque ad eam dixit, *O utinam mortuos, non vivos devorares!"

131. Ursae Catuli et Leaena

Cum quaedam ursa laboriose et anxie lamberet ut catulos suos figuraret, leaena vidit et *Lambe;" ait, "quantum voles; non fiet ut ursos non educaveris."

Cura elegantem raro reddit hunc librum, quem semel partus infelix informem dedit.

42

132. Ursus, Leo, et Vulpes

Leo et ursus, simul magnum adepti hinnulum, de eo concertabant. Graviter autem a se ipsis affecti, ut ex multa pugna etiam vertigine corriperentur, defatigati iacebant. Vulpes interea, circumcirca eundo, ubi prostratos eos vidit et hinnulum in medio iacentem, hunc, per utrosque percurrendo, rapuit fugiensque abivit. At illi videbant quidem furacem vulpem sed, quia non potuerunt surgere, ^Eheu nos miseros," dicebant, *qui vulpi laboravimus."

133. Ursus et Apes

Ursus, ab ape ictus, tanta ira incensus est ut alvaria unguibus discerperet. Tunc autem apes universae ursum aggressae sunt aculeis et paene necaverunt. Cum vix effugisset, secum *Sane;" inquit, *melius erat unius apis tolerare aculeum quam tot in me hostes excitare iracundia mea."

134. Ursus et Uxor Eius

Ursus, dum forte cum uxore rixaretur, oculum illi

eruit. Sed postea paenitens, tanto dolore affectus est

ut ungues sibi mordicus praecideret. Deinde cum inter loquendum diceret prae suo in ursam amore se propriis armis exuisse. *Quid," inquit uxor, *istud mihi luscae nunc prodest? Antequam oculum mihi erueres, istud faciendum fuit."

135. Ursus et Amici Duo

Duo amici una faciunt iter. Occurrit in itinere ursus. Alter arborem conscendit et periculum evitat; alter, cum meminisset illam bestiam cadavera non attingere, humi sese prosternit animamque continet, se mortuum esse simulans. Accedit ursus, contrectat iacentem, os suum ad hominis os auresque admovet, cadaver esse ratus, discedit. Postea, cum socius quaereret quidnam ei ursus

43

dixisset in aurem, respondit, ^Monuit ne confiderem amico, cuius fidem adverso tempore non essem expertus."

Amicus certus in re incerta cernitur.

136. Ursus Cornua Cupiens

Quaerebat ex urso lupus quare caput semper demissum gereret. ^Quia," inquit ursus, *debile illud est et infirmum." *At tu," inquit lupus, *cornibus armato, quemadmodum armata esse capita taurorum cernis." *Ouis hoc," inquit ursus *praestare mihi poterit?" *Multa," inquit lupus, *homines norunt, quos Natura singulari ingenio et industria instruxit. Inter eos igitur huius rei artificem quaeres." Ursus paruit monitis lupi, et hominem invenit tandem qui cornua se additurum ipsi profiteretur. Tum artifex *Nunc perforabo," inquit, *eam capitis partem, cui tu potissimum inseri cornua volueris." *Minime," inquit ursus; *desiperem enim, si hoc fieri permitterem." "At ego aliter," inquit artifex, *cornutum te reddere non potero." *Carebo igitur," inquit ursus, *potius cornibus, quorum cupiditas utinam non aures mutilasset meas."

137. Ursus et Homo Solitarius

Aliquis in nemus confragosum se abdiderat, vitam solitariam agere obstinatus. Attamen, cum solitudo taedium grave afferret, arcto societatis vinculo ursum sibi iunxit, nemoris eiusdem incolam, qui, stimulo amoris singularis percitus, socium curis utilibus et laboribus iuvare nititur, et officiorum quovis genere, quantum ingenium agreste sinit. Modo venator diligens nemus omne ipsi lustrat et praedam affert qua potitus est; modo ianitor fidus casam ipsi servat. Etiamque muscas abigere didicit, si per dies aestivos homini dormienti viderit molestas esse. Sed olim, cum una instaret hominis genas pungere contumacius et abacta saepe semper huc reverteret, lapidem arripuit quem robore magno vibrans impegit, et leto dedit muscam et hominem.

Amicus stultus saepe inimico plus nocet.

44

138. Panthera et Rustici

In fossam delapsa panthera, accurrentibus rusticis supplicat, ne se innocentem et quae nulli ipsorum umquam damnum dederit, affligant. Hoc alii fieri oportere censent, alii insuper miserati illam, cibum offerunt. Neque defuere tamen qui fustibus et saxis male illam mulctarent et pro mortua semianimem relinquerent. Noctu panthera cum vires suas recollegisset, saltu e fossa evasit, et in silvas se recepit. Postea in illius loci rusticos hostiliter grassabatur, ac metuentibus iratae impetum universis, "^Ego scio et novi," inquit, *quibus meus casus dolori fuerit, qui mihi cibos proiecerint, sed neque illi a me ignorantur, a quibus pulsata et icta vulnerataque sum."

Fabula monet ut miseris et in mala praecipitatis parcere velimus, ne, fortuna instaurata, accepta damna et contumelias ulciscantur.

139. Tigris et Venatores

Raptis tigris fetibus, dum veloci cursu venatores insequitur, ipsi timentes sibi de crudelitate bestiae, speculum vitreum amplum in via proiiciunt. Tigris vero dum imaginem suam in speculo cernit, a cursu suo subsistit, aestimans fetum suum reperisse. Dum autem imaginem illam amplectitur et ibidem commoratur, venatores evadunt. Ipsa autem, tandem pede fracto speculo, nihil reperit et ita fetus suos amittit.

140. Pardalis et Simiae

Pardalis animal est simiis infensissimum, sed viribus impar. Unde, cum aperta vi simias non possit invadere, arte expugnat et vincit. Sternit se sub foliis et ramis supinum et, extensis in altum pedibus, fingit se mortuum. Hoc spectaculo gavisae, simiae una post alteram

ex arboribus descendunt; illudunt ficto mortuo et, eius arte elusae, audaciores ac deposito metu conscendunt, conculcant, tripudiant, donec pardalis, sentiens eas

45

longo suo ludo defatigatas, aliam strangulat, aliam unguibus lacerat, aliam pedibus stringens dilaniat.

141. Hyaenae, Masculus et Femina

Hyaenas singulis annis naturam mutare ferunt, et qui modo mas fuit, deinde in feminam converti. Cum olim itaque hyaena masculus contra Naturae leges cum femina coire vellet, ^Heus tu," illa ait, ^ne quid tale facias;

haec eadem enim mox ipse patieris."

142. Rhinoceros et Vulpes

Rhinoceros animal est robustum et grande, corio duro

et squamato quasi clypeatum, naso cornuto, unde

et nomen sortitum fuit. Huius generis unus, conspecto quodam corvo insidente rupi, declaraturus robur suum, omnibus viribus et summa contentione in rupem impetum facit, tamquam hanc eversurus et deturbaturus corvum. Sed, incursione concitatissima fracto cornu, irridetur

a praetereunte vulpecula, quae docet aliis ferramentis

ad rupes demoliendas opus esse.

Fabula docet audaciae vires et robur, expers prudentiae, saepe exitiosum esse.

143. Camelus et Iuppiter

Camelus, se despiciens, querebatur tauros ire geminis cornibus insignes, se inermem obiectum esse ceteris animalibus; orat Iovem cornua sibi donare. Iuppiter cameli stultitiam ridet; nec modo negat votum, verum et decurtat bestiae auriculas.

Quisque sit contentus sua Fortuna; etenim multi, meliorem secuti, peiorem incurrere.

144. Camelus Primo Conspicatus

Qui camelum primus conspicatus est, effugit; qui secundus, appropinquavit; qui tertius, frenum fecit, quo eum duceret.

46

Nam quod primo novum ac terribile videtur, mox usu. cotidiano solita res fit ac mansueta.

145. Camelus et Simia

Simia olim in brutorum congressu saltabat, quae,

cum plausus ab omnibus summasque laudes reportaret, camelus, invidia excitatus, in medium et ipse processit atque saltare coepit. Id ille cum valde incomposite atque inepte faceret, bruta animalia indignata fustibus abegerunt.

Eos omnino haec fabula carpit qui, invidia ducti, cum praestantioribus contendunt atque spe plurimum decipiuntur.

146. Camelus Flumen Transiens

Camelus flumen transibat, quod magno aquarum impetu ferebatur. In quo cum forte alvum exonerasset, et excrementa ante se statim ferri undarum violentia vidisset, ^Quid istud rei est," inquit, *quod, quae

retro me esse solent, ante me ferri videam?"

Haec fabula de ea urbe narrari posset, in qua penes infimos ac stultos homines imperii summa est, neglectis praecipuis atque prudentibus viris.

147. Onager Asino Invidens

Onager, prostratum in sole mansuetum asinum cernens, beatum illum iudicabat animo suo, qui et cute nitida et bene habito corpore esset. Mox videns eundem et onera ferre et ab agitatore fustibus caedi, *Non ego te," inquit, "magis beatum esse duco; intellego enim cum quanta calamitate tua bona confusa sint."

148. Onager, Asinus, et Leo

Onager, asinum videns grave portantem onus eique servitutem exprobrans, ita est allocutus, "Felix vere ego, qui libertate fruor, otio indulgeo et alimenta in montibus

4T

ultro sine labore invenio. Tu contra ab alio exspectas alimenta continuisque servitiis et verberibus laceraris." Dum se sic iactat, confestim apparet leo. Asinum, quod agaso aderat, leo relinquit intactum. In onagrum autem, qui solus erat, vehementem facit impetum eumque epulatur.

Qui nullius imperio parent et nullo consilio flecti possunt, ii pertinacia et solitudine sua imprudentes pereunt.

149. Aper et Vulpes

Stabat olim aper iuxta arborem dentesque acuebat.

Quem cum vulpes vidisset, "Quidnam dentes acuis," inquit, *dum nulla necessitas adest, neque venator

neque periculum imminet ullum?" Cui aper *Haud frustra id ago," respondit, *nam si periculum aliquando contigerit, non tunc in acuendis dentibus tempus teram, sed utar promptis et bene paratis."

150. Aper et Asinus Iocans

Asinus, occurrens apro, cachinnis illum iocose excepit, percontatus de moribus eius et parentibus et liberali educatione, inquiens praeterea se servulum sibi futurum et si quid foret quod illi in mandatis praeciperet. Cui torvus et iracundus aper ait, *Abi, insulsum animal! Nolo os contaminare colloquio tam vecordis beluae."

151. Aper et Asinus Pugnantes

Aper, asinum ad certamen provocans, sperabat se victorem fore quod longiores acutioresque sibi quam adversario dentes essent. Sed, cum asino propinquasset, ferratis pedibus percussus, cecidit semimortuus. Paulo post, ad se reversus, *Non istinc me laedi," inquit, "credebam."

Fabula indicat virum prudentem omnia explorare debere, unde ab adversario possit offendi.

48

152. Aper et Rusticus

Apro vastanti segetes rusticus praecidit auriculam.

Iterum deprehenso, praecidit alteram. Et tunc quoque redeuntem capit; captum portat in urbem, destinatum lautitiae sui patroni. Secta iam in convivio belua nusquam apparet cor. Excandescente hero et flagitante coquos, villicus respondet, ^Patrone;," inquit, *non est mirum

non apparere cor. Nam credo stultum aprum numquam cor habuisse. Nam, si cor habuisset, numquam in poenam suam ad meas segetes toties rediisset." Sic rusticus;

at omnes convivae emoriebantur risu, cachinnantes

de stultitia rustici.

Multorum hominum est excors vita, ut an cor habeant possis ambigere.

153. Cervus et Hinnulus Eius

Cervus, praegrandi corpore et qui cornua habuit ingentia, per silvas grassabatur. Cui hinnulus accedens inquit, ^Mi pater, pro miraculo mihi est quod, cum sis tam praegrandi corpore et cornua habeas tam praeclara, te latratus canum exhorrescere." Cui cervus, ^Mi fili, magnum habeo, fateor, corpus et cornua comparia, sed sane cor pusillum."

Fabula indicat magno camino parvulum non suffecturum ignem.

154. Cerva, Hinnulus, et Sagittarius

Cerva, dum esset in pascuis, coepit instruere hinnulum suum. Interim accidit quod venatorem obvium habuerunt, et illa dixit, *Hic est ille, quem te oportet maxime timere." Cui ille, "Ego quidem eum novi. Sed timendus non est, quia ipsum pavidum esse vidi. Consideravi enim quod, cum de equo descendit, ipsum inter nos medium statuit quia nos expavit. Perpendo etiam timorem ipsius ex hoc quod quasi latitando vadit, densissimis se rubis immergens. Sed quid est hoc quod manu gerit?"

Mater ait, "Lignum hoc curvum valde pericolosum est et illud quod in media corda tenetur maxime timendum."

49

Cui parvulus, *Si adeo periculosa sunt, cur ea toto conamine trahit ad se?" Inquit mater, ^Quanto magis ea ad se traxerit, tanto citius ad nos perveniet."

155. Cervus et Amici Eius

Cervus, morbo correptus, in loco campestri procubuerat. Ferae autem, quae illum visitatum venerant, pabula quae strata fuerant cervo, devorarunt. Ut vero postea paululum convaluit cervus, inopia oppressus, vitam cum pabulo perdidit.

Haec fabula carpit eos qui nimios et stultos habent amicos, ex eis plus damni quam emolumenti capiunt.

156. Cervus et Vitis

Fugiens venatores, cerva sub vite latebat. Mox frondibus vitis vesci incepit. Ramos vero agitatos venatores videntes, sagittis cervam confecere. Moriens ait, *Haec merito patior, quia viti bene facienti nocebam."

157. Cervus ad Stabulum Confugiens

Persecutus a canibus, cervus ad stabulum boum confugiebat et ibi totum corpus, praeterquam cornua, abscondebat. Adibat stabulum servus et ille, oscitanter et negligenter huc et illuc oculos circumferens, mox decessit. Fortunae suae nimis applausit laetabundus cervus et sese tutissimum autumabat. Sed statim, ipso hero ingrediente locum, et rebus curiosius perlustratis, cornua cervi detexit et fustibus cum vicinis adoriebatur.

158. Cerva, Leo, et Pastor

Cervam insequebatur leo. Illa fuga evadit densoque quodam abdit se in nemore. Leo vero qui quantum robore cervam vincit, tantum velocitate a cerva vincitur, nemus adit quaeritque ex pastore sicubi latitantem vidisset cervam. Negat pastor simulque manu protensa locum ostendit, atque ita cervam miserrimam invadit leo.

50

Vulpecula autem, *Nae tu," inquit pastori, "imbellis simul improbusque es: coram leone quidem imbellis, improbus vero in cervam."

159. Cerva in Speluncam Fugiens

Cerva, venatores fugiens, in speluncam quamdam, ubi leo degebat, pervenit ut in ea nimirum ingressa lateret. Sed illico ab eo comprehensa necique parata, Ah me infelicem," exclamavit, *quae fugiens homines, ferae me tradidi!"

Ita nonnulli hominum, minoribus periculis territi, maiora se in mala coniiciunt.

160. Cervus et Leaena Mortua

Leo omnes quadrupedes ad defunctae uxoris exsequias honestandas invitarat. Cunctis igitur aliis mortem reginae ineffabili dolore prosequentibus, solus cervus, cui illa filios eripuerat, expers doloris, nullas lacrimas emittebat. Quod leo percipiens, accersitum ad se cervum ut illum perimeret, interrogat cur non cum aliis reginae mortem fleat. Cui ille *Fecissem," inquit, *nisi me hoc facere prohibuisset: advenienti enim mihi felix eius anima,

ad Elysias sedes proficiscens, apparuit, dicens eius discessum non lugendum, cum ad amoena vireta fortunatorum nemorum sedesque beatas proficisceretur." Haec leo audiens laetatus est, cervoque veniam dedit.

Fabula indicat viri prudentis officium esse interdum fingere, et sese a potentium furore honesta excusatione tutari.

161. Cervus et Cornua Eius

Cervus ad fontem stabat, sitiens, ut biberet aquam.

Hic dum in aqua videt effigiem suam, tenuitatem crurum vituperat, laetatur vero forma cornuum. Repente venatores adsunt eumque persequuntur. Quamdiu

per campum fugam facit, pernicitate pedum evadit.

Cum vero imprudens attingisset silvam, cornua sunt

51

implicita ramis. Comprehensus deinde, cum luctu haec verba edidit, *Heu misero mihi, qui iis quae vituperaram servatus sum; quibus autem gloriatus fueram, perii."

162. Cervus Oculo Captus

Cervus, altero oculo captus, iuxta mare pasci consueverat ita ut integrum oculum in terram haberet versum; nihil enim periculi videbatur e mari impendere. Cum autem forte navis praeterveheretur, qui in illa erant, directa

in cervum sagitta, incautum confixere. Ille ictus, ^Me miserum," inquit, ^quantopere deceptus fui, qui a terra metui, undis fretus, e quibus mihi mors immittitur."

163. Lepus Cornua Cupiens

Lepus vidit cervum, magno corpore et erectis cornibus gloriosum et, suam parvitatem aegre ferens, Iovem adiit, volens de humili sua conditione querimoniam facere. Et ait Iovi, "Tibi, quia creator es et dominus, de humili sorte meae conditionis conqueror, quia, cum ceterae bestiae diversis Naturae muneribus sunt superbae, nihil mihi collatum est, nisi pedum levitas ad fugam habilis. Rogo ergo te, Creator, ut talia per te habeam cornua qualia cervus habet," et exauditus est a Iove. Receptisque cornibus onerata fronte, currere nequivit, sed et repere vix potuit, et sic plus rogaverat quam portare posset.

Sic multi magnis honoribus inhiant, quibus adeptis, cum eos gerere nesciant, viliores fiunt quam prius fuerant.

164. Lepores et Ranae

Olim lepus quidam socios in hunc modum allocutus est: "Vita nostra miserrima est, assiduo enim metu terremur. Melius mihi videtur vitam finire." Hoc audito, succlamant omnes se mori velle. Venerunt igitur ad lacum seque

in aquam praecipitare parant. Vident autem subitum aquarum tumultum; ranae enim, leporum adventu

52

territae, in algas ruebant. Tum lepus quidam *Heu," inquit, ^et alios, ecce, vexat timor malorum. Feramus vitae incommoda ut ceteri; mala enim levat patientia."

^

165. Lepores et Aquilae

Lepores olim cum aquilis bellum gerentes in auxilium vulpes vocarunt. Hae vero hoc illis responsum dedere, "Vobis quidem suppetias ferremus, nisi qui vos

et cum quibus sit decertandum nosceremus."

166. Lepores et Leones

Quodam tempore visum est omnibus bestiis conventum et coetum habere, quod aliarum de aliis frequentissimae querelae essent. Ubi dictis ultro citroque sententiis, lepores ita contionatos perhibent: videri sibi aequum omnium ut bestiarum eadem sit dignitas et par potestas, neque oportere alias tanto plus, alias minus valere;

hoc enim pacto fieri ut inferiores praestantibus direptioni et praedae sint. Quibus dictis, oblocutos leones accepimus orationi leporinae deesse ungues

et dentes.

Fabula docet fortem orationem, nisi etiam viribus sit fulta, a potentioribus derideri.

167. Lepus et Leonis Imperium

Leo quidam regnabat, non iracundus, neque crudelis, nec qui semper vires amaret, sed mansuetus ac iustus, velut hominum aliquis. Sub eius igitur imperio, narrant silvestrium habitum fuisse concilium animantium,

quo vicissim darent poenas ferae cunctae vel acciperent invicem. Cum autem piacula luerent lupus agno, rupicaprae pardus, cervo tigris, et pax esset ubique, pavidus sic est locutus lepus, ^Ast mihi hicce dies semper erat in votis, qui violentis quoque animalibus metuenda faciet quae sunt invalida."

53

168. Lepus et Homines Simplices

Quidam simplices fuerunt ad terminum quo debuerunt solvere redditus domino, et non habuerunt nuntium

qui ita cito posset negotium peragere. Dixerunt ad invicem, *Quid faciemus, quod terminus adest?" Dixerunt quidam, *Lepus est animal scilicet velox; suspendamus in collo eius bursam cum censu et iniungamus ei quod cito deferat ad curiam domini nostri." Sic fecerunt, et lepus cum bursa et censu cucurrit ad nemus quantum potuit quod homines nesciebant quo devenerit.

169. Lepus et Lupus, Contendentes

Lupus et lepus sibi obviaverunt, et ait lupus, *Super omnia es animal meticulosum. Auderesne contendere cum aliquo animali?" "Certe," ait lepus; "ita tecum, licet grande corpus habeas et ego modicum." Lupus indignatus ait, "Certe firmabo decem aureos contra unum quod te vincam." *Certe placet," ait lepus, et constituti sunt in campo ad pugnandum. Lupus currebat versus leporem ad capiendum et devorandum; lepus fugam arripuit et lupus insequebatur. Sed lepus velocius currebat. Lupus, iam fatigatus, gressum sistebat et super terram se proiecit. Amplius currere non poterat. Et ait lepus, *Ego non pugno, nisi cum pedibus, nisi fugiendo. Sic saepe cum canibus pugnavi et vici. Et tu, victus, redde quod debes."

170. Lepus, Canis, et Caprarius

Ex fruticeto leporem villosipedem quem excitaverat, insequebatur canis, venandi non imperitus. Cursu tamen fuit impar, et caprarius quidam dixit per iocum, *Quantula bestia reperta fuit te velocior?" Cui canis, *Currit aliquis aliter alium rapere qui cupit, et aliter alium qui ex malo servat."

171. Lepus et Canis Canis, leporem insequens, prehenderat eumque

interdum mordebat, interdum fluentem ex vulnere

54

lambebat sanguinem. Lepus ergo, credens canem malle osculari se, conversus ad illum, *Aut me amice," inquit, *complectere, aut hostiliter morsu neca."

172. Lepus, Vulpes, et Canis

Vulpes, cum fugaretur a cane et iamiam esset capienda nec ullam aliam evadendi viam invenire se posse cognosceret, ^*Quid me," inquit, *O canis, perdere cupis, cuius caro tibi usui esse non potest? Cape potius leporem illum (non procul enim lepus aberat) cuius carnem suavissimam mortales esse commemorant." Canis igitur, motus consilio vulpis, omissa vulpe, leporem insecutus est, quem tamen ob incredibilem eius velocitatem capere non potuit. Paucis post diebus, lepus, conveniens vulpem, vehementer eam accusabat (verba enim eius audierat) quod se cani demonstrasset. Cui vulpes, *Quid me accusas, lepus, quae te tantopere laudavi? Quid diceres, si te vituperassem?"

173. Lepores, Canes, et Vulpes

Lepores, cum canum impetus effugere semper cogerentur, ad vulpinam gentem supplicatum denique misere, auxiliares copias sibi commodare vellet. Vulpes, quas odium vetus et ira acris adversus canes stimulat, auxilia spondent. Coeunt; ad pugnae locum properant frequentes, at leporibus iubent stare otiosos ne forte, solita timiditate exterriti, animos strenue dimicantum corrumpant. Lepores promittunt se his inertiae legibus, quamquam turpibus, obsecuturos fore. Placidi ergo pugnam spectant. Postmodum tamen, cum vident vulpium phalanges, et numero et astu superiores, canibus praevalere, concurrere audent, si partem aliquam laudis et victoriae sibi asserere queant. Sed, ubi propius in taeterrimis hostium vultibus intuentur, omnes simul fugere et exemplo malo turmis socialibus suasere ut similem fugam caperent.

Bellicosos solos pugnare expedit; imbellium agmen officit, nedum adiuvet.

55

174. Lepus et Vulpes, Contendentes

Orta est aliquando contentio vulpem inter et leporem

de nobilitate et praestantia. *Ego te," dicebat lepus vulpi, *praecello cursu." *Ego te," respondebat vulpes, *mente." Ille, ^Sum te velocior pedibus." Ista, ^Ego ingenio, quo venatorum retia et plagas et canes saepius eludo quam tu celeritate pedum."

175. Lepus et Vulpes apud Iovem

Lepus et vulpes a Iove petebant: haec ut calliditati suae pedum celeritatem, ille ut velocitati suae calliditatem adiungeret. Quibus Iuppiter ita respondit, *Ab origine mundi e sinu nostro liberalissime singulis animantibus sua munera sumus elargiti; uni autem omnia dedisse aliorum fuisset iniuria."

176. Lepus in Puteo et Vulpes

Lepus, sitim ut aqua extingueret, in puteum descenderat largisque haustibus se satiaverat. Inde cum vult reverti, occlusa via, inops consilii, vehementer se cruciat. Quod animadvertens vulpes, quae forte illum ibi offenderat, ^Maximo," inquit, *mehercule versaris in periculo.

Sed prius te oportuit deliberare, qua via ex puteo

posses ascendere, ac deinde demum descendere."

177. Cuniculus et Aquila

Aquila, in altissima arbore nidulata, catulos cuniculi,

qui longe illic pascebantur, in escam pullorum suorum rapuerat. Quam cuniculus blandis orabat verbis ut suos sibi filios restituere dignaretur. At illa eum ut pusillum et terrestre animal et ad sibi nocendum impotens arbitrata, eos in conspectu matris unguibus dilacerare et pullis suis epulandos apponere non dubitavit. Tunc cuniculus, filiorum morte commotus, hanc iniuriam minime impunitam abire permisit. Arborem enim, quae nidum sustinebat, radicitus effodit. Quae, levi impulsu ventorum procidens, pullos aquilae, adhuc implumes et involucres,

56

in humum deiecit, qui, a feris depasti, magnum doloris solatium cuniculo praebuerunt.

Haec indicat fabula neminem potentia sua fretum imbecilliores debere despicere, cum aliquando infirmiores potentiorum iniurias ulciscantur.

178. Cuniculus et Venator

Cuniculus, thymoque serpylloque pastus et satur,

leve corpusculum variis motibus saliendo et cursitando agitabat cum, concitati sonipedis rapido impetu et equitis saevientis crebro verbere perterritus, antrum celeri fuga repetiit et in ultimam latebram se condidit trepidus. Postmodum, ubi pavor falsus tandem evanuit, ad pascua redit. Videns venatorem sensim accedere timido et suspenso pede, ^Ab hoc homine," inquit, *nil periculi mihi obiicitur; etenim placidus est et ipse videtur hunc meum occursum pertimescere, tamen non sum ulli valde formidabilis." Dum misellus sic garrit et se decipit, homo ille placidus missili plumbo hunc necat.

Saepius homines timent ubi omnia tuta sunt et, ubi timenda sunt omnia, se tutos putant.

179. Herinaceus et Vulpes, Iter Facientes

Cum una forte iter facerent vulpes et herinaceus, gloriabatur illa et ostentabat ingenii sui calliditatem et

se plurimarum artium notitia instructam esse superbe praedicabat et rogabat quid herinaceus sciret. *^Nihil enim," inquit herinaceus, *nisi me in globulum convolvere." Hoc enimvero irridebat illa et contemnendum ducebat. Paulo post, incidunt in canes, qui cum omnibus artibus vulpem capiunt et discerpunt; spinis autem suis tectus et defensus, herinaceus omne periculum evasit.

180. Herinaceus, Vulpes, et Muscae

Vulpes, cum flumen traiiceret, in voraginem decidit. Ex qua cum minime posset exire, diu male affecta fuit ipsique multae caninae muscae adhaeserunt. At herinaceus,

57

qui per inde forte vagabatur, ut eam vidit, misericordia captus, interrogavit num ab ipsa caninas muscas abigeret. At illa omnino vetavit. Cuius rei causam cum ille quaereret, ei vulpes respondit, «Quoniam istae quidem plenae mei iam sunt, et parum sanguinis sugunt; si vero has abegeris, aliae venientes famelicae exhaurient mihi reliquum sanguinis."

181. Herinaceus et Lupus, Ovem Furantes

Lupus et herinaceus, confederati, ad villam venerunt et furati sunt ovem. Lupus, ferens ovem, fugam arripuit, et post se socium reliquit. Sed herinaceus lupo vocavit, *Saltem ultimum mihi osculum dare poteris." Lupus accessit et osculatus est eum. At ille, labia dentibus suis arripiens, ei adhaesit. Instant canes, et lupus adhaerentem sibi deportat, licet invitus. Dixit, "Dimitte me adhuc, quoniam ambo capiemur." Respondit herinaceus, *Socii tam fideliter coniuncti, aut simul evadant, aut simul capiantur." Ventum est ad silvam

et videns herinaceus quia posset evadere, laxavit dentes. "[ace," inquit lupus, *misera bestiola! Ego vero fugiam in latebras silvarum ut salvus evadam." Respondit herinaceus, *&Foedus turpiter disrumpis, cum tu, reversus ad ovem, me post tergum relinquis."

Sic contigit deceptori quod seipsum decipit.

182. Herinaceus et Lupus Captus

Lupus et herinaceus socio iungebantur foedere. Contigit interim lupum, minus caute ambulantem, in cippum intrare, et captus est pede. Rogavit ergo socium suum herinaceum ut ei fideliter assisteret et, in tanta necessitate, ut bonus socius sibi subveniret. Cui respondit herinaceus, ^Subvenire vobis minime possum, antequam sancti, a quibus ligatus estis, vos absolvant. Multa enim, reor, pro satisfactione excessuum, sanctis vovistis, quae ut mihi videtur non bene persolvistis, carnium videlicet abstinentiam vel aliqua huiusmodi, et inde vobis offensi permiserunt vos in laqueum venire. Agendum ergo vobis

58

est pro gratia eorum. Quam si obtinueritis, poterit vobis prodesse mea societas; aliter non, quia divinae voluntati obviare nullatenus audeo."

183. Herinacei et Viperae

Herinacei, hiemem adventare praesentientes, blande viperas rogaverunt ut in propria illarum caverna adversus vim frigoris locum sibi concederent. Quod cum illae fecissent, herinacei, huc atque illuc se provolventes, spinarum acumine viperas pungebant et vehementi dolore torquebant. Illae, male secum actum videntes, blandis verbis orabant herinaceos ut exirent, quandoquidem tam multis locus esset angustus nimis. Cui herinacei *Exeant," inquiunt, *qui hic manere non possunt." Quare viperae, sentientes ibi locum non esse, cesserunt hospitio.

Fabula innuit eos in consortia non admittendos quos non eiicere possumus.

184. Herinaceus et Colubra

Herinaceus colubrae cutem teneram spiculis suis pupugerat et sauciaverat. Illa continuo hanc offensiunculam vindicare parat, furore magno ardens. Animo tumente saevit, in hostem ruit, et totum circumvolvit. At ipsa undique telis obstantibus circum sese induit.

Frustra ergo sic tentat damnum leve ulcisci, simulque in malum magnum incurrit.

185. Herinaceus et Cervus

Certamen erat inter herinaceum et cervum; qui

citius poterit percurrere prata, victor erit. "Heu,"

infit herinaceus, *hoc est impossible ut mihi victoria perveniat." Hoc modo queritans et flens, domum perrexit. Quem ut sua mulier dolentem conspexit, quaesivit quid hoc sit. Herinaceus rem sermone retexit. Tunc uxor ait, ^Notum tibi satis est, quod nos ambo ita conformes et similes simus, ut nulla mens discernat inter nos. Igitur

59

consilium sanum tibi dabo: et tu et cervus simul stabitis, sed ego contra stabo. Cum cervus ad me cucurrerit, tunc ego clamabo, 'Perveni citius, ergo tibi prata negabo.' Sic cervus recedat lassus et illusus!" Sic fecerunt herinacei, et hoc artis ingenio cervus, contra spem victus, e prato discedit.

186. Talpa et Olitor

Olitor, talpam capiens, eam interimere volebat. Cui illa

^Ne occidas," inquit, *mi here, me famulam tuam, tam pulchra pelle contectam et hortulos tuos gratis fodientem." ^Non me," respondit olitor, *his blandulis delinies verbis, cum, me invito, hortulos meos, ut dicis, fodiens, herbas omnes, ut te ipsam pascas, radicitus eruas, et me

ad inopiam redigas."

187. Talpa et Tumulus

Talpa larem tenebricosum, sub humo intubis et rapulis consita, fodiebat, et *Olitor," inquit, "Argo oculatior fuerit, si me deprehenderit tam bene latentem." Sed, dum glaebulas trudit et sursum aggerit, tumulus fit qui latentis operam indicat, et olitor advertit. Insidias in ipsis latebrae faucibus collocat et incautam capit.

Aliqua via, malefici semper se produnt.

188. Talpa, Asinus, et Simia

Asinus et simia, simul aliquando confabulantes, coeperunt de Natura, omnium parente, conqueri: ille quod erga se, illiberalis, cornua non dedisset, suae defensioni necessaria; haec vicissim quod caudam non esset largita, nudis natibus operiendis oportunam. Audiebat talpa colloquentes, ad quos "Tacete," inquit, *ambo, et cessate murmurare, cum me oculis captam patienter sustinere videtis."

60

189. Talpa et Lynx

Lynx oculata talpae caeco ait, *Cur vitam amare potes, miser, cum scias lucem tibi inutilem esse? Illane vita vocanda est quae munere tanto caret? Ideoque vivus

in tumulo lates, degens sub humo. At mihi non lates, quae oculo acuto in abditos sinus terrae penetrare novi." Talpa contra sic refert, *Quod superum voluntas tibi tam acutum cernere dederit, ultro gratulor; neque ista caecitas me obruit, nam aurium facultas singularis mihi data fuit. Et nunc, certe, nunc aliquem sonum audio, forsan aliquid triste tibi minitantem." Arcus sonus erat, quem venator abditus tetenderat, vulnus altum adigere destinans. Sagitta volat; lyncis pectus transverberat, et oculos,

qui noctem densissimam superare poterant, nox aeterna iam occupat.

Natura cuique dotem suam largita est.

190. Talpa et Mus

Mus inconsultus, dum huc illuc cursitat, talpam pascentem in ipso cavi aditu videt. Illa sic murem admonere coepit, ^Heu! Cur, miser, cursus iterare amas, tam sollicitos et tam tibi parum utiles? Quid tantum iuvat ferri, referri, et inquietum pertrahi, utcumque prava curiositas iubet? Quietus et beatus in latibulo tuo vivere potes; an vero nescis, simul foras erumpis, te periculis obiici et multis et gravibus? Nihil umquam audisti de felium gente perniciosa, quam sit agilis, astuta, et rapax? At, at, aliquis sonus mihi aures perculit. Latibulum subeo; tu vale, et fuge, si sapis." *Nihil est," mus inquit; "inanis metus te ciet; manendum." Simulque feles (nam ipsa furtim repserat, praedam secuta) prosilit, et murem capit.

Vivit beatus, qui sibi vivit latens.

191. Castor et Venator

Castor est animal in paludibus sese nutriens, cuius testiculi variis medelis utiles esse dicuntur. Itaque cum quispiam eum sequitur, venationis causam non ignorans,

61

fugit ad speluncam ubi, ab hominum conspectu canumque odoratu securus, testes dentibus exscindit

et venatoribus appropinquantibus relinquit, et hoc pacto se securum praestat.

Sapiens, ut a periculis se eripiat, nihil intentatum relinquit.

192. Taxus et Porcelli

Abundantia erat glandis maxima, et dimissi sunt porci cum pastoribus ad nemora. Taxus ergo, nemoris alumnus et incola qui glandibus vivere solebat, videns eas vastari, porcis se sociavit et de genere ipsorum esse dixit, unde et merito ipsis communicare deberet in pascuis. Cum autem postea vidit incrassatos porcos securibus subduci et interfici, idem de se metuens, carnificibus ait, «In me saevire non debetis, quia canis sum natura et genere,

nec humanis esibus aptus." Et ostendit eis ungulas suas in argumentum, et more canis terram scalpere coepit ungulis suis caninis.

Sic multi cupidi et astuti duas vias ingrediuntur, sed, cognita eorum versutia, etsi quandoque benefecerint vel vera locuti fuerint, nullius tamen sunt momenti quae dicunt vel faciunt.

193. Mustela et Homo

Mustela, dum apprehenderet mures, ab homine capitur. Illa vero cum fugere vellet, ^Rogo," inquit, ^O homo, ut parcas mihi, quia ex molestis sueta sum domum tuam expurgare." At ille *Non causa," inquit, *mea haec facis; nam gratam te haberem, si pro me fecisses, veniamque promeruisses; sed ideo mures necas ut comedas reliquias nostras quas illi fuerant rosuri, et tu totum devores omniaque tecum deportes. Nolo mihi deputes beneficium." Dixit, sicque morti tradidit.

Qui simulatorie famulatur, male remuneratur.

62

194. Mustela et Lima

Mustela, in officinam aerariam ingressa, limam

ibi iacentem circumlambebat. Contigit autem ut, dilacerante se lingua, multus sanguis efflueret. Illa tamen oblectabatur, aliquid ex ferro se avellere putans, donec tandem omnino linguam amisit.

Haec fabula de iis narratur qui, contentionum cupidi, sibimetipsis nocent.

195. Mustela et Mus Grandaevus

Mustela, inveterata nec iam amplius mures venari praevalens, arte iuvari voluit ut vitam habere posset. Igitur in farina se coniecit et abscondit, ubi murium frequentiam esse scivit. Ibi ergo in insidiis latitans, mures sine labore capiendos exspectavit. Cepit itaque tres iuvenes et minus cautos mures. Tandem venit grandaevus mus et circumspectus, qui de laqueis

et muscipulis non semel evaserat, vidensque illam insidias habentem, cognita fraude eius, sic eam allocuta est, ^Minus cautos mures decipere quidem potesti; sed me minime capietis. Ego enim vos intus in cute novi."

196. Mures Duo

Mus rusticus, videns urbanum murem rus deambulantem, invitat ad cenam depromitque omne penum ut tanti hospitis expleat lautitiam. Urbanus ruris damnat inopiam urbisque copiam laudat, secumque in urbem ducit rusticum.

Qui, inter epulandum attonitus insolitis clamoribus, cum intellexerat periculum quotidianum esse, dixit urbano muri, *Tuae dapes plus fellis quam mellis habent. Malo securus esse cum mea inopia quam dives esse cum tua anxietate."

63

197. Mus in Muscipulo Captus

Lardum e muscipulo pendulum edacitatem muris famelici inflammaverat; at vix attigit, captus gemit. Miser ergo, dum suam sortem lamentatur, quippe iam videns spem salutis nullam sibi superesse, mus severus et retorridus huc forte venit et, ^Merito certe tuo," inquit, *accidit malum quod nunc deploras. Ego iam quidem centies videram dapes eiusmodi fraudulentas mihi obiici, at semper animus abhorruit, quantamlibet illae appetentiam sui excitarent. Etenim profecto in hoc capite nostro aliqua scintilla sensus et prudentiae viget; rationis autem quam sis indigus iam saepe comprobatum feceras futilibus

et indoctis moribus." ^Meme enecas," inquit alter; *quod arguis, ferrem libenter, si simul dares medelam malis meis. Sed cum tu, dure, nihil prodesse queas, cur

tuis conviciis meam hanc calamitatem exasperas?"

198. Mus et Rana, Decertantes

Post longe exercita odia, mus et rana in bellum ruebant. Causa certaminis erat de paludis imperio. Anceps pugna fuit. Mus insidias sub herbis struebat et, improviso Marte, ranam adoritur. Rana, viribus melior et pectore insultuque valens, hostem aggreditur. Hasta utrique erat iuncea et paribus formosa nodis. Sed, certamine procul viso,

milvus adproperat, dumque prae pugnae studio neuter sibi cavebat, bellatores ambos egregie pugnantes milvus secum attollit laniatque.

199. Mus et Bos

Opimum bovem resupinatum in stramento arrodere mus coepit et dentibus multa carne densum femur lacerare. At bos primum caput quassabat, et movebat cornua, mox etiam exsiliebat, et circumspicebat, ac vestigabat hostem. Cui mus, de cavernula sua caput exerens, ^Quantilla," inquit, ego bestiola quantum animal excitare potui."

64

200. Mus in Cista Natus

Mus, in cista natus, omnem fere ibi duxerat aetatem, nucibus pastus quae in ea servari solebant. Dum autem circa oras cistae ludens decidisset quaereretque ascensum, reperit epulas lautissime paratas, quas cum gustare coepisset, ^Quam stultus," inquit, ^hactenus fui, qui toto in terrarum orbe nihil melius cistula mea esse credebam. Ecce quam suavioribus hic vescor cibis."

201. Mus in Olla

In ollam iusculi plenam quae carebat operculo, mus cecidit et, suffocatus adipe, iamque expirans animam, "Edi," inquit, *bibique, et cunctis implevi me cibis. Mihi tempus est mori."

Helluo, fies mus inter homines, si quae nocent dulcia non respues!

202. Mus in Cervisia

Mus semel cecidit in spumam vini vel cervisiae quando bullivit. Catus, transiens, audivit murem pipantem

eo quod exire non potuit. Et ait catus, ^Quare clamas?" Respondit, *Quia exire non valeo." Ait catus, ^Quid dabis mihi, si te extraxero?" Ait mus, *Quicquid postulaveris?" Et ait catus, *Si te hac vice liberavero, venies ad me cum te vocavero?" Et ait mus, *Firmiter hoc promitto." Ait catus, ^oTura mihi." Et mus iuravit. Catus murem extraxit et ire permisit. Semel catus esurivit et venit ad foramen muris, et dixit ei quod ad ipsum exiret. Dixit mus,

^Non faciam." Ait catus, *Nonne iurasti mihi?" Dixit, "Frater, ebria fui, quando iuravi."

203. Mures et Catus Mortem Simulans

Catus, cum pistoris domum ingressus est, quam plurimos invenit mures et, nunc unum nunc alterum devorando, tam caute patrifamilias providebat ut paucos relinqueret. Mures interim, cum ante oculos habuissent diuturnam illorum caedem, consilium ceperunt quo pacto catum

65

vorabundum evitarent. Post varias disceptationes, concludebant tandem ut in locis occultis altissimisque remanerent, ne descendendo in praedam cato venirent. Catus, hoc consilio intellecto, se mortuum fingebat, cum unus ex murium senioribus ab alto exclamavit, *Euge, amice! Non cato credendum est, ne mortuo quidem."

204. Mures Felem Contemplantes

Mures complures, in cavo parietis commorantes, contemplabantur felem, quae in tabulato, capite

demisso et tristi vultu, recumbebat. Tunc unus ex eis ^Hoc animal," inquit, "benignum admodum et mite videtur. Vultu enim ipso sanctimoniam quandam praefert; volo ipsum alloqui et cum eo indissolubilem nectere amicitiam." Quae cum dixisset et propius accessisset,

a fele captus et dilaceratus est. Tunc ceteri, haec videntes, secum dicebant, *Non est profecto, non est vultui temere credendum."

205. Mus, Catus, et Gallus

Mus instruxit filiam suam ne exiret cavernam. Quae tamen exiit et vidit gallum paleas cum pedibus removentem et clamantem plurimum. Timuit. Vidit etiam catum iuxta caminum, ei lento gradu suaviter appropinquantem et, non exspectans, intravit cavernam, tremens. Quoniam trementem mater invenit et filia narravit quod viderat gallum quasi diabolum, et catum quasi heremitam. Quae ait, *Ne timeas illum qui videtur ita malus, sed cave ab illo qui videtur sanctus."

206. Mures, Feles, et Tintinnabulum

Mures aliquando consultabant quomodo se a fele tueri possent. Multa proponebantur a singulis muribus, sed nihil placebat. Postremo unus dixit, "Tintinnabulum feli annectendum est; tum statim audiemus cum veniet, facileque effugiemus." Omnes mures laeti praedicant prudentem consilii auctorem. *Iam tu," inquiunt,

66

"^annecte tintinnabulum." *Ego vero," respondet ille, "consilium dedi; alius operam sumat." Irritum consilium fuit, quoniam qui feli annecteret tintinnabulum non reperiebatur.

Dictum citius quam factum.

207. Mures et Feles, Proeliantes

Feles quondam et mures commiserant proelium. Mures vero, maxima clade profligati, cum animi et virium defectu se victos esse intellexissent, satrapas et antesignanos elegerunt sibi. Qui, ut inter reliquos insignibus et fortitudine eminerent, capitibus suis addiderant cornua. Iterum deinde feles adortae mures universos in fugam avertunt. Ac reliqui quidem mures, fuga servati, tuto latibula sua intrant. Praetores autem et ipsi fuga ad latebras pervenerant suas sed, cum intrare vellent,

sunt impediti cornibus. Quos comprehensos feles dederunt neci.

Qui nimis freti sunt armis suis, per ipsa arma intereunt.

208. Mus et Leo

Circum leonem dormientem lascive discurrebant musculi, quorum unus in dorsum eius insiluit. Captus autem

a leone experrecto excusavit imprudentiam gratiasque se ei habiturum esse pollicitus est, si vitae parceret. Leo, etsi erat ira commotus, ignovit tamen musculo precanti, et tam contemptam bestiolam dimisit incolumem. Paulo post, incautius praedam vestigans leo in laqueos incidit, quibus adstrictus rugitum maximum edidit. Accurrit musculus, cernensque vinculis detentum qui sibi dudum vitam petenti concesserat, arrepsit ad laqueos eosque corrosit. Hoc modo cum leonem periculo liberasset, "Tibi," inquit, "ludibrio eram, quasi nullum vicissim beneficium praestare possem; nunc scias

etiam murem gratias referre posse."

67

209. Mus et Leonis Gratia

Leo, laqueo captus, cum ita se irretitum videret ut nullis viribus sese explicare posset, murem rogavit ut, abroso laqueo, eum liberaret, promittens tanti beneficii se non futurum immemorem. Quod cum mus prompte fecisset, leonem rogavit ut filiam eius sibi traderet in uxorem. Nec abnuit leo ut benefactori suo rem gratam faceret. Nova autem nupta, ad virum veniens, cum eum non videret, casu illum pede pressit et contrivit.

Moderanda sunt vota, nam qui plura quam decet quaerit, interdum etiam et mortem festinat suam.

210. Mus, Mustela, Vulpes, et Lupus

Mus furtim nucem rapuerat et, cum ad cavum rediret,

ea dape belle refectus, mustela hunc adspicit, persequitur, capit, comestque. Sed mox irruens vulpes ipsam necat

et pariter mandit. Lupus famelicus hanc denique apprehendit et simul vorat vulpemque mustelamque muremque et nucem.

Fabella indicat latrones potentiores saepe scelere latrunculorum frui.

211. Mus et Rusticus

Mus, a rustico deprehensus, acri morsu eius digitos vulneravit. Rusticus murem dimisit, dicens, *Nihil, mehercule, tam pusillum est, ut de salute desperare debeat."

212. Mus Uxorem Quaerens

Mus, cum vellet nubere, filiam Solis sibi sponsam expetiit, utpote qui de alto genere suum instituere intendebat coniugium. Cui ait Sol, *Ostendam tibi potentiorem me, Nubem scilicet, qui radios meos saepissime abscondit." Venit igitur ad Nubem. Cui Nubes respondit, ^Ostendam tibi potentiorem me, Ventum scilicet, qui me dissipat

68

et dividit in diversas caeli plagas." Venit ergo ad Ventum, qui respondit, *Murus me valide resistit et impetus meos sustinet." Venit ergo ad Murum et dicit, ^Da mihi filiam tuam." Cui respondit Murus, *Ostendam tibi cui ego resistere non valeo: Mus, qui me perfodit. Aptiorem

tibi nuptam quam filiam Muris numquam invenies."

Sic fit de illis qui parem sibi nullum existimant; dum naturam suam fallere cupiunt, nolentes in eandem recidunt.

213. Mus et Elephantus

Mus, corporis exigui praeter solitum, elephantum praestantem, mole insolita, cernebat. Ridebat, quod belua altae cervicis passibus tardis iret, sarcina gravi onusta. Sublimi dorso eius sultana augusta sedebat, et simia, feles, anus, psittacus atque canis, et comites mulier quotcumque secum trahebat; quippe sultana peregre ibat vota Deo solvere. Mus, attonita quod turba frequens colossum tarda mole vastum aspiciat, ^Ego miror," ait, ^minor est an maior virtus et gloria nobis, ut quisque nostrum plusve minusve loci implet? Haec fera,

O mortales, quid habet mirabile? An corpus magnum, unde pavor pueris nascitur? Elephantus haud nobis, licet exiguis, praeponderat vel uno momento!" Plura dicere parat. Ecce feles, sua cavea erumpens, hunc subito dedocet mures elephantis pares esse.

214. Mus et Montes

Rumor erat parturire montes. Homines undique accurrunt et circumstant, monstri quidpiam non sine pavore exspectantes. Montes tandem parturiunt; exit ridiculus mus. Tum omnes risu emoriebantur.

Reprehendit haec fabula iactantiam illorum qui cum magna profitentur, vix parva faciunt. Vetat etiam inanes timores; plerumque etenim periculi metus est ipso periculo gravior et ridiculum est quod tantum formidamus.

69

215. Sorex et Mus

Sorex, acutos sonos ore stridulo ciere solitus, cum crederet sese belle cantitare, gestiebat et sibi plaudebat; iocans, muris taciturnitatem etiam carpebat. At ille

*^Si saperes," ait, "pariter taceres." Quo dicto, mus

cavum subiit. Mox autem feles supervenit, soricis inepti stridore crebrescente admonita, et tacito gressu accedens incautum occupat. Atque ita sorex suo indicio proditus perit.

216. Sorices, Mures, et Catus

Catus sedit super fornacem, infulatus et baculo suo innixus, muresque convocans et sorices, episcopum se esse dixit et ad benedictionem suam eos inclinari praecepit et sibi fieri obedientes. Cui antiquus sorex sic respondit, *Carius est mihi ut moriar paganus quam quod sub vestra manu fiam christianus." Tunc ergo mures et sorices, a benedictione ipsius fugientes, in suis se latebris occultarunt, et catus, mitram exuens, episcopatum deposuit.

217. Asinus et Lyra

Asinus lyram vidit in prato iacentem; accessit et

chordas temptavit ungula. Tactae, sonuere. "Bella res, mehercules, male cessit," inquit, ^quia artis sum nescius. Si hanc reperisset aliquis prudentior, divinis cantibus aures oblectasset."

218. Asellus et Liber

Asellus quidam librum elegantem reperit; simul improbavit atque iocans discerpsit.

Stupiditas criticum audaciorem facit. 219. Asini Spongiis et Sale Onusti Asini duo forte una iter faciebant, onustus alter spongiis,

alter sale. Cumque hic sub sarcina praegravante lapsus

70

esset in transitu profluentis vadoso, sale aqua contacto et in tabem liquidam soluto, undis evasit ab omni onere liber, gestiens. Spongias alter ferens, hoc viso, ut ipse sarcina sua sese levaret, vado alto sponte procubuit; sed, spongiis aquam usque combibentibus depressus, imo flumine mersus haesit.

Non una agendi ratio cunctis congruit.

220. Asellus et Rivus

Asellus ad rivum venerat; carduos egregios videt in margine ulteriore satos. Fames sollicita, illecebris dulcibus agens, ieiunum huc porro impellit suadetque rivum statim traiicere, quod et aquae breves sinunt. At pecus inepta timet, scilicet ne rigescant pedes si lympha eos delicatos tingat. "Exspectemus," ait, *dum aqua omnis defluat." Exspectat ergo at tamdiu, dum vigor paene consumptus languidos artus deficiat. Tandem vadum tentat, si traiicere queat, sed frustra; limus tenax et lubricus impedit inertem ne ad dulces cibos perveniat.

Merito caret bonis quibus maxime eget quisquis rem bene gerendi horam prorogat.

221. Asinus et Canis

Asino, esculenta messoribus in agro portanti, occurrit herilis canis. Cui dixit, ^Tu panibus cibisque onustus es quorum mox ego particeps ero; interim dum per viam incedis, tu ipse rubos comedis." Huic asinus respondebat, "*Frustula fortassis et ossa ad te pertinebunt; verum rubi quos ego comedo sunt gratiores mihi et magis meum palatum sapiunt quam omnes in macello carnes aut bellaria in pistorum officinis."

222. Asini Duo et Vulpes

Dum inter se colluderent asini duo, par inficetum et illaudatum, opipare pransi et dulcibus carduis recreati, *Heus," inquit unus, "frater, ut tibi placet conditio nostra? Decor corporis nostri qualis videtur? Et ista oris dignitas,

71

isti vocis soni, modo acuti, modo graves? Iste aurium apex, subtilis et nitidus? Quantum haec cuncta laudis

et gloriae habent?" Alter respondet, *Cur pudor nos tacere cogat, quod ipsa veritas loqui iubet? Nos ambo nempe belluli toti sumus! Res patet, vacua ab omni controversia. Si quid forsan invidia obtrectaverit, quid tum? More suo fecerit; in optima quaeque invehi solet. Obtrectet igitur

et gemat." Vulpes, ut omnia audierat, *O vos bestiae nimis felices," inquit, *quibus ab omnibus negata laudum munera, a vobis ipsis invicem accipere fruique licet!"

223. Asina et Bos, Iuncti

Pauper quidam agricola, cum asinam quam habebat bovi iunxisset, necessitate coactus, his terram arabat. Opere autem expleto, cum eos iugo esset soluturus, asina bovem interrogavit quis eorum agricolae instrumenta domum referre deberet. Cui ille respondit, ^Qui antea solitus, omnino nunc etiam referet."

224. Asinus et Bos, Pascentes

Bos et asinus in prato eodem gramina tondebant. Ille seligebat quae magis sibi placitura et profutura crederet. Hic quaelibet carpebat et omnia vorabat promiscue. Quod videns, bos admonet non omnia praedita bono sapore esse; exploret ergo et ex gustatu iudicet, quorum saliva potior sit. Asinus refert, Omnium saliva mihi par et una est."

225. Asinus et Vitulus

Asinus et vitulus, in eodem pascentes prato, sonitu campanae hostilem exercitum adventare praesenserant. Tum vitulus *Fugiamus hinc, O sodalis," inquit,

"ne hostes nos captivos abducant." Cui asinus

"Fuge tu," inquit, *quem hostes occidere et esse consueverunt. Asini nihil interest, cui ubique

eadem ferendi oneris est proposita conditio."

72

226. Asinus Porco Invidens

Asinus porco, qui sub eodem erat domino, plurimum invidebat quod omnis laboris expers, variis nutriretur cibis indiesque pinguior fieret; ipse autem, plurimum laboris sustinens, duris paleis aleretur. Unde macilentus effectus, vix ingredi posset. Sed ubi vidit contubernalem suum ad lanienam trahi ut, occisus, hominum esset cibus, aliquantulum recreatus, ^At at," inquit, ^hinc illa in nutriendo porco hominum diligentia? O quam melius est asinum esse quam porcum!"

22'T. Asinus et Porcelli Hordeum

Cum quidam verrem immolasset sancto Herculi, cui pro salute sua votum debebat, hordei reliquias poni iussit asello. Quas ille aspernatus, sic locutus est, ^Libenter cibum istum prorsus adpeterem, nisi qui illo nutritus est iugulatus foret."

228. Asinus et Vulpes, Peccata Confitentes

Semel lupus audivit animalium confessionem et, cum multa ex eis fuissent sibi magna peccata confessa, tandem vulpes dixit quod multas gallinas rapuit et comedit non benedicendo, et sic de aliis. Postremo venit asinus, qui confessus est et dixit, Ego subtraxi unam parvam garbam faeni quod ceciderat cuidam de curru, et hoc feci propter famem quam patiebar." Dixit lupus ad vulpem, *Tu non peccasti, quia est tibi innatum et naturale ut rapias gallinas. Sed maledictus sit asinus, qui alienum subtraxit!" Et sic mandavit asinum percutere et sententiavit eum fore suspendio dignum, sed vulpem dimisit illaesam.

229. Asinus, Lupi, et Canes

Asinus aegrotabat; famaque exierat eum cito moriturum. Ad eum igitur visendum cum lupi canesque venissent peterentque a filio quomodo pater eius se haberet, ille per ostii rimulam respondit, ^Melius quam velletis."

73

230. Asina Aegrota et Lupus

Febri correptam et graviter laborantem asinam, cum morbus saevus esset, invisit lupus et, tangens aestuans corpus illius, ubi doleret potissimum interrogat. *Tbi," inquit asina, *vel tantum vel maxime dolet, ubi tu me contingis."

231. Asinus et Lupus, Ligati

Lupus asino obviavit, cui ait, ^O frater asine, comedam te." Cui asinus, *Ut placuerit, ita facies. Sed nolo ut in via comedas me. Si enim hic me comederis, vicini videntes dicent, Quomodo asellus noster permisit se devorari

a lupo?' Eamus in silvam, et liga me per pectus quasi servum, et ego te ligabo per collum quasi dominum, et ita perduc me ad silvae inferiora, et ibi me comede pacifice." Lupus ait, "Ita faciamus." Abierunt, et lupus ligavit asinum per pectus, et asinus lupum per collum. Tunc coepit ire asinus ad domum domini sui. Lupus, ut agnovit fraudem, coepit retrogradare, sed asinus violenter eum trahebat usque ad fores domini sui. Exiens autem dominus ac cuncta familia percusserunt lupum usque

ad mortem.

232. Asinus Leoni Cantans et Lallans

Leo, rex animalium, semel quaesivit sibi ministros

ut servirent ei in diversis officiis. Ingessit se asinus, dicens quod optime sciret cantare et lallare. Dixit leo, "Audiamus," et asinus aperuit os suum et horribiliter recanavit. Et ait leo, *Miser, quare mentitus es, cum sonus tuus horribilis sit? Potius me a somno excitaret quam dormire faceret. Exeas cito de curia mea!"

233. Asinus Animalia Fugans et Leo

Asinus ediverso occurrit leoni, cui sic dicere coepit, "Ascendamus in cacumen montis et ostendam tibi quia et multa animalia me timent." Leo, ridens aselli verba, ^Eamus," inquit. Cumque venissent ad locum,

74

stans cum fera asellus in edito loco voce summissa clamare coepit. Quem audientes, vulpes et lepores fugere coeperunt. At asellus, "Vide quem timeant." Cui leo contra sic dixisse fertur, *Poterat et me terrere vox tua, si non scirem asinum te esse."

234. Asinus Leonis Pelle Indutus

Asinus, in silvam veniens, exuvias leonis offendit.

Quibus indutus, in pascua redit, greges et armenta territans fugansque. Herus autem, qui vagum fallacemque asinum perdiderat, occurrit. Asinus, viso hero, cum rugitu obviam fecit. At herus, prehensis quae extabant auriculis, "Alios licet," inquit, *fallas; ego te probe novi."

Quod non es, nec te esse simules.

235. Asinus, Gallus, et Leo

Gallus aliquando cum asino pascebatur. Leone autem aggresso asinum, gallus exclamavit, et leo (qui galli vocem timet) fugere incipit. Asinus, ratus propter se fugere, aggressus est leonem; ut vero procul a gallicinio persecutus est, conversus leo asinum devoravit, qui moriens clamabat, &Tusta passus sum; ex pugnacibus enim non natus parentibus, quamobrem in aciem irrui?"

236. Asinus Excors, Vulpes, et Leo

Leo, aegrotans, vulpeculam orat sibi cibum ut inveniat. Illa abiit et ad asinum solum in prato oberrantem devenit ac inquit, *Quin mecum te confers ad tui generis animalia, quae plurima intra nemus convenere?" Asinus illam sequitur, sed leo ita fuerat morbo debilitatus ut asinum retinere non posset. Asinus elapsus in suum pratum revertitur. Redit ad eum vulpecula et vere asinum esse ait, qui leonis amatoris complexus fugerit. Asinus vulpi credit et iterum ad leonem accedit, qui eum iugulat; tum iubet vulpem carnes apparare. Vulpecula ut iussa fuerat facit, sed exemptum cor ipsa devorat. Requirenti autem leoni dicit asinum cor non habuisse. Hoc leo incredibile esse

75

dicit. Tum vulpes *An putas," inquit, *iterum ad te adduci hunc potuisse, si cor haberet?"

237. Asini et Agricola Senex

Agricola quidam in agro consenuit et, cum numquam ingressus esset in urbem, precabatur domesticos ut eam videret. At illi, iunctis asellis atque in curru eo imposito, solum iusserunt agere. Eunti tamen procella et turbine aerem occupantibus et tenebris factis, aselli a via aberrantes in quoddam praecipitium deduxerunt senem. At ille, iam praecipitandus, *O Iuppiter," ait, *in qua re te iniuria affeci quod sic inique occidor, praesertimque neque ab equis generosis, neque a mulis bonis, sed

ab asellis vilissimis?

238. Asinus et Agaso

Asinus dum ab agasone ageretur, a via paulum

digressus, relicta planitie, praerupta in loca ferebatur.

At cum denique in praeceps rueret, agaso cauda arreptum conabatur in viam reducere. Sed cum asinum a lapsu retinere non posset, eum omnino dimisit et "Vince utique," ait, ^infaustam enim victoriam reportas."

239. Asinus et Grammaticus

Grammaticus quidam gloriabatur adeo in arte sua se excellentem esse ut, si digna daretur merces, non modo pueros, verum etiam asinum docere profiteretur. Princeps, audiens hominis temeritatem, interrogabat eum an si quinquaginta ei daret aureos, intra decennium docere asinum confideret. Respondit vir impudens non recusare se ab eo interimi si hoc spatio temporis asinus ille legere et scribere nesciret. Amici, hoc audientes, admirabantur increpabantque hominem, qui non modo rem arduam atque difficilem, verum etiam impossibilem facere promisisset, timebantque ne exacto hoc tempore

a principe occideretur. Quibus ille respondebat,

76

"Antequam hoc tempus elabatur aut asinus morietur, aut princeps, aut ego."

Fabula indicat in periculo constitutis moram saepe auxilio esse solere.

240. Asinus et Umbra Eius

Demosthenes, causam orans, cum iudices parum attentos videret, ^Paulisper," inquit, *aures mihi praebete; rem vobis novam et iucundam narrabo." Cum aures arrexissent, "Iuvenis," inquit, *quispiam asinum conduxerat, quo Athenis Megaram profecturus uteretur. In itinere cum sol ureret neque esset umbraculum, deposuit clitellas et sub asino consedit, cuius umbra tegeretur. Id vero agaso vetabat, clamans asinum locatum esse, non umbram asini. Alter cum contra contenderet, tandem in ius ambulant." Haec locutus, Demosthenes, ubi homines arrectis auribus auscultantes vidit, abiit. Tum revocatus a iudicibus rogatusque ut reliquam fabulam enarraret, *Quid," inquit, *de asini umbra

libet audire? Causam hominis de vita periclitantis

non audietis?"

241. Asinus et Viatores Duo

Duo viatores asinum in solitudine errantem conspicati sunt. Accurrunt, laeti, et capiunt. Mox autem oritur contentio uter eum domum abduceret. Uterque asinum sibi vindicavit quia eum prior conspexisset. Dum illi de ea re acriter rixantur, asinus aufugit ac neuter lucrum fecit.

Duobus litigantibus, tertius gaudet.

242. Asinus Ludens

Asinus quidam, domum ingressus, cum in ea ludere

ac saltare coepisset, vas fictile rupit. Hoc videns, quidam accurrit eumque fustibus inde abegit. Sed asinus ad eum, qui suos humeros fuste caedebat, conversus, *Atqui," inquit, ^heri, et prius etiam, hoc idem faciens simius, magnam vobis attulit voluptatem."

7T

243. Asinus et Domini Canis

Dominus asini habebat etiam catulum. Is a domino saepe laudabatur et permulcebatur, frustaque semper egregia ei dabantur. Hoc cum invidia videbat asinus. Cogitabat secum, "Cur canis ita amatur a domino? Cur ego male tractor? Ille inutilis est; ego maxima semper commoda domino comparavi. At canis callidus est adulator; a me dominus numquam blanditias accepit. Etiam ego amabor, si idem faciam quod ille facere solet." Forte, hoc tempore dominus intrat in stabulum. Statim asinus accurrit rudens, pedes ponit in domini humeris, et faciem lata sua lingua lambere incipit. Exterritus dominus et iratus, vocat famulos qui fustibus asinum stultum misere mulcant; mulcatus, stultitiam suam deploravit.

Quod catulum, non decet asinum.

244. Asinus et Dominus Ingratus

Asinus, qui viro cuidam ingrato multos annos inoffenso pede servierat, semel ut fit dum sarcina pressus gravi salebrosa incedit via, sub onere ceciderat. Tum dominus implacabilis multis verberibus surgere compellebat, pigrum animal et ignavum nuncupans. At ille miser inter verbera haec secum dicebat, *Infelix ego quam ingratum sortitus sum herum. Num, quamvis ei multo tempore sine offensa servierim, tamen non hoc unum delictum tot meis pristinis beneficiis compensat."

245. Asinus et Tympana

Negotiator in via cum asello festinabat nundinas. Onusto asino male flagello et fuste caedebat ut citius posset venire Iucri causa. Asellus sperabat ut post mortem esset securus; quassatus, moritur. De pelle eius facta sunt tympana et cribra, quae semper battuntur, et qui

putabat post mortem esse securus, post mortem caeditur.

78

246. Asinus et Tempora Anni

Media hieme asinus, frigoris impatiens, ver tepidum tenerasque herbas desiderabat. Vere tamen redeunte, redibant etiam hominum et iumentorum labores. Deinde asinus, laboris impatiens, veris etiam odium suscepit,

et multis precibus aestatis adventum orabat. Aestas autem maiores secum labores attulit. Tunc asinus, *O si autumnus rediret," quotidie exclamabat. Autumni autem labores omnium gravissimi erant: poma in urbem, messes in horrea erant portanda. Itaque hiberna frigora autumni laboribus potiora videbantur.

Non enim tempora anni vitam reddunt beatiorem, sed labores libenter suscipere.

24'7. Asinus Oneratus et Rusticus

Rusticus asinum agebat, sarcina sua gravatum quantum satis esse debebat. Cum iter carperet, rusticus ^En, hinc prope," inquit, ^virgulta mihi adstant. Decerpere igitur esse operae pretium puto. Resiste, barde! Id oneris additum feres." Nec mora; herus imprudens virgulta caedit et colligat, pondusque novum ponderi iusto adiiciens. Cumque lapidum strues iuxta viam seposita forte occurreret et ex illis duos videret qui sibi prae ceteris placerent, *Stulte facerem," ait, *si bonum negligerem quod fortuna tam benigna mihi obiicit." Atque lapides duo, quos manus facile tollit, quantillum oneris est? Et hos, aselle mi, feres." Cumque aestus nudum incedere suaderet, vestem sibi detrahit et non dubitat ceteris quoque impedimentis eam ingerere. Asinus enimvero, cum in via offendiculum pedem fefellisset, cadit et, sarcina oppressus, perit.

248. Asinus Fimum et Flores Gerens

Asellus ibat, fimo olente oneratus. Cum vero plerique de via late decederent, pestem fetidam refugientes, *Hi nos verentur," ait, ^et nostris meritis debitum honorum praestant." Altera die rediit, flores gerens figlinis vasibus

79

positos. Ad ipsum multi accedunt, odores optimos et colores vividos secuti. At ille existimat turbam confluxisse se unum videndi et admirandi gratia.

Stupiditas hoc percommodum oppido habet, quod cuncta facile in optimam partem accipit.

249. Asinus Res Sacras Portans

Asinus quidam res sacras portabat, ratus sese venerari homines. Itaque erectus incedebat, tamquam sibi tus illud atque carmina acciperet. Cuius errorem cum mox vidit aliquis, ^Mi asine," inquit, *istam vanitatem tibi excute. Non te, sed istas res sacras caerimoniis colunt; isti divo haec religio debetur."

250. Asinus Somnians

Asinus arcte dormiebat; mihi credetur, nam quis arctius asino dormire solet? Sed et ille somniabat, et iam sibi videbatur asinus non esse, at animal sagax, at homo! Vicibus his obeundis, quas miseras ipse tamdiu obivit, nunc herus imperiosus alios exercet et asinos prae se agit, flagello caedens, et *O stupidum genus," ait, *et pravum et indocile! Quam gravis hominum conditio, quos his animalibus regendis studere oportet!" Dum hoc modo superbit, agaso fuste nodoso stertentem excitat.

Fabula asinis bipedibus multis convenit.

251. Muli et Dominus Stultus

Stultus, cursum olympiacum certamine vincere posse putans, ad hoc mulos emit geminos. Quibus pabula larga studiose praebens, putabat eos ad cursum promptos fieri posse. Tempus cursus erat; bigam conscendit et mulos ambos exagitat, stimulis suppositis. Sed quo plus properat, hoc plus animalia tardant, et pigra probant quo patre progenita sint. Cursores alii iam metam prope attigerant; hic vix adhuc coeperat via recta ire. Turba circumstans cachinnum magnum attollit et stultum caeno atque luto stercorat. Ille tandem fugiens mulos

80

suos acriter caedebat ut turbam evadere posset. Tunc unus illorum ait, ^Rustice pessime, cur nos pati cogis flagella dura quae tu meruisti? Numquid, cum nos emisti, non nosti nos asino genitos, natura pigro?"

252. Muli et Latrones

Ibant muli duo sarcinis onusti. Alter fiscos cum pecunia, alter saccos hordei ferebat. Ille, cum onere superbiret, celsam cervicem iactat et clarum tintinnabulum in collo gerit. Comes placido gradu sequitur. Subito latrones

ex insidiis advolant et mulum, qui argentum ferebat, ferro vulnerant, homines fugant, nummosque diripiunt. Alterius muli hordeum neglectum est. Cum igitur ille spoliatus et vulneratus casum suum defleret, *Equidem," inquit alter, ^gaudeo, quod contemptus sum. Ego nihil amisi neque vulnere laesus sum."

253. Mulus et Equus

Mulus, conspiciens equum aureo freno ephippioque insignem et purpureis opertum phaleris, rumpebatur invidia, illum beatum reputans, qui continuo optimis vesceretur cibis et decoro amiciretur ornatu; se autem prae illo infelicem, qui, clitellis male dolatis oppressus, quotidie maxima onera ferre cogeretur. At ubi vidit equum pugna redeuntem, multis affectum vulneribus, prae illius calamitate se felicem appellabat, longe melius esse dicens quotidiano labore durum victum quaeritare et turpiter vestiri quam post optimos et delicatos cibos et tantos ornatus mortis adire discrimina.

254. Mulus et Nomen Eius

Mulus pascebat in prato veniensque vulpes interrogavit, "Quo vocaris nomine?" Tunc mulus *Ignoro," inquit, "quia eram parvulus quando pater meus fuit mortuus. Ne autem oblivioni traderetur nomen meum, fecit scribi in pede meo. Si ergo vis scire nomen meum, lege in pede meo." Vulpes autem, intellegens dolum, ivit in silvam ad

81

lupum et ait, "Vade in pratum hic prope et ibi invenies bestiam magnam crassamque." Tunc lupus, pergens ad mulum in prato, ait, «*Quomodo vocaris?" At mulus, *Si scire vis meum vocabulum, vade et lege in pede meo." Tunc lupus ivit ad pedem muli at mulus, percutiens eum in mediam frontem, oculos ac cerebrum ei excussit in terram. Tunc vulpecula ait, "Litteras nesciebas et legere volebas; es ita percussus."

255. Mula et Crabro

Crabro, involans in caput clitellariae mulae, ^Quin moves te," inquit, ^et gressus incitas! An ego te, lentam viatricem, nisi pergis, instigabo?" Cui mula *Non ego te curo," inquit, "sed fustes et stimulum illius, qui me sequitur," mulionem significans, *a quo si mihi quiete esse liceat, tuos facile, mi crabuncule, impetus pertulero."

256. Mula et Imago Eius

Mula, cum in flumine suam imaginem conspexisset, forma et strenuitate equis se cedere negabat. Caput igitur quassans et iubas iactans, incitabat sese ad cursuram. Aderat et asinus illis in locis, qui forte tum rudere coepit. Quo sonitu audito atque agnito, mula "Profecto," inquit, "pater meam castigat superbiam."

257. Equus, Asinus, et Hordeum

Equum cum rogaret asinus parum sibi hordei dare, "Libenter," inquit, *si possem, et pro dignitate nostra large tribuerem. Sed cum venerimus ad praesepia vespere, dabo tibi folliculum plenum farre." Et asellus, "Qui rem tam parvam negas, quid in maiori te facturum existimem?"

Fabula scripta est eis qui cum magna promittunt, parva negant; est in dando nolens tenax in pollicitando.

82

258. Equus et Asellus Onustus

Agitabat coriarius quidam una equum et asinum onustum. Sed in via fatiscens, asinus rogabat equum

ut sibi succurreret et velit portiunculam oneris tanti tolerare. Recusabat equus, et mox asinus oneri totus succubuit et halitum clausit supremum. Herus accedens mortuo asino sarcinam detraxit et, pelle superaddita excoriata, omnia equo imposuit. Quod cum sensisset, equus ingemuit, inquiens, *Quam misellus ego qui,

cum portiunculam oneris socii ferre recusaverim,

iam totam sarcinam cogar tolerare."

259. Equus et Asinus, Pugnantes

Equus, odio instinctus, asinum calcibus infestis petivit et vulnere gravi afflixit. At in medio ictu ipse sibi inflixit malefacti poenam: dissoluta enim cartilagine, tibiarum alteram luxavit ita ut, dolorem saevientem non ferens, coactus fuerit, non sine aegro luctu, artus languidos humi deponere. Quem videns, ^Ego male valebam," inquit asinus, *sed mihi iam incipit nunc bene esse, cum sic iaces."

Laeso doloris remedium est inimici dolor.

260. Equus Superbus et Asinus

Equus phaleris sellaque ornatus cum ingenti hinnitu per viam currebat. Currenti onustus asellus forte obstabat, cui equus, fremebundus, *Quid," inquit, *ignave, obsistis equo? Cede, inquam, aut te proculcabo pedibus!" Asellus, rudere non ausus, cedit tacitus. Equo provolanti crepat inguen. Tum, cursui inutilis, ornamentis spoliatur. Postea cum carro venientem asinus affatur, *Heus, mi amice! Quis ille ornatus est? Ubi aurea sella? Ubi splendidum frenum? Sic, amice, necesse fuit evenire superbienti."

261. Equus et Hirci Tres

Ubi erant tres hirci, viderunt equum, timentem leonemque fugientem, et deridebant ei. Ille autem

83

respondebat eis, ^O desperati et ignari, si sciretis quis me persequitur, non minus paveretis."

262. Equus, Lupus, et Hordeum

Lupus, cum per arvum quoddam erraret, forte hordei copiam reperit sed, cum eo uti in cibum minime posset, relicto discessit. Equo autem mox obviam factus, eum ad arvum illud ut veniret hortabatur, aiens ut repertum hordeum non comederit, sed ipsi reservaverit, quod dentium equi strepitum audire summae sibi esset voluptati. Cui equus subiiciens, *Heus tu," ait, *si lupi hordeo vesci possent, haud profecto aures ventri praeposuisses."

263. Equus et Spinae

Equus esuriens vidit agrum segete laetum, sed spinas quae viam claudebant non aspexit, donec viscerum gravia vulnera sensit.

Sic cupidi cupienda vident sed, spinosos aditus minus considerantes, in lucra dum properant, pro lucris damna reportant.

264. Equus Incultus

Equi complures ad circenses ludos fuerant adducti, pulcherrimis phaleris ornati, praeter unum quem

ceteri ut incultum et ad huiusmodi certamen ineptum irridebant, nec umquam victorem futurum opinabantur. Sed ubi currendi tempus advenit et, dato tuba signo, cuncti e carceribus exsiliere, tum demum innotuit quanto hic, paulo ante irrisus, ceteros velocitate superaret. Omnibus enim aliis post se longo

intervallo relictis, palmam assecutus est.

Fabula indicat non ex habitu sed ex virtute homines iudicandos.

84

265. Equus Furibundus et Adolescens

Conscenderat adolescens equum furibundum, illoque qua via quaque nulla via esset auferente miserum, non enim vires adolescentis ad cohibendum impetum equi satis neque in hoc desiliendi potestas erat. Plorabat igitur ille

et lamentabatur. Tum forte obviam huic notus et familiaris factus, "Quonam abis?" inquit. Cui respondit infelix eques, *Quo quidem isti," equum demonstrans, "Iubuerit."

Similier vehuntur ii, in cupiditates qui suas sese imposuere.

266. Equi Duo et Dominus Eorum

Miles, equum habens optimum, emit alium, nequaquam illi bonitate parem, quem multo diligentius quam priorem nutricabat. Tunc priori sic ait, «Cur me dominus quam te impensius curat, cum tibi neque pulchritudine nec robore neque velocitate comparandus sim?" Cui ille *Est haec," inquit, *hominum natura, ut semper in novos hospites benigniores sint."

Haec fabula indicat hominum amentiam, qui nova, etiamsi deteriora sint, solent veteribus anteponere.

267. Equi Duo, Fratres

Equiso equos duos coemerat, eadem matre natos, viribus firmis praeditos et forma corporis elegante. Hos educare coepit. Alter quidem se praebuit ad cuncta eius praecepta docilem. At alter, obstinatus, indole aspera, dominum refutat: os durum, caput mobilius, cervix rigidior, nulla celeritas pedum, crurum mollitia nulla; quomodo gyros variare disceret, vel tolutim incedere? Equiso ergo hunc vendidit mulioni. Post tempus, cum ambo forte in publici hospitis domum simul devenirent, hic horridus et sarcinas graves gerens adspicit fratrem, alacrem, nitentem et equite nobili superbum, pondere glorioso. Salutat et tristis requirit unde vitam tam disparem agant, cum simili loco uterque prognatus sit. Ille respondet, "Frater,

85

omne hoc bonum quod in me inesse vides, educatio bene collocata fecit."

268. Equus Unus et Dominus Eius

Agricola quidam solum habuit equum. Videbatur sibi,

si unum adhuc haberet, quod eo melius arare posset et agrum colere. Supplex ergo Deum rogavit et oblationes fecit et eleemosynas ut de munere divino alium equum acquirere posset. Dum itaque in hiis votis frequens esset et Deum orando fatigaret, contigit furem solum eius equum subtrahere. Equo igitur sic amisso, homo vota sua mutavit et orationes, dicens, ^Domine Deus, subtractum si reddas equum, pro alio de cetero tua moenia non pulsabo."

269. Equus et Venator

Equus et cervus inimicitias habebant inter se. Equus sese ad venatorem contulit et ait, «Est cervus mirabilis, quem si venabulo poteris transfigere carne abundabis. Tu vero, super me sedens, cum secutus fuero, venabulo manu tua excussa; cervo occiso, gratulabimur ambo." Hoc dicto, venator, super equum sedens, cervum de loco movit sagittis et incursu. Cervus in saltum cursu veloci illaesus evasit. Equus vero, cum se sudore fatigatum videret, sic dixisse fertur, ^Descende et solito more transige vitam tuam." Cui contra sessor desuper, *Non habes," inquit, "potestatem currendi, qui frenum in ore habes, nec saltum dare potes, quia sella te premit. Si calcitrare volueris, flagellum in manu teneo."

Illos increpat haec fabula qui, cum voluerint alios nocere, se potius subiugant.

2770. Equa, Pullus, et Homo

Dum quidam veheretur equa gravida, enixa est pullum. Qui cum statim cursum matris esset secutus, celeriter fatigatus, sic allocutus est vectorem matris, "Vides me infirmum et ineptum ad iter faciendum. Scias ergo me

86

continuo periturum, si hic relictus fuero. Si me hinc sustuleris, eoque duxeris ubi ali possum, adultus postea te veham."

2771. Equus et Sus

Sus, deliciis infamibus satur, in volutabro acquiescebat et segniter incubabat, totus luto immundo conspersus, cum forte vidit equum sonipedem procedere, ad Martis pericula rite apparatum. Contempsit ac gloria inani tumentem derisit, ut qui necem certam quaereret tanto apparatu. Equus ferox nihilo secius properat et mox

in media arma se infert et animos sui ductoris aequat, vel etiam superat. Vulneribus quidem aliquot afficitur,

at quae facile sanari queant. Et demum, cum redit clarus herilis certaminis gloria et sua laude propria, suem hunc eumdem videt, qui se ab omni periculo remotum putarat, occisum a villico, et eius membra pinguia iam fixa verubus ferreis ad convivium geniale.

Mors saepe, omissis fortibus, inertes petit.

272. Equus et Equiso Eius

Hordeum equi surreptum divendens, equiso eum quotidie et comere et perfricare solebat. At equus *Heus tu," inquit, "si vere me pulchrum esse cupis, hordeum, quo nutrior, quaeso ne vendas."

Ita. avari, verba dando et adulando, inopes inescant, eosque iis etiam spoliant, quae sunt ad vivendum necessaria.

273. Equus et Eques

Eques equum, quamdiu bellatum est, alebat hordeo pascebatque faeno. At, cessante bello, cum deinceps pax fuit et stipendium eques ex publico non amplius accepit, tunc equus iste saepius ex silva crassos ad urbem deducebat truncos, ac mercede onus alias aliud ferebat, vilibus ex stipulis sustentans animam. Clitellas etiam dorso gestabat, non iam ephippia. Ut vero rursus ante

87

moenia novum insonuit bellum iussitque tuba cunctis clypeos detergere, curare equos et ferrum acuere, equum dominus ille, iniecto freno, produxit inscensurus. Ast equus obliquo claudicabat pede, non amplius valens viribus, dixitque, ^Accenseto hoplitis te peditibus. Qui enim ex equis ad asinos me transtulisti, quo rursus modo equum ex asino me restitues?"

274. Equi Saltantes

Sybaritas in Italia luxuriae nimium addictos fuisse ferunt, et reliquarum rerum studium negligentes ignorasse,

et vitam in otio et sumptuoso luxu transegisse. Equi

eis instituti erant ut inter epulas ad tibiarum numeros saltarent. Quod cum scirent Crotoniatae et bellum adversus eos gererent, tubam et omnem vehementiorem et adhortatorium ad arma sonum silere iusserunt. Tibiam vero et tibicines secum in acie adducto, cum iam intra sagittae ictum ab hoste abessent, numeros saltationi aptos canere praeceperunt. Quibus auditis, Sybaritarum equi, saltationis domesticae memoria, tanquam in mediis versarentur conviviis, excussis sessoribus, saltare et tripudiare coeperunt, et, confuso Sybaritarum ordine, stragis et cladis causa suis fuerunt dominis.

275. Equus Circensis Molae Iugatus

Equus senior fuit quondam molendae farinae venumdatus. Molae iugatus vesperam misellus totam atque ideo suspirans, *Cursibus," inquit, *ex qualibus quales in gyros propter farinulas compellor."?

Ne superbias nimium prae iuvenilis vigoris ferocia; multis senectus inter labores consumpta fuit.

2776. Equus et Pistor

Equus, senectute depressus, molam pro bello elegit. Ubi cum molere belligerandi loco cogeretur, praesentem lugens fortunam, prioris non immemor, *Mei quidem," inquit,

^O pistor, ante in bello erat usus, ornatusque circumcirca,

88

opera mea hominibus locata; eos sequebar. At nunc nescio quid passus, pistrinum capesso pro pugna." Cui pistor "Cessa," inquit, ^memorare pristina."

Fortuna utramque in partem hominum res mutare novit.

277. Bos et Equus

Equum, solidas ungulas habentem, exprobrasse aliquando ferunt bovi ungulas fissas; ita enim illum ingredi tardius neque exsilire alacriter posse. Sed bovem hoc modo traditur respondisse: tarditatem conspectam non nocere.

2778. Bos Laborans et Vitula

Mollis et lasciva vitula, cum bovem agricolae aculeo agitatum et arantem cerneret, contempsit. Sed, cum immolationis dies affuit, bos a iugo liberatus per pascua vagabatur; vitula vero, ut immolaretur, retenta est. Quod cum bos conspicatur, subridens ait, ^Heus vitula, ideo non laborabas: ut immolareris!"

Qui alteri irridet, sibi ipsi caveat: qui labori suo sedulo incumbit securus est; otioso et nihil agenti pericula semper imminent.

2779. Bos et Vitulus, Iuncti

Quidam homo iunxit sub iugo bovem et vitulum. Sed vitulus, iugo insuetus et bovis societate territus, contra iugum luctabatur et collo suo cornibus illud excutere voluit. Tunc ait dominus, *&Ego non iunxi vos ad laborem, sed ad instructionem ut simul ire assuescatis et concorditer iugum trahatis. Aliter enim verberibus

digni estis et stimulis."

Sic debet homo liberos suos sub iugo disciplinae ponere et bonis eos magistris iungere et committere, quorum exemplo et imitatione bonis moribus assuescant et studiis.

89

280. Bos et Lupus

Bos, in valle quadam pastum quaerens, vidit lupum de prope venientem et, cum fugere non valeret, Ecce," inquit bos, *me ad tua vota paratum. Tantum unam peto a te gratiam, ut liceat mihi in hunc montem ascendere et ibidem pro anima mea et tua salute Dominum precari. Quo facto, statim ad te descendam." *Vade;" inquit, *et ora breviter, caveasque ne traxeris ibi moram." Ascendit itaque in montis verticem et boatu tam terribili exclamavit ut ipso mugitu ostenderet lupum gregibus imminere. Quod audientes, pastores accurrerunt cum canibus,

qui lupum diris morsibus discerpserunt. At ille, ululans, ait bovi, *O frater, male pro me orasti." *Scio enim,"

inquit bos, *me nullam a te impetraturum misericordiam; oportuit ergo me esse sollicitum de me ipso."

281. Bos Philosophus

Bos olim philosophus fama celeberrimus erat. *Quid ista cornua magna," ait, ^me iuvant ad sapientiam quam volo consequendam? Supervacua sunt; immo, plurimum nocent. Namque quoties per nemora et sub umbris silentibus ambulo, ut sapientes solent, densis fruticibus et arborum ramulis retenta me turbant et mihi multa meditanti ne totus adesse possim vetant." Lanium ergo rogat cornua sibi revellat. Ille monet videat porro prudens, quid roget; id sine doloris sensu vix tolerabili non posse fieri. ^Falleris, bone vir," ait bos obstinatus; *haec propago cornea sensum ipsa nec habet, nec potest progignere, neque illa nostro vertici multum adhaeret; age modo, propera." Lanius ergo paruit sed, cum ille summis viribus niteretur, philosophus, dolore victus, manum odiosam repulit et procul fugit immugiens.

282. Bos et Iuppiter

Ferunt, initio, bovem creatum sine cornibus, adeo ut sui iuris et iugi expers vagaretur per campos, erecta cervice. Sed ubi vires suas sensit, nulli paene animalium mole

corporis aut viribus cedens, exarmatum se esse indoluit.

90

Ergo, supplex, a Iove petiit sibi dari cornua. Annuit Iuppiter votis eius cornuaque hinc et inde capiti inseruit. Sed novae felicitatis gaudio et usu non diu potitus est. Nam cum antea non haberet unde capi et ligari posset, natis cornibus comprehensus et ligatus, iugo addictus est et arandae terrae mancipatus. Quo sub onere deinceps ingemiscit deperditam libertatem; optimum esse sentiens, si creatura se Dei arbitrio committat, et nil ab eo petat, quam quod eius beneplacitum est voluntati.

283. Boves Duo

Boves duo, validi et opimi, cum scirent perpetuis laboribus se destinari, aegre ferebant. Quorum unus, contumacior, operam recusat et iugum detrectat. Quapropter illum, quando pinguis satis et corpulentus est, et officium debitum praestare negat et alio modo prodesse non potest, herus interficit. Quod alter videns, fata sua secum sic ruminat, "Malum duplex mihi proponitur: labor, aut mors. Mors quidem est finis laborum, at ipsa maximus labor. Minima malorum semper eligenda sunt; ergo," inquit, satius laborare, quam mori."

284. Boves et Coqui

Boves quondam coquos quaerebant perdere, quippe qui sibi inimicam tractabant artem. Et ideo congregabantur, iam ad proelium acuentes cornua. Unus vero illorum aliquis, valde senex, araverat enim diu, "Isti quidem," ait, ^nos peritis mactant manibus ac magno trucidant sine cruciatu. Quod si in imperitos incidemus homines, duplex tunc impendebit mors. Non deerit enim qui bovem immolet, coquus etsi defuerit."

Qui praesens effugere cupit infortunium, providere debet ne peius quid inveniat sibi. Doctis et aequis servire dominis satius est quam scaevis parere et indoctis.

91

285. Boves Somniantes

Bubulcus, stabulum ingressus, boves laetitia exsultantes aspexit. Interrogavit igitur eos quaenam esset causa laetitiae. Cui illi *Speramus," inquiunt, ^hunc diem absque labore in laetissimis pascuis nos esse ducturos." *Quid vos," inquit bubulcus, *ut ita credatis induxit?" "Illa," inquiunt, *fore somniavimus." *Nolite," ait bubulcus, ^"huiusmodi somnio fidem adhibere, quod falsum esse deprehendetis. Ego enim somniavi vos hodie araturos; hominum enim somnia quam brutorum veriora esse consueverunt."

Fabula indicat nihil mortalium spe esse fallacius.

286. Bos Fimum Evehens

Rusticus quidam bovi suo iugum imposuit et in vehiculo fimum evexit. Qui bovem circa latera acuto stimulo monuit et grave illi onus ad trahendum adhibuit. Conversus igitur, bos domino suo coepit improperare quanta illi fecisset servitia et quantum saepe in excolendis agris suis sudaverit, et ait, «Ego tuos labores frequenter adiuvi, ego rura tua a iuventute mea utiliter excolui, et tu me modo compellis ut has inmunditias laboriose educam." Respondit homo, *Interrogo te: quis istum fimum congessit?" Bos ait, *Congessi ego; ego illum pedibus conculcavi." *Propterea," inquit dominus, *quia foeditatem congessisti, non te pigeat eam laboriose extrahere."

28'7. Boves et Plaustrum

Boves plaustrum trahebant, cuius axis cum strideret, conversi dixere, *Heus tu, nobis onus omne ferentibus, quid quereris?"

Ita quoque nonnulli, dum alii insudant operi, ipsi laborare fingunt.

92

288. Boves et Trabs

Trabs, quae curru vehebatur, boves ut lentulos increpabat, dicens, *Currite, pigri; onus enim leve portatis." Cui boves "Irrides nos," responderunt, "ignara quae te poena maneat. Onus hoc nos cito deponemus; tuum autem tu, quoad rumparis, sustinere cogeris." Indoluit trabs nec amplius boves conviciis lacessere ausa est.

Haec fabula quemlibet monet ne aliorum insultet calamitatibus, cum ipse possit maioribus subiacere.

289. Iuvencus et Rusticus

Erat rustico iuvencus, vinculi omnis iugique impatiens. Homo astutulus bestiae resecat cornua; cornibus enim petebat. Tum iungit non currui, sed aratro, ne, ut solet, herum pulsaret calcibus; stivam ipse tenet, gaudens industria effecisse, ut iam foret tutus et a cornibus et ab ungulis. Sed quid evenit? Taurus, subinde resistens, spargendo pedibus os caputque rustici opplet arena.

290. Iuvenci Duo

Iuvenci duo gramina habebant in colle, quae satis forent, larga et corpori faciendo idonea. Sed, ut inde procul aspexere viriditatem pratuli laetam, eius desiderio perciti huc se repente transferre properant. Aliquantum viae confecerant at frutetum densum permeandum se obiicit; tentant et aditum sibi inveniunt, at lupus praedator irruit. Ferus utrumque oppugnat: unum strangulat; alter agilis evadit, propellente metu. Tandemque ad pratulum expetitum pervenit. Laboris igitur solatio frui iam parat et avidus graminibus teneris se ingurgitat. At dapes letiferas recepit simulque virus cute saucia combibit. Videlicet omnis is locus serpentibus atris et herbis nocentibus infestus erat. Miser ergo, cum inde domum reversus est, languere coepit et brevi mortem obiit.

Quemcumque stulta cupiditas cogit bonum suum relinquere, meritus hic malum invenit.

93

291. Taurus et Vitulus

Cum taurus, in aditu angusto cornibus luctans, vix intrare posset ad praesepia, vitulus monstrabat quo pacto se flecteret. "Tace," taurus inquit; *hoc novi ante quam

tu natus es."

292. Taurus et Culex

Culex tauri occupaverat cornu, si scilicet eum onere suo posset deprimere. Cum vero taurus id prorsus neglexisset, culex inde cupiens avolare, extremis exploratis viribus, *Si," inquit, ^molestus sum tibi, onere te levabo avolans." Respondet taurus, ^Nec te, cum accessisses, sensi;

nec sentiam, si rursus abieris."

293. Taurus et Leo, Cenantes

Leo, immani tauro insidias struens, eo potiri quoquo modo conabatur. Eum itaque his verbis olim compellans, "Amice," ait, ^pecudem mactavi; hodie, si lubet, una convivabimur." Hoc ille dolo recumbentem taurum aggredi ac devorare meditabatur. Is itaque, cum

ad eum venisset ac multas ollas veruaque ingentia, pecudem vero nullam vidisset, nihil fatus, ab antro discessit. Taurum ergo leo increpans reique huiusce causam intellegere volens, rogabat, quidnam inde, iniuriis nullis acceptis, ne salutato quidem hospite, abiret. Sed taurus ^Haud temere id facio atque hinc diffugio," respondit; *video enim non pro pecude, sed pro tauro haec omnia parari."

294. Taurus, Cornua Eius, et Leo

Leo aliquando taurum intuitus, cibi desiderio capitur, sed cornuum acie ac ictibus perterretur. Tandem fame suasus et amicitiam fingens, taurum adoritur, namque ubi malum ad manum est, fortes etiam ac viriles animi pertimescunt et, si viderint victoriam cum violentia sibi creare perciulum, ad occultas fallacias convertuntur. "Ego itaque," leo ait, "fortitudinem tuam admiror,

94

pulchritudinem tuam veneror. O, quale nobis caput obiectas! Quam praeclara, quam egregia forma es! Quantus pedibus, quantus armaris ungulis! At vero quantum capite pondus sustollis! Quid praeterea cornibus opus, cum nos inter duos pax sit?" Dictis taurus suadetur, armorumque submoto robore, facili negotio in potestatem leonis redactus, cena absque ullo discrimine leoni fit.

Non dissimili ratione, qui hostibus fidit, post insidias in discrimen adducitur.

295. Taurus Solus et Leo

Taurus, ob arrogantiam et felicitatis copiam, solus pavit, ratus non decere se cum aliis tauris misceri. Solus ergo cum pasceret, leo subito apparuit, qui non ad gregem accessit, sed illum, cui nec inter dominos eius nec

inter boves aliquem auxilium ferentem vidit, percussit ac laceravit.

Haec dicta eos notant, qui arrogantia et superbia commoti, amicos vi opprimant et torqueant, nec cum illis se coniungere velint, quando autem iis angustia eveniat, careant adiutoribus.

296. Ovis a Cane Comprehensa

Ovis, comprehensa a cane, gregis custode, maximos edebat eiulatus. Capta autem a lupo, nullam emittebat vocem. Interrogata a pastore cur ita faceret, ^Molestius," inquit, *mihi est a cane, qui mihi custos et amicus esse debet, laedi quam a lupo, quem Natura perpetuum mihi genuit inimicum."

29'7. Ovis et Canes Duo

Dum canes duo, magno furore perciti, morsibus mutuis lacerare sese instant, ovis, pacis et concordiae amica, iras componere studet et atrox proelium dirimere etiamque audet os tenerum et imbelle rictibus efferatis interponere.

95

Sed nec quidquam proficere valet et, inanis operae praemium, os inde discissum refert.

Hac fabula infirmiores monentur ne potentum rixis medios se ingerant.

298. Ovis, Cervus, et Lupus

Cervus modium tritici ovem rogabat, lupo sponsore.

At illa, dolum praemetuens, «Lupus semper adsuevit rapere atque abire; tu de conspectu fugere veloci impetu. Ubi vos requiram, cum dies advenerit?"

299. Ovis et Canis Calumniosus

Canis calumniosus dixit ad ovem, ^Debes mihi reddere panem quem dederam mutuo." Contendebant autem; ovis dicebat numquam ab illo panem se accepisse. Cum ante iudicem venissent, canis dixisse fertur habere testes. Introductus lupus ait, *Scio panem canis commodatum ovi." Introductus milvus dixit, «Me coram accepit." Accipiter introiens ait, ^Negas tu quod accepisti?" Victa ovis a tribus falsis testibus, artius exigitur; coacta vero extractam lanam suam vendidit ut quod non acceperat redderet.

300. Oves et Lupi

Foedus aliquando fuit inter lupos et oves, quibus natura discordia est. Obsides utrimque tradebantur. Oves, in suam partem, vigilem canum custodiam, lupi suos catulos tradiderunt. Quietis ovibus ac pascentibus, lupuli matrum desiderio ululatus edunt. Tum lupi, irruentes, foedus fidemque solutam clamitant; ovesque, canum praesidio destitutas, laniant.

Inscitia est si in foedere praesidia tua hosti traderes, nam qui hostis fuit, hostis fortassis nondum esse desiit, forsan et ansam ceperit, cur te nudatum praesidiis adoriatur.

96

301. Oves, Lupus, et Porci

Oves conquestae sunt leoni de lupo, eo quod furtive et aperte socias suas devoravit. Leo congregavit concilium; quaesivit a porcis et animalibus qualiter conversaretur inter illos. Dixerunt porci, ^Domine, lupus curialis est, liberalis est et largus." Hoc dixerunt quod lupus frequenter invitavit porcos ad agnos et arietes quos rapuit. Dixit leo, *Hoc non dicunt oves; audiamus illas." Et ait una ovis, *Domine rex, lupus rapuit mihi ambos parentes meos, devoravit filium; vix ego evasi." Sic clamaverunt aliae oves. Ait leo, *Tudicium detur: suspendatur lupus, et porci similiter, qui de tali praeda scienter comederunt."

302. Oves et Sus

Suculus, in quemdam ovium gregem ingressus, cum iis una pascebatur. Olim vero a pastore prehensus, grunnitus magnos edebat atque effugere omni vi nitebatur. Eum itaque oves ob tot tantosque clamores increpare coeperunt, aientes, *Nos quoque continuo pastor manu prehendit, nec tamen ita clamamus." Quibus tum suculus "Non vestrae similis," ait, captura mea est. Vos enim

aut propter lanam aut propter agnos, me vero ob carnem tantummodo capit."

303. Ovis, Lupus, et Pacis Osculum

Rex animalium convocavit omnia animalia bruta et constituit ut oscularentur adinvicem ubicumque obviarent in signum foederis pacis et amoris. Postea quidam

lupus obviavit cuidam ovi, quae se longe retraxit ab illo, malitiam suam perhorrescens. Cui lupus, Accede, carissima, ut edicto regis nuper edito pareamus," multis affatibus blandis interpositis. Respondit ovis in promissis suis non confidere, eo quod tot mala in animalia sui generis saepius molitus est. Unde lupus convenit cum ea quod, resupinus, clausis oculis iaceret et sic oscularetur eam, ne incideret edictum. Cui ovis improvida adquievit et subito accessit ad eum et, osculans, vix evasit a faucibus eius iniquis, dicens, *Quamwvis dulciter loquaris, coloratum

97

amorem praetendendo, malitiam tamen tuam consuetam in opere non poteris simulare."

304. Ovis Callida et Lupus

Fame coactus, lupus praedam quaerebat, sed canes pecus defendebant. Necessitas ingenium stimulavit; pelle ovilla corpus sibi obtegit. Ita personatus tecta petit ubi oves calorem meridiani solis vitabant, et unam per rimulas sic allocutus est, Huc mecum ades, soror, quo gramina dulcia vocant." Bidens lupi vocem agnovit et, dolum dolo castigans, *Ultro obsequerer," dixit, *si quis lupus generosus tu esses et validus, qui me, nimis timidam

et infirmam, ab hostibus defenderes." *Nil metue," lupus reponit; *ego talis sum, qualem tu velis," et simul larvam abiicit. Ovis *Bene mihi est," inquit; *vix alius custos validior esse potest. Iuvat tamen adsciscere boni nostri participes quosdam; paulum opperire, dum canes huc advoco." Lupus, timens ne mora damnum sibi afferret, statim pedibus suis salutem credidit.

305. Ovis et Lupus Saucius

Iacebat humi lupus, male tractatus a canibus et cibi indigus ac appetens. Visam eminus ovem vocat; rogat ut de vicino fonte sibi aquam afferat. "Quid aqua esurienti?" inquit illa; *quaere tibi prius cibum." "Sufficit," inquit Iupus, *si potum praestes; de cibo mihi providebo:" Illa, verba et finem lupi subodorans, *Capio te, amice lupe;" ait, *^si tibi aquam dedero, dedero etiam cibum; de me

te cibaturus es. Vale; alio vocor, longe a tuis dentibus

et ventre."

306. Oves Timidae et Pastor

Pastor qui magnum caprarum oviumque gregem habebat, videns gregem suum quotidie lupi escam fieri ac minui, oves et capras congregans, longa eos oratione hortatus est ne vellent lupum formidare, cum essent numero plures,

et cornibus, quibus lupus careret, insuper armatae; sed

98

vellent unanimiter et auxilio mutuo sese ab illius impetu et furore defendere, promittens se quoque eius non defuturum. Illae, hac oratione animatae, promittunt iurantque se nequaquam lupo cessuras. Cum autem paulo post lupus adventare nuntiaretur, tanto timore affectae sunt ut nullis pastoris verbis possent a fuga cohiberi. Tunc pastor secum "Impossibile est," inquit, "mutari posse Naturam."

307. Ovis et Pastoris Minae

Ovis conviciabatur pastori quod non contentus lacte quod in usum suum filiorumque ab ea mulgebat, insuper vellere illam denudaret. Tunc pastor, iratus, filium eius trahebat ad mortem. *Ecquid," inquit ovis, *peius mihi facere potes?" *Ut te," inquit pastor, *occidam et lupis canibusque proiiciam devorandam." Siluit ovis, maiora adhuc mala formidans.

Haec fabula indicat non debere homines in Deum excandescere, si divitias, si filios ipsis permittat auferri, cum etiam maiora et viventibus et mortuis possit inferre supplicia.

S308. Ovis et Vidua

Quaedam olim vidua domi nutriebat ovem. Quae, cum cuperet lanam habere longiorem, imperita tondebat manu bidentem cuticulaque tenus forcipe demetebat vellus, adeo ut vulnus faceret. ^Ne me laedas," bestia dolens inquit, *quid enim ponderis sanguis adiiciet meus? Ast carnis si meae opus est tibi, domina, adest coquus, qui me compendiose immolabit. Quod si lanae et velleris eges, non vero carnium, rursus est tonsor, qui me tondebit

ac sinet vivere."

Fabula in eos qui inexperti res adgrediuntur, ita ut minus lucri importent sibi quam damni.

99

309. Agnus, Pastor, et Lanius

Pastor et lanius idem iter habebant. Cum itaque inter eundum pinguissimum agnum, seorsum e grege suo aberrantem et a ceteris relictum, vidissent, ambo in illum accurrerunt. Bruta tunc temporis humana voce loquebantur; quapropter agnus, ut sciret cui sese committeret, quis uterque eorum esset exquirebat. Quod ubi intellexit artemque utriusque percepit, pastori statim se tradidit. Lanio contra, "Tu," inquit, "carnifex es gregisque nostri crudelis mactator. Proinde mores nostri cum pastore magis congruunt."

310. Agnus et Canis

Inter capellas agno vaganti canis dixisse fertur, *Non est hic mater tua," et, ostendens ei oves longius segregatas, "ecce mater tua." Agnus vero ait, ^Non illam quaero quae me concepit in utero, sed haec est quae me nutrit et dat ubera sua mihi, natos autem suos, ut mihi lac non desit, fraudat." Econtra canis ait, "Tamen illa est tibi fortior mater." At agnus ait, "Verum est, sed illa me peperit;

ista beneficio mater est."

311. Agnus et Lupus, Bibentes

Lupus et agnus, siti compulsi, ad eundem rivum venerant. Superior lupus, longe inferior agnus stabat. Tunc improbus latro, iurgii causam quaerens, "Cur," inquit, *aquam mihi bibenti turbulentam fecisti?"

Agnus, perterritus, ^Quomodo," inquit, *hoc facere possum? Aqua a te ad me decurrit." Lupus, veritate rei repulsus, ^Sex menses abhinc," inquit, ^mihi maledixisti." "Illo tempore," respondit agnus, *equidem nondum natus eram." *Hercle igitur," inquit lupus, *pater tuus de me male locutus est!" Atque ita correptum agnum dilaniat.

100

312. Agnus in Templo et Lupus

Lupus agnum insequebatur; is vero in templum confugit. Porro cum lupus evocaret, aiens quod, si sacerdos eum caperet, statim templi illius numini sacrificaret, *Optatius est mihi," respondit agnus, *Dei victimam esse quam a te dilacerari."

313. Aries Canis Pelle Indutus

Quidam paterfamilias habebat gregem ovium, morabaturque cum ipsis pro custodia canis maximus atque ferocissimus; tandem canis mortuus est. Quidam aries superbus ait pastoribus, *Auferte a me lanam ac cornua abscindite, meque canis pelle induite mortui, et sic omnes lupos visu terrebo." Cumque venissent lupi more solito, statim ut viderunt arietem a longe, pelle canis indutum, fugerunt prae nimio timore. Quadam autem die, venit lupus, valde famelicus, tulitque agnum ac fugit. Cumque instantius aries insequeretur, casu evenit

iuxta viam spinae positae pellem canis scinderent, qua aries erat indutus, subitoque ovina pellis apparuit. Videns hoc, lupus dolum intellexit statimque trucidavit eum et comedit.

Docet haec fabula insipientes ac infirmos ne temere praesumant per dolum decipere sapientes ac fortes.

314. Aries et Taurus

Aries quidam inter lanigeros greges erat, tanta cornuum et capitis firmitate ut ceteros arietes statim facileque superaret. Quare, cum nullum amplius arietem inveniret qui occursanti sibi auderet obsistere, crebris elatus victoriis, taurum ausus est ad certamen provocare.

Sed primo congressu, cum in taurinam frontem arietasset, tam atroci ictu repercussus est ut fere moriens haec diceret, *Stultus ego! Quid egi? Cur

tam potentem adversarium ausus sum lacessere,

cui me imparem creavit Natura?"

101

315. Arietes Duo et Lupus

Lupus invenit duos arietes proeliantes in prato et ait, ^Unum ex vobis comedam." At aries unus respondit,

^Ut placet, ita fac. Sed prius iudica inter nos rectum iudicium: hoc pratum fuit patribus nostris; nos autem, ignorantes ipsum dividere, agimus proelium." At lupus, *Faciam ut vultis, si dixeritis modum." Tunc unus aries ait, ^Sta, domine, in medio prato; ego ibo ad unum caput prati, et alius ad aliud caput, et quis prior fuerit ad te, illi sit pratum, et tu alterum comede." At lupus ait, "Ita facite." Et, abeuntes ad capita prati, arietes venerunt cum magno impetu velociter usque ad lupum et percusserunt eum ex utraque parte ita vehementer, ut stercoribus coinquinaretur. Fractis eius costis, arietes abierunt, semivivo relicto.

316. Verveces et Lanius

Verveces in collectu cum essent una cum arietibus, lanium intrare inter se dissimulaverunt se videre.

Cum autem unum ex sese cernerent manu lanii mortifera teneri, trahi et interfici, nec sic timuerunt;

sed intra se dicebant, *Me non tangit, te non; dimittemus. Trahat quem trahit." Novissime remansit unus. Cumque et ipse traheretur, sic dixisse lanio fertur, "Digne sumus laniati sigillatim ab uno, qui nobismet non prospeximus. Qui cum in uno essemus, te in medio nostri cum aspeximus, decuerat ut te capitibus nostris quassatum occideremus."

317. Caprae et Taurus

Taurus, leonem fugiens, in specu quodam inhibuit fugam. Caprae agrestes autem, quae ibi erant, continuo in eum cornibus fecerunt impetum. Quas taurus ita allocutus fertur, *Non vos metuo, sed illum, qui ante speluncam

me praestolatur."

102

318. Capra et Caprarius

Capram, aberrantem a grege longius, congregare rursus volebat caprarius. Ut vero, vocibus et fistulae sonitu usus, nihil profecit, misso lapide, et, cornu forte percusso, rogabat ne apud dominum se deferret. At illa "Amentissime," inquit, *caprarie, cornu sonabit,

etiamsi ego taceam."

Sic stulti nimis sunt, qui manifesta occultata volunt.

319. Caprae Silvestres et Caprarius

In desertam speluncam caprarius, hieme deductis capris, silvestres inibi capras reperit hircosque, longe plures

et grandiores illis quos habebat. Propriis ergo propter silvestres capris dimissis, illas frondibus educavit. Ubi vero serenitas advenit, proprias quidem demortuas fame reperit, silvestres vero in montem effugere. At caprarius, ridens, domum vacuus reversus est.

Non decet ullo modo nos propria negligere spe lucri ex alienis rebus futuri.

320. Capra et Asinus

Asinum una et capram nutriebat quidam. Capra vero, escam asino invidens abundantem, suggessit ei ut graviter a domino, modo molens, modo onera ferens, plecteretur, ac simul consuluit ut, comitiali simulato morbo, in foveam aliquam decidens, dulci otio et requie frueretur. Caprae dictis asinus parens, in foveam se deiecit, eoque lapsu contritus est. Tunc herus vocatum medicum, ut asino opitularetur, rogavit. Ille caprae pulmonem infundere iussit eoque pacto sanatum iri asinum. Nec mora, capra mactata, asinum sanavere.

Qui aliis insidias struit, sibi ipsi est

malorum auctor.

103

321. Capra et Canis

Capra, esuriens, hortum quendam ubi virentia viderat olera, intrare cupiebat, sed canis molossus, quem olitor custodem apposuerat, non permittebat, minitans ei mortem, si pedem introferre tentaret. Cui capra "Quid," inquit, ^me esse prohibes, quae tibi nulli sunt usui?" "Nulla," respondit canis, *ratione hoc facio, sed quia

ita mihi insitum est a Natura."

Fabula exprimit naturam avarorum, qui multis rebus abundant, quibus neque ipsi fruuntur, neque alios frui patiuntur.

322. Capra in Rupe Stans et Lupus

Lupus capram in alta rupe stantem conspicatus, "Cur

non," inquit, *relinquis nuda illa et sterilia loca, et huc descendis in herbidos campos qui tibi laetum pabulum offerunt?" Cui respondit capra, ^Mihi non est in animo dulcia tutis praeponere."

323. Caprae in Clibanum Ingressae et Lupus

Lupus vidit capras stantes super clibanum et dixit, "Deo gratias rependo quia video mihi cibum amabilem!" Et coepit ire ad eas. Caprae autem, ut viderunt venire lupum, absconderunt se in clibanum. Lupus autem, veniens ante furnum, ait, Avete, sorores. Certe ex vobis comedam usque ad saturitatem." At illae dixerunt, "Audi, domine: nos ob nullam aliam causam huc venimus, nisi ad sacra celebrandum. Quare oramus

ut cantes; postea, finitis sacris, egrediemur ad te et facies quod tibi placuerit." At ille, fingens se pontificem, coepit ante clibanum ululare magnis vocibus. Homines autem vici illius, audientes lupum ululare, exierunt cum fustibus et canibus et percusserunt eum usque fere ad mortem, et vix semivivus evasit.

104

324. Hircus Equitans

Hircus semel factus est servus asini, et vidit eum simplicem et humilem. Ascendit asinum et voluit equitare. Asinus, iratus, erexit pedes anteriores et cecidit retro super dorsum suum, et hircum oppressit et interfecit, dicens, *Si asinus est dominus tuus, ne equites ipsum."

325. Hircus et Statua Ahenea

Conspicatus aheneam statuam, hircus, qui sibi magnitudine cornuum admodum placebat, in illam magno impetu se intulit, quasi prima incursione eversurus. Sed tantum abfuit ut illam prosterneret, ut ipse fractis cornibus collabens animo linqueretur.

326. Hircus et Umbra Eius

Lupus insequebatur hircum at ille subiit in rupem altam; Iupus obsedit eum et, post triduum, cum lupus sustineret famem et hircus sitim, discesserunt utrique, lupus prior ut cibum caperet, hircus vero postea ut aquam potaret. Hircus, cum ad satietatem potasset, aspiciens umbram suam in aqua, dixit, "Quam pulchram barbam et quam magna cornua habeo, sed lupus me fugat. Ammodo

ergo ei resistam!" Lupus autem, silenter, retro eum, auscultabat omnia verba haec. Infigens autem fortiter dentes in hirci coxam, dixit, *Quid hoc est quod loqueris, frater hirce?" Hircus autem, ut sensit se captum, ait,

*O domine meus lupe, misericordiam peto. Agnosco culpam, quia hircus postquam potat, quod non debet parabolat." Ast lupus non pepercit, sed vorat illum.

327. Hircus et Vulpes in Puteo

Vulpes et hircus, sitientes, in quendam puteum, ut sitim extinguerent, descenderunt. Verum enim post potum, cum egressum circumspiceret hircus, vulpes ei comiter ait, "Bono sis animo! Nam quid saluti nostrae opus sit, probe animadverti. Si enim rectus stabis et pedibus anterioribus cornibusve muro adhaerebis, tuas ergo

105

scapulas cornuaque conscendens exibo. Cumque egressa fuero, te manu comprehendens, hinc desuper traham." Huic hircus prompte deservivit. Vulpes, suo exsultans egressu, circa os putei hirco alludebat. At dum hircus illam incusat sibi pacta haud servasse, ei facete vulpecula inquit, *Si ea, hirce, sapientia praeditus esses quo pilorum ornatu istaec tua barba referta est, non prius in puteum descendisses quam egressum pensiculate vidisses."

328. Haedus et Lupus Fores Pulsans

Capra, cum itura esset pastum, haedum domi concludit, monens nemini aperire dum ipsa redeat. Lupus, qui procul id audiverat, post matris discessum, fores

pulsat, voce caprissat, iubens recludi. Haedus, dolum praesentiens, inquit, ^Non aperio, nam etsi vox caprissat, tamen equidem lupum per rimas video."

329. Haedus in Tecto et Lupus

Haedus, in superiori cuiusdam altissimae domus parte cum esset, ut vidit lupum praetereuntem, eum conviciis insectari coepit. Cui lupus *Non tu mihi," ait, *convicia haec ingeris, sed locus in quo degis."

Fabula significat quod locus et tempus contra potentiores persaepe audaciam addunt.

330. Haedus Saltans et Lupus

Haedus a grege aberraverat; hunc lupus visum insequi coepit. Qui cum intellegeret se viribus suis malum effugere non posse, callidum consilium iniit et, ad lupum conversus, ^Mi lupe," inquit, ^video me futurum esse cibum tuum. Tu tamen ne gravere, parva in re, benigne mihi facere et, quo iucundius finiam vitam, prius carmen aliquod accinito, ad quod saltando exhilarer. Ita etiam caruncula mea suavior erit." Statuit morem gerere lupus

106

haedo et alta voce edit ululatum. Quo audito, canes accurrunt; tum relicto lupus haedo fugam faciebat. "Sed enim iure," inquit, *hoc mihi evenit. Me enim qui coquus esse debueram, cantorem agere non oportuit."

331. Sus Parturiens et Lupus

Parturiebat sus; pollicetur lupus se custodem fore fetus. Respondet puerpera lupi obsequio se non egere, oratque, si velit pius haberi, longius abeat; lupi enim benevolentia constabat non praesentia, sed absentia.

Non sunt cuncta cunctis credenda; multi enim suam operam pollicentur non tui amore, sed sui, suum quaerentes commodum, non tuum.

332. Sus, Porcelli Eius, et Lupus

Lupus invenit scrofam cum porcellis suis pascentem

et ait ad eam, *Comedam, soror mea, ex porcellis tuis." Respondit scrofa, "Ita facies, ut placuerit. Sed rogo ut prius laventur aqua pura, nam non sunt ritui nostro lauti, et tunc manducabis ex eis secundum voluntatem tuam." At lupus *Ostende," inquit, "fontem." Tunc scrofa duxit eum ad canalem, per quam influebat aqua in molendinum, et ait, ^Ecce fons sanctificatus." Lupus, stans in summitate canalis fingensque se presbiterum, voluit arripere porcellum et intingere in aquam. Tunc scrofa cum grunnitu oris vehementer impetiit lupum per mediam canalem et vis aquarum rapuit eum

usque ad rotam ligneam, ac radii rotae contriverunt vehementer membra eius.

333. Porcus et Nautae

Cum mare, fluctibus iratis acerbum, navem vexaret et nautas, metu exanimes, turbaret, porcus interea iacebat, gravi sopore mersus. Illi desidem excitant et, tam supinam inertiam exprobrantes, ^Commune," clamant, *non sentis

107

periculum? Dormire potes, dum cuncta mortem intentant?" "Trepidate, stulti," porcus refert, grunniens; "ista securitas me sapientem probat." Nautae reponunt, «Immo socordem probat."

Apathia, tantis Stoicorum laudibus celebrata, hac fabula notatur.

334. Porcellus et Testamentum

Porcellus mortem parentum ingenti clamore deflebat. Sed cum, lectis testamenti tabulis, magnum glandis acervum multosque farinae modios sibi relictos cognovisset, obticuit. Rogatus cur non amplius fleret, "Farina," inquit, *et glandes os mihi occluserunt."

335. Porci Duo, Inimici

Porci duo erant cuidam subulco, tam immortale inter se odium et perpetuas inimicitias habentes ut quotidie sese dentibus lacerarent. Cum autem dominus unum ex eis occideret, alter incredibili afficiebatur laetitia, videns inimico suo iamiam esse moriendum. Paucis autem

post diebus, cum ipse quoque ad necem traheretur,

sese afflictabat, dicens, ^Heu me infelicem, cur inimici mei caede laetatus sum, quem tam cito eram eodem exitu secuturus?"

336. Porcus ab Ovibus Criminatus

Porcus, criminatus ab ovibus, quod domino, a quo tanta pascebatur diligentia, nullam referret gratiam, cum ipsae lac, lanam, agnosque illi praeberent, *Mortuus," inquit, «referam; non ab re me nutrit."

337. Porcus et Equus

Porcus, conspiciens equum bellatorem qui cataphractus ad pugnam prodibat, *Stulte," inquit, *quo properas? In pugna enim fortasse morieris." Cui equus, *At tibi inter

Iutum sordesque impinguato, quamvis nihil dignum

108

laude gesseris, cultellus adimet vitam; mortem vero meam comitabitur gloria."

338. Porcus et Mulus

Mulus, macer et onustus sarcina nimium gravi, tarde ambulabat et suam vicem dolebat, crebro gemens.

Porcus, quem obesitas nimia sua pariter impediebat, sic consolandi gratia hunc allocutus est, ^Age vero, frater,

hos gemitus inanes comprime; quisque aequo animo

fata sua sequi debet. Omnes sciunt te gerendis oneribus natum; tuam fortunam disce pati. An putas me esse levius onustum quam te? Adverte quantum pinguitudinis geram. Meum illud onus est, quo totus quidem premor eo usque ut vix mihi liceat ingredi. Et nihilominus vita nostra peragitur satis iucunde, nec curis edacibus ullisve gemitibus corrumpitur." Mulus, porci orationem respuens, "Sortem," ait, utrinque disparem esse non vides? Essem beatus, si sarcina carerem, at tu miser eris, cum onus amittes tuum."

339. Porcus Pinguis et Vulpes

Pinguis et opimus assiduo pastu et diligente sagina porcus, interrogatus a vulpe unde nam ipsi tanta corporis moles et ille copiosus adeps contigisset, respondit curam hoc efficere domini, a quo omnia praeberentur abunde

et etiam ingererentur. Vulpes non potuit se continere quin fatuam et insulsam bestiam redargueret atque porcum abducit intra villam ante quam forte convenerat iubetque sursum aspicere. Hoc ille vix potuit, cum difficulter cervicem reflecteret. Sed, sublatis oculis, succidiam

videt, laridum, pernas, farta. Tum vulpes *Haec;" inquit, *omnia suilla sunt, et ad tales fructus tendit cultura tua."

340. Verres et Lupus

Verres parvus morabatur inter gregem porcorum. Inflatus superbia, vertebat se in gyro cum strepitu et grunnitu. Cumque nullus paveret, iratus ait, ^Quid mihi hic prodest

109

stare!" Venit inter gregem agnorum, stansque in medio, in gyro se vertebat cum strepitu et grunnitu. Tunc agniculi, timore perterriti, fugerunt omnes. Ac verres dixit, *^Hic decet me stare." Die quadam, lupus venit ad agniculos. Illi, videntes eum a longe, fugerunt omnes. Verres autem non est dignatus fugere, et lupus, capiens eum, portabat in silvam. Casu dum iret, devenit inter gregem porcorum. At verres, cognoscens eos, exclamavit voce magna. Porci, agnoscentes eum, insurrexerunt unanimiter in lupum et fratrem suum eruerunt. Tunc verres, plenus verecundia dixit, «In adversis et prosperis, semper cum tuis te tenere debes."

341. Sus et Asinus Morbum Simulans

Asinus vidit quod porco dabatur panis et nihil laborabat. Cogitavit ergo asinus, *Porcus iste bene se habet, et nihil laborat; ego tota die laboro et parum comedo; fingam me infirmum." Fecit sic. Stimulavit eum dominus eius; surgere noluit, sed ingemuit. Ait dominus uxori suae, *Asinus noster infirmatur." Dixit domina, *Demus ei panem et portemus ei aquam." Fecerunt sic. Asinus parum comedit in principio, postea satis, et impinguatus est. Et cogitavit asinus, "Quando porcus fuit impinguatus, fecit dominus venire carnificem cum cultello." Asinus exterritus est, timens ne ipsum interficerent cum impinguatus esset; *Certe malo laborare et vitam pristinam ducere quam sic interfici." Exivit stabulum

et saltavit ante dominum suum. Quod videns, dominus restituit eum pristino officio et bona morte mortuus est.

342. Sus per Venerem Iurans et Canis

Sus et canis se mutuis conviciis insectabantur. Ac sus quidem per Venerem iurabat suis se dentibus canem dilaceraturam. Ad haec canis ironice dixit, ^Bene per Venerem nobis iuras; significas enim te ab illa vehementer amari, quae lege vetavit ne suum ingredi templum auderet, qui impuras tuas carnes degustasset." Cui sus "Ita," respondit, ^suum erga me amorem Dea

magis declarat, dum, qui me necat aut quovis modo laedit, omnino aversatur. Tu vero, et viva et mortua, male semper oles."

343. Sus et Canis, Contendentes

Sus et canis de pariendi facilitate contendebant. Porro cum canis se citius animalibus omnibus filios suos in Iucem edere affirmaret, sus, ad eam conversa, *Heus tu," inquit, *dum haec dicis, memento te eos caecos parere."

Fabula declarat non ex celeritate sed ex perfectione de rebus esse iudicandum.

344. Sus et Canis Venaticus

Sus irridebat canem odorisequum, qui domino murmure et cauda adularetur, a quo ad artem aucupatoriam multis verberibus auriumque vellicationibus fuerat instructus. Cui canis "Nescis, inquit, *insane, quae ex verberibus illis sim consecutus? Per ea enim suavissimis perdicum coturnicumque carnibus vescor."

345. Canis Parturiens Domicilium Quaerens

Canis gravida, cum partus instare tempus sentiret, impetravit ab altera cane sibi ut paulisper, dum onere catulorum liberaretur, concederet tuguriolo suo.

Postea, cum catuli iam valentes facti essent, repetebat habitationem illa suam, quod eius usu satis longo tempore se caruisse diceret; et nisi bona gratia suum obtineret, omnia esse experturam se aiebat, ut recuperaret domicilium suum. Cui haec *Quid minare," inquit, *quin potius hinc nos eiicis? Ut potiatur tuguriolo, qui viribus praestiterit."

346. Canis et Domicilium Eius

Hieme contractus et implicitis membris cubans, canis, quo minus frigori expositum esset corpus, spatium illud ad domum faciendam in qua viveret designavit. Postea,

in aestate membra expandens et corpus extendens, animadvertit notatum spatium non magis convenire neque se capere posse, itaque nec necesse nec facile sibi esse tantas aedes extruere.

347. Canes in Culina

Tempore hiemali, dum canes tres in culina ad focum cubant, en, quartus supervenit. Qui, cum nullum locum videret sibi idoneum relictum, excogitavit hanc viam obtinendi id quod volebat: repente foras se proripit

et latratibus quam maximis potest viciniam omnem commovet. Quibus excitati canes qui ad focum cubabant statim allatrantes exeunt. At hic simul, furtim regressus in culinam, locum quem sibi arbitratur commodissimum occupat.

348. Canis et Umbra

Canis quidam, tranans fluvium, vorabunda fauce vehebat carnem, splendente sole, et (ut plerumque fit) umbra carnis lucebat in aquis. Quam avide captans, quod in rictu oris erat perdiderat. Quo infortunio perculsus,

huc illuc vagos circumtulit ocellos et, tandem animum recipiens, sic elatravit, ^Miserae deerat cupiditati modus! Satis superque esset, ni desipuissem. Iam tota spes et res in fundo perierunt."

349. Canes et Corium

Corium depressum in flumine viderunt canes. Quod, ut extrahere celeriter possent, aquam coeperunt lambere. Sic rupti, perierunt priusquam quod petierant contingere valuissent.

350. Canes Duo et Os

Canes duo, Nero et Phylax, una invenerant eximium os. Uterque totum os postulat; rixa exardescit; postremo amici pugnam committunt. Fluebat solum sanguine. Tandem Phylax Neronem fugavit, exsultansque, ad locum

112

ubi praedam reliquerant rediit. At aberat os. Canis prudentior id abstulerat, dum illi pugnabant.

351. Canis Aquam Timens

Canis quidam, quoties pluebat, domo egredi non audebat. Interrogatus ab alio cane cur hoc faceret, *Quoniam," inquit, "ferventi aqua excoctus sum."

Fabula indicat gravia mala expertis laevissima quaeque timeri esse.

352. Canis Villaticus

Canes complures urbani quendam villaticum praecipiti insequebantur cursu, quamdiu ille fugit nec repugnare ausus est. At ubi, ad insequentes conversus, subsistit et dentes ipse quoque ostendere coepit, omnes pariter substiterunt nec aliquis urbanorum illi appropinquare audebat. Tunc imperator exercitus, qui ibi forte aderat, ad suos conversus milites, «^Commilitones," inquit, ^hoc spectaculum nos admonet ne fugiamus, cum praesentiora fugientibus quam repugnantibus videamus imminere pericula."

353. Canis Venaticus et Molossi

Ceperat venaticus canis leporem. Eum, quamvis esuriens, gloriose iactans verbis celeritatem suam, detulit domum ad molossos, custodes gregis et aedium; illi enimvero leporem eripuere ostentatori et inter se discerpsere.

354. Canis et Asinus, Iter Facientes

Canis molossus, non modo ad lupos sed etiam ad ursos expugnandos validus, cum asino, qui saccum panibus plenum ferebat, longum iter fuerat ingressus. Inter eundum autem oborta fame, asinus, pratum offendens, large ventrem herbis implevit. Canis autem asinum rogabat ut aliquantulum panis sibi daret ne periret inedia. At ille non solum panem non dabat, sed canem, irridens,

113

illi ut secum herbas pasceret consulebat. Interim lupum advenientem asinus conspicatus, canem rogabat ut sibi esset auxilio. Cui canis *Tu mihi," inquit, *consuluisti ut adversus famem herbas pascerem; ego quoque tibi consulo ut te adversus lupum ferratis calcibus tuearis." Haec cum dixisset, abiens, ingratum comitem deseruit.

Fabula indicat qui indigentibus expetita non praestat auxilia, ab aliis quoque necessitatis tempore solere destitui.

355. Canis et Asinus, Epistolam Legentes

Asinus et canis idem iter faciebant et, cum forte obsignatam epistolam humi iacentem invenissent, asinus eam colligit, signum demit, explicat, et cani ita, ut intellegere posset, legere incipit. Sermo de pascuis in ea forte fiebat, nempe de faeno, de hordeo, et palea. Stomachabatur itaque canis et aegre ferebat, asino haec legente. Quapropter ei dixit, Amice suavissime, paulisper progredere, ut sciam, an aliquid etiam

de carnibus et ossibus hac in epistola scriptum sit." Tunc asinus, tota perlecta, cum nihil de iis quae canis quaerebat invenisset, ^Abiice protinus," canis ait, "*adulterina enim, amice, haec epistola omnino est."

356. Canis et Asinus, Socii

Canis molossus, cognoscens se lupo, cum quo magnas exercebat inimicitias, imparem, statuit aliquem sibi socium adsciscere, ut mutuo auxilio lupum superaret. Videns autem asinum lupo vocaliorem, maiorem clitellisque velut thorace armatum, magnasque pilas podice cum magno tonitru emittentem, ratus est eum strenuum esse bellatorem. Quare, contracta societate, lupum ad pugnam provocavit. Sed ubi ad primum lupi conspectum asinum fugientem vidit, nilque aliud quam inconditos clamores et magnos ventris crepitus edentem, ipse quoque fugiens, socium in ipsa pugna deseruit, pabulum lupo vulturibusque futurum.

114

Fabula indicat stultos esse, qui hominum virtutem ex verborum ampullositate et corporis proceritate düudicant.

357. Canis in Praesepi et Bos

In praesepi faeni pleno decumbebat canis. Venit bos

ut comedat faenum, cum canis, confestim sese erigens, tota voce elatravit. Cui bos, ^Dii te, cum ista tua invidia, perdant," inquit, ^nec enim faeno ipse vesceris, nec me vesci sines."

S858. Canis et Vultur

Canis et vultur humana effodiebant ossa. Canis thesaurum invenit et violavit Manes; iniecta est illi divitiarum cupiditas, per quas sacrilegii lueret poenas. Aurum dum custodit, oblitus ciborum copiam, fame est consumptus. Cui adstans vultur ait, ^O canis, merito Iuis, quia concupisti regales opes, trivio conceptus et in stercoribus educatus. Quid tibi profuit has invenire divitias?"

S359. Canis et Taurus

Canis cum tauro pugnam inire parabat et *Facile vincam," dixit, namque dentibus longe melior sum." Sed ille, capite prono irruens, hunc necopinantem cornibus fodit.

Fabella vetat te cum ullo hoste congredi, nisi ante noris qua minus, qua plus valet.

360. Canes et Leonis Pellis

Pellem leonis repererant canes eamque lacerabant dentibus. Quos videns vulpes, sic eos allocuta esse fertur, &Leo iste, si adhuc in vivis esset, experiremini ungues eius fortiores vestris dentibus."

115

361. Canis Venaticus et Vulpes

Canis venaticus leonem casu oblatum insequebatur. Cum vero, conversus, ille rugiisset, expavescens canis retro fugit. Quem ubi vulpes conspexit, ^O improbum caput," ait, &tune leonem insecutus es, cuius ne rugitum quidem ferre sustinuisti?"

362. Canis Dormiens et Lupus

Canis ante stabulum quoddam dormiebat. Quem cum Iupus conspexisset, haud mora eum voraturus accurrit. Canis autem ne ab eo mactaretur obsecrabat, aiens, ^Nunc quidem, here mi, ne me comedas, quaeso; sum enim macer, exilis, atque mendicus. Quin potius paulisper exspecta, mei enim domini sunt nuptias facturi. Proinde si nunc me dimiseris, postquam largius pastus ero, pinguior quoque fiam, melioremque cibum parabo tibi." His ille verbis inductus, canem reliquit. Nonnullis autem transactis diebus, lupus reversus cum canem perquireret, eum supra domum dormientem invenit. Stans itaque inferius ipsum vocabat ac pacta conventa commemorabat. Ei vero canis respondens, *O lupe;" ait, "si me posthac ante stabulum dormientem adspexeris, ne nuptias amplius exspectes."

363. Canes et Imperator Eorum

Canibus quondam simultates cum lupis intercesserunt. Electus autem fuit canis Achaeus qui caninae genti imperitaret. Atque ille, pugnae sciens, cunctabatur, tricabatur. Ceteri autem minis increpabant ni castris tandem progrederetur. ^Sedendo bellum quapropter prorogem, audite," inquit, *quidque praecaveam. Oportet vero semper praemeditari. Hostium gens cunctorum quos video una est. E nostris vero hi ex Creta, ex Molossis illi, sunt et Acarnanes hice, alii Dolopes, alii Cyprum iactant suam vel Thraciam, alii adsunt aliunde. Quid edisseram verbosius? Et color nobis non est unus perinde atque istis. Nostrum nigri sunt quidam, quidam cineracei, nonnulli rufi ac pectus bicolores, candidi alii. Quo possim

116

igitur modo ad bella ducere non concordes," inquit, "adversus hostes quibus sunt inter se cuncta communia?"

364. Canes et Lupi Concolores

Cum animadverterent lupi se non virtute canum sed multitudine superari, hoc iniisse consilium perhibentur. Mittunt ad canes qui quaererent ab iis quorum color

non dissimilis luporum esset cur non potius secum coniungerentur, quibus natura ipsos conciliasset, id quod coloris indicaret similitudo; quique illis dicerent,

si luporum auxilio adversus alios canes discrepantes colore uti vellent, postea sublatis illis et ipsos solos rerum potituros et in perpetua amicitia luporum futuros esse. Cum res stultis canibus probata et alii canes circumventi atque iugulati fuissent, tum, sine negotio et periculo, istos, etiam concolores sibi, interfecerunt lupi.

365. Canes et Catulus Lupi

Opilio, reperiens catulum lupi, domum tulit eumque

inter canes, ovium custodes, aluit. Qui, ubi adolevit, oves occidebat, canesque, ut una secum comederent, edocebat. Quod opilio animadvertens, lupum quidem occidit; canes tamen, ut ab ovium caede temperarent, non poterat prohibere. Tunc pastor secum, *Merito plector, ut qui lupum canibus immiscui, qui eos oves occidere docuit."

366. Canis, Lupus, et Pastor

Intus septa quidam vesperi congregans oves, fulvum

una lupum erat inclusurus. Quo conspecto, canis pastori *Ouomodo festinas," dixit, ^oves servare, qui istum ad nos intromittis?"

367. Canis et Paterfamilias Indignatus

Paterfamilias, oblitus haram in qua gallinae pernoctabant claudere, cum mane surrexisset, reperit omnes a vulpe occisas et ablatas esse. Indignatus igitur in canem, tamquam malum rerum suarum custodem, multis illum

117

afficiebat plagis. Cui ille ^Si tu," inquit, *cui gallinae ova et pullos pariebant, in occludendo ostio negligens fuisti, quid mirum si ego alto sopore oppressus, vulpem venientem non sensi, qui nulla ex illis emolumenta percipiebam?"

S368. Canis et Dominus Morans

Iter qui meditabatur, aliquis adstanti caniculae *Quid hias?" dixit; «cuncta tibi fac parata sint. Mecum etenim venies." Quae, caudam levans, "Cuncta," inquit, ^mea mihi sunt parata. Tu vero moraris."

369. Canis Lutulentus et Herus

Canis, tempore hiberno domum revertens et madidus et Iutulentus, gaudii impotens ut dominum videt, gestitque prosilitque atque renuentem amplectitur pedibus sordidis. Is igitur, graviter obiurgans, ait, "Inepte! Fuge, fuge cum istis blanditiis tuis indoctis; forsan putas te urbanum esse, at mihi bestia inficeta videris!"

Fabula scripta est amicis imprudentibus, quorum officia saepe nocent, nedum iuvent.

370. Canis et Ovis Conquerens

Quo tempore animalia et pecudes sermone utebantur, aiunt ovem dixisse hero suo, *Per mihi mirum videtur nihil nobis a te praeberi cogique e terra nos victum quaerere, de quibus tamen tu et lanam capis et caseos

et agnos. At canibus, unde nihil horum tibi redit, impertis panem quo ipse vesceris." Tum canem, qui hoc audisset, ferunt sic locutum, *^Merito hercle meo fit, nam ego is sum qui vos ipsas etiam custodio atque servo, ne vel hominum furto vel luporum raptu pereatis. Quod si ego vestram custodiam negligerem, iam ne ad pabula quidem exire auderetis prae formidine interitus." Atque ita etiam oves ipsas facile passas fuisse accepimus, ut se canes potiores et maiore in honore haberentur.

371. Canis Oves Occidens

Pastor quidam cani oves suas dederat custodiendas, optimis illum pascens cibis. At ille saepe aliquam ovem occidebat. Quod cum pastor animadvertisset, canem capiens, eum volebat occidere. Cui canis *Quid me," inquit, *perdere cupis? Sum unus ex domesticis tuis; interfice potius lupum, qui continue tuo insidiatur ovili." "Immo," inquit pastor, *te quam lupum morte dignum magis puto. Ille enim palam se meum hostem profitetur; tu vero sub amicitiae specie quotidie meum imminuis gregem."

372. Canis Homicida et Dominus Eius

Vir quidam dives, venandi studio mirifice deditus, complures canes alebat, quorum unus filium domini morsu interfecit. Dominus, ira percitus, non solum homicidam, verum etiam omnes alios iussit occidi. Tunc ait unus ex eis, "Unus peccavit, et cuncti plectimur."

373. Canis Custos et Domini Filius

Erat cuidam perquam fidelis canis. Hic quodam tempore solus relictus apud parvulum filium illius, iacentem adhuc in cunis, videt serpentem ad puerum interimendum arrepere. Ille igitur in serpentem, qui iam ad cunas pervenisset, irruit et eum non sine difficultate interimit. Itaque inter luctandum evertuntur cunae, et supra serpentem reclinantur. Reversus autem paterfamilias, cernensque cunas eversas et cruentum os canis, quod suspicaretur ab hoc puerum interfectum esse, neque prioris fidelitatis recordatus, neque spatio capto ad rem cognoscendam, ense arrepto canem occidit. Postea tollit cunas, et puero vivo reperto et serpente conscisso, quid factum esset intellegit et suum erga canem perpetratum scelus deplorat.

Fabula docet nihil esse in ira et perturbatione animi inconsiderate committendum, ne festinationem nostram sempiternus dolor sequatur.

119

374. Canis Fugitivus et Herus

Canis, qui fugitivus ex domo herili migraverat, ab hero suo postmodum inventus et interrogatus cur se, herum benignum, linqueret, "Te quidem fateor," dixit, *mihi liberalem semper et mitissimum dominum fuisse. At omnis tua familia interim huc denique me impulit, miserum, verberibus perpetuis male caesum, ut hoc infortunium defugerem, quod non intuleris tu, at quod te oportuit prohibere."

Qui vetare potest ne mala inferantur, et non vetat, idem facit ac si ipse inferret.

375. Canis Herum Fugiens

Canem quidam habens, quo magis ab illo diligeretur, semper suis pascebat manibus ligatumque solvebat. Ligari autem et verberari iubebat a servo ut beneficia a se, maleficia autem a servo, in illum viderentur esse collata. Aegre autem ferens canis se assidue ligari verberarique aufugit et, cum increparetur a domino ut ingratus et tantorum beneficiorum immemor, qui se fugisset a quo semper dilectus pastusque fuisset, ligatus autem verberatusque numquam, respondit, "Ouod servus tuo iussu facit, a te factum puto."

376. Canis, Herus, et Cibus

Canis acer, fidelis, et strenuus domum herilem bene ab omni fure tutam praestabat. Quapropter herus

ipsi maximas laudes ultro tribuebat et palpationes

et blanditias saepius affatim impertiebat occurrenti, at cibos dabat manu parcissima. Ergo custos miser clamitat et hero obiicit se non ali blanditiis, neque corpus macrum recreari laudibus; se his carere posse, solidius modo aliquid tribueret quo famem repelleret; nil se obstiturum quin cetera omitteret. At ille, iocans, questus iustos elusit, famelico blandiens multo magis quam prius; benevolentiam inanem effudit, sed victum dedit nihilo liberalius.

120

O dives, pauperi largire quibus indiget! Benignus non es, si das quae hunc nihil iuvant.

377. Canis Vetulus et Magister

Canis venaticus, qui quondam velocitate ceteris praecelluit et magno erat olim usui et emolumento hero, iam longaevus et imbellis, fortuito cervum persequebatur et apprehensum, dentibus privatus, mox demisit. Quem iratus herus verbis et verberibus increpabat. Cui canis, *O dure et severe mihi magister, qui multifaria mea merita tam male pensitaveris!"

378. Canis Villicus et Herus Ingratus

Villicus canem habebat vetulum et minus idoneum factum gregi custodiendo vel domui a furibus nocturnis tuendae. Herus ingratus hunc, senio gravem et tardum, cuius operam diu utilem sibi fuisse meminit, sustinet morti devovere. Ergo apprehendit, nec reluctantem; pedes simul in fasciculum coactos connectit et denique lapidem magnum collo subigat. Sic exornatum protrahit, sub proximae paludis undam detrusurus. At canis senex, ^Nam quid facinoris feci," dixit, ego miser, ut tam acerbe tamque inhumane agas, here, et meam servitutem tam longam sic remuneres?" Herus vim veritatis sentit; hanc opprimit et calumniam comparat fraudulentam. "Tene ultra vivere patiar," inquit, *quem rabies occulta tenet?" Moxque demersum necat.

Qui aliquem invisum sibi perdere statuit, si ratio nulla iusta sit, falsam invenit.

3779. Canes et Agricola Penuria Laborans

Agricola, cum in ruri hiemasset multos dies, coepit tandem penuria laborare rerum necessariarum; oves interfecit, deinde et capellas, postremo quoque mactat boves, ut habeat quo sustentet corpusculum pene exhaustum inedia. Canes, id videntes, constituunt salutem quaerere fuga; etenim sese diutius non

121

victuros, quando herus non pepercit bobus quidem, quorum opera utebatur in opere rustico faciendo.

380. Canis, Bos, Equus, et Homo

Equus, bos et canis, frigore pressi, in hominis cuiusdam aedes convenere, qui, eos excipiens, accenso foco fovit ac deinde equo hordeum, bovi paleas obtulit; cani vero ex iis quae in mensa aderant dedit. Quam ob hospitalitatem ipsi gratias reddidere, singuli vitae suae tempus partiti eique gratificati. Equus itaque primos annos largitus est; ideo praecipiti mente et superba unusquisque hominum prima aetate est. Medios vero post hunc annos taurus dedit; ideo tunc laboriosus et sedulus est quisque studetque divitias cumulare. Ultimos tandem annos canis praebuit, et propterea senex quilibet morosus

est, sibi victum dantem tantummodo amat, blanditur, assentiturque, non dantibus vero allatrat et insultat.

381. Canis ad Convivium Invitatus

Vir quidam cum cenam opiparam ad familiarissimum sibi amicum excipiendum appararet, eius quoque canis canem alium invitavit, Amice," dicens, ^huc hodie mecum epulatum veni." Ille itaque introgressus, laetus constitit magnumque convivium cernens, "Papae," intra se aiebat, "quanta laetitia nunc perfruor. Nutriar ergo et ita

ad satietatem cenabo ut omnino crastina die esurire

non possim." Dum haec secum tacitus canis volvebat caudamque agitabat, intentos gerens oculos in amicum, haud mora coquus, ubi ipsum caudam huc illuc circumagentem adspexit, pedibus arreptum extra fenestras deiecit. Canis itaque lapsus, magno cum clamore discessit. Occurrentibus proinde ceteris

canibus atque rogantibus, ^Ut te cena iuvit, amice?" subridens ille respondit, ^Mehercle, ita mero me obrui, ut satietate iam ebrius ne viam quidem viderim qua

sum egressus."

122

382. Canis et Faber

Fabrorum aerariorum in domo degebat canis,

iisque laborantibus, dulci indulgebat somno. Qui simulatque accumbentes ceperunt cibum, canis, repente expergefactus, blanditus est dominis. Tum illi interrogarunt eum, *Qui fit, strepitu malleorum gravissimorum ut numquam exciteris, dentium vero lenissimo crepitu statim expergiscaris?"

Ita quoque homines, quae sibi utilia fore censent, patulis arripiunt auribus; quae vero eis displicent, negligenter et lente audiunt.

383. Canes Duo, Venaticus et Domesticus

Habens quidam duos canes, alterum venari, alterum domum custodire docuit. Ceterum si quando venaticus aliquid caperet, domesticus quoque eiusdem praedae particeps erat. Quod cum ille aegre ferret eique exprobraret quod, se quotidie laborante, ille iners suis laboribus frueretur, ^Non ego sum," domesticus inquit, "sed herus noster culpandus, qui non me laborare,

sed alieno sudore parta comedere docuit."

384. Canis et Sciurus

Sciurum e nemore patrio raptum coquus alebat. Ille, textili cavea inclusus, vivido corpore et agili leves celeresque motus dabat, suamque rotam pensilem movens, modo in partem posticam, modo in anticam,

et usque et usque ludo inani longum sui carceris taedium fallere studebat. Canis interea ad tepentes foci reliquias in angulo iacebat, quietus. Sciurus hunc ita increpat, *Non te pudet dies solidos corrumpere pigritia tam veternosa? Ad me verumtamen respice aliquando, si sapis, et ex hoc meo more vivendi laborioso virus pigrum excutere disce." Canis respondet, *Cur non quiescam, cum datur licentia? Exspecta vero; cena herilis mox assanda erit. Tunc meam quoque rotam versatilem permovebo et labor meus proderit; tuus quidem est perpetuus, ast inutilis."

123

385. Canis et Fur

Nocturnus fur, cum panem misisset cani, canis ait, "Linguam meam vis praecludere, pro re domini mei ne latrem. Quaeris ut facias per meam culpam lucrum."

Repentina liberalitas stultis grata esse videtur, peritis irrita.

386. Canis et Homo Admorsus

Quidam a cane morsus, quaerens qui vulnus curare posset circumibat. Cum id quidam casu obvius audisset, *Heus tu," inquit, *si sanus vis fieri, panem sumito, cum eoque vulneris sanguine deterso, cani qui te momordit edendum praebe." Tum ille, subridens, *At si istud fecero," inquit, *nullum erit effugium quin me omnes canes urbis discerpant."

387. Canis Mordax

Cani, saepius homines mordenti, illigavit dominus nolam, scilicet ut sibi quisque caveret. Canis, ratus virtuti suae tributum hoc decus esse, populares omnes despicit. Accedit tandem ad hunc canem aliquis, iam aetate et auctoritate gravis, monens eum ne erret. ^Nam ista nola," inquit, *data est tibi in dedecus, non in decus."

388. Feles, Mus, et Caseus

Vir quidam magnum ac pulcherrimum in capsa caseum habebat, quem musculus edebat. Ex consilio ergo amici, felem illuc clausit quae, occiso mure, totum caseum comedit.

Fabula indicat eos non adhibendos custodes, qui non minus quam hostes nobis nocere possunt.

389. Feles Senior et Mus Parvulus

Mus quidam adulescens imperitusque felem iam seniorem flectere conabatur, clementiam tali ratione petendo, *Patere," inquit, *me vivere. Tantulus tamque

124

parcus, num huic familiae nocere potuerim? Domino vel uxori eius num credis famem me umquam adferre posse? Uno frumenti grano vivere, una nuce pinguis fieri soleo. Nunc sane macer sum. Quod si paulisper exspectaveris, catulis tuis hoc prandium servabis." Muri capto sic loquenti ita respondit feles; ^Erras," inquit; *necumne tales habentur sermones? Surdis melius persuadeas. Felem et hac quidem aetate veniam dare! Istud accidit numquam. Proinde ad inferos descende! Meis cibi satis superque erit."

Haec fabula docet et iuvenes omnia credere se exorare posse, et haud misericordes esse senes.

390. Catus Monachus

In quodam refectorio fuit quidam murilegus, qui omnes mures, excepto uno magno ratto, cepit et interfecit. Cogitavit catus qualiter murem illum magnum deciperet et devoraret. Tandem fecit sibi radi coronam; induit cucullam et fecit se monachum; inter alios monachos sedit et comedit. Videns hoc, rattus gavisus est, credens quod nollet ei nocere. Saltavit igitur rattus huc et illuc, et catus, dissimulans, oculos suos a vanitate avertit. Tandem secure rattus appropinquavit ad catum. Catus vero cum unguibus viriliter rattum cepit et firmiter tenuit. Dixit rattus, *Quare talem crudelitatem facis? Quare me non dimittis? Nonne monachus factus es?" Dixit catus, "Numquam ita bene praedicabis quod te dimittam, frater. Quando volo, sum monachus; quando volo, sum canonicus." Et devoravit rattum.

391. Feles Iudex

Cuniculi cavum invaserat aliquando mustela, namque subdola est. Absente domino, omnia fuere pervia. Postquam cuniculus morsu carpsisset gramina, circumquaque exsultim ludens, imas sedes repetiit. Tum forte fenestrae mustela rostrum inseruit. ^Heus scelesta," inquit infelix ille, *actutum abeas!" *Parcamus conviciis," inquit ea; *arbitrum deligamus felem." Feles erat ille pio

125

fervore inter heremitas clarus; feles mitis, et benignitatem summam prae se ferens; feles modesto vultu, purisque moribus, villosis ornatus infulis, pinguis et obesus, arbiter peritus ethicorum. Hoc iudice a cuniculo accepto, partes adeunt felem villis insignem. *Accedite, filii," inquit, *accedite huc; obsurduerunt aures, senectutis iniuria." Tum uterque incautius accessit. Simul atque litigantes proxime positos sensit, utroque pede diris unguibus irruit. Sic discerptis partibus, lis composita est.

392. Feles, Vulpes, et Lupus

Feles et vulpes una confabulantes viam carpebant.

De vita, de moribus multa differebant; quid pium,

quid impium; quid turpe, quid honestum foret, subtilius Socrate ipso disputabant. Lupum interim videre, cum bidentem miseram discerperet ederetque. Hic vulpes prior exclamat, *O scelus atrox!" et feles, ^O raptorem hunc nefarium!" Dum his et aliis huiusmodi sententiis invicem philosophantur, villae propinquant. Forte

in agrum proximum gallina cum tenello pullorum grege egressa fuerat. Vulpes, ubi hanc adspicit, philosophiam omnem prorsus obliviscitur et, furtim progressa, matrem insciam occupat. Quod facinus feles avida nihilo segnius imitata, pullum de grege electum rapit. Ambaeque secedentes in locum commodum, famem, quam philosophando accenderant, explent.

Multi scelestos exsecrantur qui, simul occasio data est, quodlibet scelus faciunt.

393. Feles et Passeres Duo

Passerculus tener cum fele vivebat. A teneris ambo consortes conclave commune colebant; cista caveae proxima fuit. Volucris rixosa felem saepe lacessebat; haec rostro pugnat, at ille pede ludit. Feles placidus prudensque procacis alitis ioca excusat liberiora. Numquam lusus suos in proelia vera vertebant. At passer domus vicinae utrumque visit; socius fit felis cauti passerisque protervae. Tandem lis inter aves

126

nascitur. Feles rem non conspexit pectore sedato; "Iste," ait, "ignotus qui saevus nostrum amicum laedit, scilicet putat nos stolidos esse. Passer noster a passere externo comedetur? Dispeream potius, dispereantque mei." Confestim armis nativis instructus emicat,

et infrendens advenam vorat fauce vindice. Pransus exclamat, ^Nae, passer dulcior esca est!" quod secum reputet, cenat et indigenam.

394. Catus et Gallus

Catus, cum gallum cepisset, criminare coepit quod

esset animal turbulentum, qui noctu clamitando non permitteret homines quiescere. Gallus se excusabat

quod id ageret ad eorum voluptatem, cum ad opera facienda illos excitaret. Rursum catus ait, "Impius es,

qui nec a matre nec a sororibus te abstineas, sed per incontinentiam illis te commisceas." Gallus se defendebat dixitque quod, ex huiusmodi coitu, gallinae pariunt ova. Tunc inquit catus, *Quamvis excusationibus abundes, ego tamen te missum facere non intendo."

395. Feles et Gallinae

Feles, cum audisset gallinario quodam in stabulo gallinas aegrotare, se medicum fingens, propriisque artis medicae instrumentis arreptis, ad eas confestim accessit et, ante stabulum adstans, quomodo se haberent interrogavit. Illae respondentes, *Optime quidem," dixerunt, *si tu tamen hinc procul secesseris."

396. Feles, Aquila, et Sus

Aquila in summa quercu nidum fecerat; feles in media arbore catulos occultaverat; ad imam sus fetum suum posuerat. Horum concordiam feles fraude sic evertit. Scandit ad nidum volucris aitque, *Pernicies mihi et tibi paratur; scelestus enim ille aper, quem vides quotidie solum fodientem, quercum vult evertere ut progeniem nostram in campo opprimat." Deinde suis cubile adiit et

127

^Magno;" inquit, *in periculo sunt nati tui; aquila enim porcellos rapere vult." Inde se in caverna sua condidit et noctu egressa est, sibi et catulis suis escam quaesitura. Aquila, perniciem metuens, in ramis arboris insidebat. Aper, metu aquilae, porcellos linquere nolebat. Quid opus est verbis? Ambae, inedia necatae, dapem feli catulisque eius praebuere.

397. Feles et Venus

Feles quaedam delicium erat formosi cuiusdam adolescentis, Veneremque oravit ut in feminam mutaret. Dea, miserta cupiditatis adolescentuli, convertit felem

in puellam. Quam, cum longe speciosa esset, amator domum abduxit. Venus, experiri cupiens si, mutata facie, mutasset et mores, in medium constituit murem.

Quem cum illa aspexit, oblita formae, murem ut caperet persecuta est. Qua super re indignata, Venus denuo eam in priorem felis formam mutavit.

Fabula innuit quod homo nequam, licet personam mutet, mores tamen retinet eosdem.

398. Murilegus Candelam Portans

Quoniam operarii per totam septimanam in officio sunt ligati, in diebus festis per luxuriam et ebrietatm et alia vitia resolvuntur. Tales similes sunt murilego qui didicit candelam accensam portare. Sed, cum videt murem, Iumen relinquit et murem sequitur.

399. Vespertilio Perfidus

Bellum gerebant volucres cum quadrupedibus, et fortuna belli erat diu anceps, modo his, modo illis victoriam reportantibus. Vespertilio, qui securitatem fidei anteponebat, ad eas quae superaverant se conferebat; inter aves avem se esse profitebatur, inter quadrupedes murem. Cum pacem fecissent aves et quadrupedes, fraus utrique generi apparuit; damnatus igitur ab utrisque refugit, atque ex eo tempore noctu tantummodo evolabat.

128

400. Vespertilio et Mustelae Duae

Vespertilio, in terram delapsus, a mustela comprehensus fuit, a qua cum iamiam neci daretur, eam enixe sua pro salute rogabat. Illa vero ipsum dimittere se posse negante, quod natura volucribus omnibus inimica esset, vespertilio non avem, sed murem se esse affirmabat. Quapropter incolumis dimissus fuit. Deinde autem cum iterum cecidisset et ab alia mustela captus esset, tunc etiam ne voraretur orabat. Ea vero muribus omnibus se inimicam esse dicente, tum ille se non murem, sed vespertilionem esse adfirmavit atque liber rursus evasit. Ita contigit

ut bis nomen mutando salutem consequeretur.

Oportet igitur nos etiam iisdem in rebus non continuo manere illud animo considerantes quod qui ad tempus mutantur, plerumque vel maxima pericula effugiunt.

401. Vespertilio et Merula

Suspensa ante fenestram in cavea, merula noctu cantabat. Ad quam advolans, vespertilio rogat cur

non die potius canat, et noctu acquiescat. "Quia enim," inquit illa, *interdiu cantitans, prodita et capta fui, itaque nunc, malo edocta, die taceo." Tum vespertilio "Sed tu enim," inquit, *sero caves, quam priusquam apprehendereris tacere oportuit."

402. Vespertilio, Rubus, et Mergus

Vespertilio, rubus et mergus, inita societate, mercaturam facere decreverunt. Vespertilio itaque pecuniam a faeneratoribus mutuo sumptam contulit, itidemque rubus vestes, ac mergus aerea vasa in navi posuere, et statim

e portu solvere. Ingens autem tempestas cum subinde orta esset diffractaque nave omnia periissent, vix ipsi

in terram incolumes evaserunt. Hinc mergus tempore ab illo iuxta litora semper degit, inspiciens nimirum an mare aes, quod amisit, eiiciat. Sic vespertilio, creditores timens, interdiu non apparet, sed noctu tantum in pabulum exit.

129

Rubus vero praeterteuntium vestes continuo detinet, ut suas recognoscere possit.

403. Struthiocamelus Perfidus

Struthiocamelus avis in Africa est, paene bestia, bipes quidem illa, sed ungulis similibus cervorum. Eadem alas habet, sed supra terram non elevatur. Quodam igitur tempore, cum bellum gravissimum esset inter volucres et bestias, capta haec a bestiis, ut avis pro hoste habebatur. At illa, pedes ostendens, num avis illis videretur interrogabat. Itaque, deceptis bestiis, tanquam civis,

tuta apud illas fuit. Paulo post in proelio capta ab avibus, avem se esse alis et rostro probavit. Ita et his imposuit.

Fabula notat eos qui diversis inserviunt quasi dominis, et tam hos quam illos frustrantur.

404. Struthiocamelus et Alauda

Struthiocamelus, dum plumae nitore candidissimo

et vasti corporis mole densa gloriatur, genus alitum ceterarum universum prae se abiectum reputans, in caelum forte suspicit. Alaudam videt, aviculam minutam et ignobili specie praeditam, animosam se tollere volatu ad plagas purioris aetheris sublimes. *Haec mea dignitas," inquit ille, *quid iuvat, si est pondus quod me retinet solo haerentem?"

405. Struthiocamelus et Gallina

Struthiocamelus alas quidem habet quibus in cursu ad pernicitatem adiuvatur, sed in sublime volando

non extollitur. Haec sive bestia seu avis, cum forte

in ardua rupe constitisset, incitabat sese ad volatum et imitari volebat reliquas volucres. Cui gallina, quae hoc conantem viderat, *Cave," inquit, ^ne volandi cupiditate etiam ingrediendi facultatem amittas." Gallina derisa, struthiocamelus deiecit se passis alis de rupe atque

ad terram pondere suo afflicta crura fregit.

Fabula docet contra naturam niti oportere neminem.

130

406. Aquila et Leo, Amici

Advolans leoni, aquila quaedam eum rogabat ut se sociam reciperet. Et aquilae leo *Quid vetat?" ait; "sed pignus dabis prius celeres illas pinnas tuas pactam non esse deserturas fidem. Quomodo enim amicae tibi non domisedae confidam?"

407. Aquila et Testudo

Testudo aquilam magnopere orabat, ut volare sese doceret. ^Rem petis," inquit aquila, ^naturae tuae contrariam, nam quomodo poteris volare, cum alas non habeas?" Testudo autem nihilominus aquilam obsecrabat ut se volucrem facere vellet. Itaque eam ungulis arreptam aquila sustulit in sublime ibique demisit, ut per aera ferretur sed, cum in rupes decidisset, comminuta interiit.

408. Aquila et Rattus

Facta fuit contentio inter aquilam et rattum quis eorum clarius videre poterit. Dixit aquila, ^Quomodo probare poterimus huius rei veritatem?" Cui rattus, *Si vis, ascendam humeros tuos et me supportabis in altum." Aquila eum supportavit in tantam altitudinem aeris quod rattus nihil vidit de terra. Tunc ait aquila, "Iam video cadavera ad praedam meam." Rattus perterritus, quia videre non poterat, ait, "^Descende ergo ut praedam accipias." Descendente aquila, rattus vidit quemdam aucupem sub dumo latentem qui super cadaver retia tendebat. Protinusque ab humeris aquilae a longe saltavit et laqueos evasit. Aquila vero, super cadaver improviso descendens, incidit in laqueos et ab aucupe capta est. Cui rattus, *Heu, proh pudor! Propinquos tibi laqueos non vidisti. Ego autem, videns periculum, evasi providus."

409. Aquila, Pennis Avulsis

Aquilam olim cum quidam cepisset, ei statim alarum pennas avulsit domique in gallinarum numerum aggregavit. Qua illa calamitate perterrita, magno dolore

131

premebatur. Deinde vero cum eam quidam alius emisset, ut ei pennae renascerentur continuo curavit. Tunc aquila volans leporem cepit atque ei statim, a quo tale beneficium receperat, dono obtulit. Quod vulpes cum vidisset, ^Primo potius," inquit, *hospitalia haec munera, non isti feras moneo, ne nimirum te iterum capiat, rursusque pennas evellat."

410. Aquila et Vulpes

Dum vulpis proles foris excurrebant, ab aquila comprehensae, matris fidem implorabant. Accurrit vulpes aquilamque rogat ut captivam prolem dimittat. Aquila, nacta praedam, ad pullos subvolat. Vulpes, correpta face quasi nidum incendio absumptura esset, insequitur. Trepidans aquila, *Parce," inquit, *mihi parvisque liberis, et tuum quidquid habeo reddidero."

Per aquilam potentis atque audacis animi homines intellegendi sunt; per vulpem, pauperculi.

411. Aquila et Regulus

De celeritate volandi contendisse ferunt aliquando aquilam et regulum (est autem parvulus ales omnium maxime is qui hoc nomine appellatur). Atque, certamine instituto, clanculum supra dorsum aquilae consedit regulus, et sic deportatus ad praefinitum locum subito inde evolavit, et ita antevertit.

412. Aquila et Mus

Aquila quondam, caecis laqueorum dolis implicita, ubi sensit, simul impetum exerit et quaerit se expedire; unice hoc agit, ira et furore fortis, et nil proficit. Cuius laborem videns, mus misertus est. Abrosis ergo dente crebro vinculis, armigeram Iovis in libertatem vindicat. At

libera illa *Mene vitam debere," dixit, *contemptissimae bestiolae? Proh Iuppiter!" Et liberatorem suum necat.

Summos servasse humilibus piaculum est.

132

413. Aquila et Agricola

Agricola, venatu aquilam nactus, eius pulchritudinem admiratus, liberam dimisit. Illa vero se beneficii non immemorem ostendit, sed cum eum sub muro iamiam casuro sedentem vidisset, advolans, fascem lignorum quem capite impositum gestabat agricola unguibus arreptum sustulit. Ille excitatus persequitur aquilam, quae statim fascem ex unguibus deiecit. Quem cum ille iterum sibi imposuisset, eo reversus, parietem sub quo antea quiescebat humi lapsum invenit, eamque sibi

ab aquila gratiam relatam fuisse est admiratus.

Qui nos beneficüs affecere, omnino remunerandi sunt.

414. Aquila et Sagitta

Sagittarius in aquilam collimabat et, missa sagitta, confixit aquilam. Cumque, conversa ad sagittam,

aquila eam quoque pennatam suis videret esse pennis, "Multis," inquit, *suae propriae facultates et res insidias et periculum creant."

415. Aquila, Sol et Bubo

Aquila, habens filiam, quaesivit ab omnibus consilium cui deberet tam nobilis domicella desponsari. Qui omnes concordaverunt quod Soli. Respiciens, aquila vidit bubonem et mittens pro eo dixit, *Hoc consilium mihi dederunt; tamen, quia estis de hominibus meis, volo vestrum audire consilium." Qui ait, ^Vos estis avis fortior et nobilior, et magis appropinquatis Soli; aliquando tamen gravat vos, et nos debiliores multo plus. Si filia vestra maritaretur Soli, tot poterunt generari Soles quod nulla avis poterit durare." "Verum," inquit aquila, *&est; non fiet ita."

Docet petere consilium apertius, quia aliquando melius invenitur.

133

416. Aquila et Vultur Senex

Vultur edax, iam senilibus annis fractus, aeger et implumis, clam aquilae pullos rapuit et in eius nido iacuit, ut mater nescia eum pro pullis aleret. Nempe diu latitavit et aquila, crescentes moras mirata, nido suo hunc pellere saepe voluit, sed moras naturae imputat. Forte die quadam, tempestas magna volvit et tonitrus mundum terruit. Ut solis lux rediit, imbribus pulsis, aquila clamavit, pennas madidas excutiens, *"Tempestas mihi tam violenta non visa est, licet aetas mea saepe renovata sit." Vultur ineptus respondit, «Longe maiorem vidi," et, his dictis, mox trepidus latuit. Aquilam ferunt respondisse, "Cum nemo possit priorem se gignere, potesne prior me esse? Responde, inepte! Cum ipse indicio tuo proditus

sis, quid latere quaeris? Exi!" Et nido detractum eum dilaniavit.

417. Accipiter Columbam Insequens

Cum accipiter columbam praecipiti insequeretur volatu, villam quandam ingressus, a rustico captus est, quem

blande, ut se dimitteret, obsecrabat, ^Non enim te laesi," dicens. Cui rusticus *Nec haec," respondit, *te laeserat."

Fabula indicat merito puniri qui innocentes laedere conantur.

418. Accipiter Cuculum Irridens

Irridebat accipiter cuculum quod, cum sibi nec viribus nec volatu inferior esset, putidos potius terrae vermes consectaretur iisque vesceretur quam sapidis avium carnibus, pusilli dicens animi non leve argumentum. Nihil ad haec tunc cuculus. Non diu post, vidit ipsum, a rustico cuius columbas venabatur captum, aliorum ad terrorem e turri pendere. Cui ille, ^Quam satius tibi fuisset, O mi frater, vermes consectari et sobrie vivere quam ex rapto et supplicio mori."

134

419. Accipiter et Busardus

Busardus in nido accipitris proiecit unum ovum, et inde creatus est pullus. Alii pulli nobiles fimum fecerunt

extra nidum, sed pullus busardi semper maculavit nidum suum. Quod advertens accipiter ait, «Quis est qui nidum maculat?" Tandem dixerunt ei pulli de pullo busardi. Quod attendens accipiter cepit filium busardi et extra nidum proiecit, dicens, *De ovo te eduxi; de natura

non potui," et confractus est totus.

420. Accipiter et Galli Duo

Gallus, dum cum alio gallo saepius intenderet pugnam, requirit accipitrem sibi iudicem. Accipiter vero sperabat ut, dum ambo ad eum venissent, ipsum qui se tum exhiberet devoraret. Cum venissent ante iudicem ut causam exponerent, accipiter ipsum comprehendit,

qui eius primo petierat forum. At clamabat, ^Non ego sum quem comprehendas, sed ille qui fugam petit." Cui accipiter dixit, *Non tu credas ex meis unguibus hodie liberari, quia quod tu alio intendere voluisti, aequum est ut ipse sustineas."

421. Accipiter, Cuculus, et Sturnus

Sturnus, dum in coetu avium et gestit et strepit, cuculum videt huc properantem se inferre. Ratus

non cuculum at accipitrem esse, pavore subito commovetur et praedonem ferum penna trepidante fugere parat. Turba procax errorem perspexit atque frustra timentis diligentiam deridet, et ludens circum adsilit et exsibilat. Unde ille pudori tanto corrigendum se dedit, ut etiam contra maximas metus causas paratum pectus obfirmaverit. Quapropter aliquot post dies, accipitrem verum videns, perstitit tamen in loco eodem, intrepidus. At mox unguibus saevi alitis evisceratus, stultitiae poenas dedit.

135

422. Accipitres et Columbae

Accipitres, invicem inimici, quotidie decertabant; suisque odiis occupati, alias aves minime infestabant. Columbae, eorum vicem dolentes, eos missis legatis composuere. Sed illi, ubi inter se amici effecti sunt, ceteras aves imbecilliores et maxime columbas vexare et occidere non desinebant. Tunc secum columbae, *Quam utilior accipitrum discordia quam concordia nobis erat!"

423. Accipiter, Milvus, et Columbae

Columbae, milvi metu, accipitrem rogaverunt ut eas defenderet. Ille annuit. At in columbare receptus uno die maiorem stragem edidit quam milvus longo tempore potuisset edere.

Fabula docet malorum patrocinium vitandum esse.

424. Milvus, Rex Electus

Pulli celebraverunt capitulum ut eligerent sibi regem. Dixit unus sapientior aliis, ^Eligamus columbam,

animal simplex, quae nec laniat, nec laedit, nec devorat." Fecerunt sic. Columba simplex inter pullos conversebatur. Dixerunt pulli, ^Rex noster nihil valet quoniam non percutit, non laniat." Dixerunt alii, "^Deponamus eum. Quem igitur eligemus?" Dixerunt ad invicem, *Eligamus milvum." Factum est ita. Milvus, rex constitutus, uno die cum rostro et unguibus laniavit unum pullum et devoravit, postea alium et tertium, et sic per pravum regem afflictus est populus.

425. Milvus Aegrotans

Aegrotavit aliquando milvus periculose, remedia nil effecerant; accersiti frustra medici monent disponat rebus suis. Is tandem moriturus matrem vocat, rogat, quando in medicis humanis spes nulla salutis esset, eat precatum Deos pro sua valetudine. Respondet illa incunctanter, ^Nil tibi, fili, ex illa parte sperandum puta; nec quicquam tuo

136

nomine, aut causa, Diis supplicandum, quorum sacra et aras tuis toties rapinis violasti."

426. Milvus et Lampetra

Dixit milvo lampetra, ^Ubi venis?" *Ultra mare," respondit ille, et lampetra dixit, ^Pro qua causa?" Respondit milvus, *Occidi unam columbam pro qua omnes columbae offenduntur et comminantur mihi." "Cum quibus armis et quo instrumento fecisti hanc rem malitiosam?" dixit lampetra. Milvus respondit, "Vide rostrum meum adhuc sanguinolentum." Dixit illa, "Revertere sine mora; melius est quod confundas solam patriam quam totum mundum."

427. Milvus, Perdices, et Sagittarius

Milvus vidit cuneum perdicum per iter quiescentem et, volens eum capere, iecit se super eum toto corpore; quosdam occupavit unguibus, quosdam alis, et,

cum omnes occupare niteretur, supervenit sagittarius et, videns milvum sic occupatum, sagittavit eum,

et prae sua cupiditate perdidit seipsum et praedam.

Qui totum cupit, totum perdit.

428. Milvus, Accipiter, et Aquila

Milvus cum accipitre apud aquilam de praestantia certabat, dicens ob corporis magnitudinem sese illi praeferendum. Contra, accipiter non staturam, sed vires spectari oportere dicebat. Tunc aquila *Ite," ait, ^venatum, et uter vestrum digniorem mihi attulerit praedam, eum praestantiorem iudicabo." Cum autem milvus exiguum murem, accipiter vero columbam apportasset, inquit aquila, ^Quanto columba maior est mure, tanto accipitrem milvo praestantiorem esse pronuntio."

137

429. Milvus et Falco

Falco semel cepit milvum et firmiter cum uno pede tenuit. Et ait falco, *Miser, nonne habes tam grande corpus, caput et rostrum ut ego, pedes et ungues ita fortes? Quare permittis quod ita te teneo et cito interficiam?" Respondit milvus, ^Bene scio quod ita sum fortis et membra habeo ita robusta, sed cor mihi deficit."

430. Milvus et Aquila

Cum aquila tristis sederet in arborem ubi milvus insederat, dixit ad eam milvus, *Cur video faciem tuam tam tristem?" At illa, *Quomodo aegra non ero? Quaero parilem coniugium et reperire non possum." Cui milvus, ^Me accipe, quia sum ut quaeris." Cui aquila, *Quid ergo venari tu poteris?" Milvus, *Struthionem unguibus meis captum saepius devoravi." Illa, haec audiens, adquievit et accepit eum in coniugio maritali. Transactoque tempore quod nuptiis fuerat dedicatum, dixit ei aquila, ^Vade,

et rape nobis praedam." Et volans in altum exhibuit ei immanissimum soricem, putredine madefactum. Cui aquila, *Haec est promissio tua?" Cui milvus, ^Ego

ut ad tuum potissimum pervenire possem coniugium,

si qua mihi impossibilia voluisses extorquere, nullatenus me tibi impleturum potui denegare."

431. Corvus Aquilam Imitans

Aquila, celsa de rupe devolans, agnum e grege eripuit. Quod cum corvus videt, aemulatione movetur. Vehementi strepitu, in arietem irruit atque ungues in vellere ita implicat ut se iam motu alarum nequeat explicare.

Hunc pastor videns, prehendit; pennis alarum succisis, pueris praebet ludibrio. Ingemens, corvus secum ait, ^Hei mihi! Prius, aquilam me esse putavi; nunc vero,

me corvum esse cognosco."

138

432. Corvus Medicus et Aquila

Aquila semel oculos doluit et vocavit corvum, qui dicitur physicus avium. Consuluit quid contra dolorem oculorum faceret. Et ait corvus, "Afferam optimam herbam quae oculos sanabit." Et ait aquila, *Si hoc feceris, optimam dabo mercedem." Corvus accepit caepe et spurgiam

et simul distemperavit et posuit in oculis aquilae, et excaecata est. Venit corvus et pullos aquilae devoravit et ipsam aquilam multis percussionibus infestavit. Et dixit aquila, *Maledicta sit tua medicina, quod iam nihil video; insuper pullos meos devorasti." Et ait corvus, "Quamdiu vidisti, nullatenus de pullis tuis potui gustare, attamen hoc multum affectavi, et ideo desiderium meum est completum."

433. Corvus et Aquila, Contendentes

Aquila corvo infamiae notam exprobrabat quod soleret carnibus proiectorum cadaverum putridis vesci. "Sed utrius, amabo," ait ille, *facinus odiosum est magis? Corvi, qui pecudes nullas devorat nisi mortuas,

an aquilae, quae vivas depascitur?"

Scelera quaedam illustria sunt, at saepe ibi maxima. pudendi causa est, ubi minime pudet.

434. Cornix et Avium Reges

Aves consultabant de pluribus regibus eligendis, cum aquila tantos volucrum greges sola regere non posset, fecissentque voto satis nisi cornicis monitu a tali consilio destitissent. Quae cum causa rogaretur cur non plures reges duceret eligendos, *Quia difficilius," cornix inquit, ^plures quam unus saccus implentur."

435. Corvus Asinum Feriens

Asinus, cuius in dorso ulcus inerat, in prato quodam pascebatur. Corvus autem cum supra ipsum constitisset ac rostro ulcus feriret, asinus prae cruciatu vehementer rudebat atque saltabat. Procul interim stante agasone

139

deque illo ridente, lupus, forte praeteriens, ubi fieri id vidit, -Heu nos miseros," secum ait, *nos enim homines si tantum viderint, statim persequuntur; hos vero etiam accedentes cum risu libenter excipiunt."

436. Corvus et Lepus

Dum per rura odora lepus thymum carpit, corvus

per auras volans hunc simul videt, simulque venatores adspicit procul, et *Nisi pecudem miseram cito admoneam," ait, ^his venatoribus facile praeda fiet." Anxius ergo monitor delapsus et, postquam solo consedit, leporem quietum hortatus est fugiat et in latibulum suum se recipiat, ac vitet venatorum adventum et necem. Ille his monitis paruit, falsis licet, nam venatores alio cursum verterant. At corvus, ut humo se tollere tentat, sentit pedes retineri, cassibus impeditos in quos latentes improvidus se induit, dum